ලෝක කාලගුණ විද්යා සංවිධානය (WMO) විසින් මේ වනවිට ලෝකවාසීන්ට බරපතල අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කර ඇත.
ඒ ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ ගෝලීය උෂ්ණත්වය ශීඝ්රයෙන් ඉහළ නංවන සහ අන්තගාමී කාලගුණික තත්ත්වයන්ට (Extreme weather) මඟ පාදන මධ්යම හෝ ඇතැම්විට අතිශය ප්රබල 'එල් නිනෝ' (El Nino) තත්ත්වයක් වර්ධනය වෙමින් පවතින බවයි.
ජාතික කාලගුණ ආයතන ගණනාවක පුරෝකථනයන්ට අනුව, මෙම වසරේ (2026) දෙවන අර්ධය වනවිට මෙය දශකයකින් වාර්තා වූ ප්රබලතම එල් නිනෝව හෙවත් "සුපිරි එල් නිනෝවක් (Super El Nino)" බවට පත්වීමට ඉඩ ඇත.
එල් නිනෝව වර්ධනය වෙමින් පවතින අයුරු
එල් නිනෝ යනු මධ්යම සහ නැගෙනහිර පැසිෆික් සාගරයේ මතුපිට ජලයේ උෂ්ණත්වය වරින් වර ඉහළ යාම හේතුවෙන් ඇතිවන දේශගුණික තත්ත්වයක් වන අතර, මෙය සාමාන්යයෙන් මාස 9 සිට 12 දක්වා කාලයක් පවතී. WMO නිරීක්ෂණවලට අනුව, අප්රේල් අග සිට මැයි මැද භාගය දක්වා සමක පැසිෆික් කලාපයේ මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්වය ඉතා වේගයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත.
මීට ප්රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ සාගර පතුලේ සිදුවන දැවැන්ත වෙනස්කම්ය. චන්ද්රිකා සහ නිරීක්ෂණ දත්තවලට අනුව, නිවර්තන පැසිෆික් සාගරයේ මීටර් සිය ගණනක් ගැඹුරින් සාමාන්ය උෂ්ණත්වයට වඩා සෙල්සියස් අංශක 6කින් (6°C) පමණ ඉහළ ගිය අසාමාන්ය උණුසුම් ජල ධාරිතාවක් පවතින අතර, එය මතුපිට ජලය උණුසුම් කරවන තාප ජලාශයක් ලෙස ක්රියා කරයි. මෙම තත්ත්වය එළඹෙන නොවැම්බර් මාසය දක්වා හෝ ඊට ඔබ්බට පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
ලොවට එල්ල වන දරුණුතම තර්ජනය: අන්තගාමී උණුසුම සහ ආහාර අර්බුදය
"අතිශය දරුණු උණුසුම යනු මේ වනවිටත් අප මුහුණ දෙන මාරාන්තිකම දේශගුණික උපද්රවයක් වන අතර, එල් නිනෝ තත්ත්වය මගින් එම තර්ජනය තවත් තීව්ර කරනු ඇත," යනුවෙන් ලෝක කාලගුණ විද්යා සංවිධානයේ මහලේකම් සෙලෙස්ටේ සෝලෝ (Celeste Saulo) මහත්මිය අනතුරු අඟවයි. මීට පෙර 2023 - 2024 කාලයේ ඇතිවූ එල් නිනෝව හේතුවෙන් 2024 වසර ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ උණුසුම්ම වසර බවට පත් විය.
මෙම අසාමාන්ය කාලගුණික රටාව හේතුවෙන් ගෝලීයව බලපෑම් රැසක් නිර්මාණය වේ:
ආසියාවට නියඟය සහ ලැව්ගිනි:
ආසියානු කලාපයට, ඕස්ට්රේලියාවට සහ දකුණු ඇමරිකාවේ ඇතැම් ප්රදේශවලට අධික උණුසුම් සහ වියළි කාලගුණයක් අපේක්ෂා කරන අතර, මෙය දරුණු නියඟ සහ ලැව්ගිනි ඇතිවීමේ අවදානම ඉහළ නංවයි.
සෞඛ්ය තර්ජන:
අධික තාපය හේතුවෙන් ඇතිවන රෝගාබාධ සහ කෘමීන් (මදුරුවන් වැනි) මගින් බෝවන රෝග ඉතා වේගයෙන් ව්යාප්ත වීමේ අවදානමක් පවතී.
ගෝලීය ආහාර සුරක්ෂිතතාව කඩාවැටීම:
ආසියාවේ සහ වෙනත් ප්රදේශවල වගාවන් විනාශ වීම සිදුවිය හැක. විශේෂයෙන්ම ඉරාන යුද්ධය හේතුවෙන් ඉහළ ගොස් ඇති ඉන්ධන මිල සහ පොහොර හිඟය හමුවේ දැඩි සටනක නිරත වන ගොවීන්ට මෙය මරු පහරක් වනු ඇති අතර, එය ලොව පුරා දැවැන්ත ආහාර සහ ජල අර්බුදයකට මුල පුරනු ඇත.
ගංවතුර අවදානම:
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ දකුණුදිග ප්රදේශ වැනි කලාපවලට අධික වර්ෂාපතනයක් ලැබීමෙන් ගංවතුර සහ සුළි කුණාටු තත්ත්වයන් ඇති විය හැක.
ශ්රී ලංකාවට එල්ල විය හැකි දරුණු අවදානම
එල් නිනෝ තත්ත්වය හේතුවෙන් ඉන්දියානු මෝසම් වර්ෂා රටාව දුර්වල වීම ශ්රී ලංකාවට දැඩිව බලපාන කරුණකි. මෙම ගෝලීය අර්බුදය හමුවේ ශ්රී ලංකාවට පහත දැක්වෙන දැවැන්ත අභියෝගයන්ට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇත:
-
දැඩි නියඟය සහ කෘෂිකර්මාන්තය කඩාවැටීම: මෝසම් වර්ෂාව ප්රමාද වීමෙන් දිවයිනේ බොහෝ ප්රදේශවලට (විශේෂයෙන් වියළි කලාපයට) දැඩි නියඟයක් අපේක්ෂා කළ හැක. ලෝක මට්ටමින් පොහොර සහ ඉන්ධන මිල ඉහළ ගොස් ඇති පසුබිමක, ජල හිඟය ද ඇතිවීමෙන් වී ගොවිතැන ඇතුළු අපනයන බෝග (තේ, රබර්, කුළුබඩු) අස්වැන්න විශාල වශයෙන් පහත වැටෙනු ඇත.
-
බලශක්ති අර්බුදය (විදුලි කප්පාදු අවදානම): ජලාශවල ජල මට්ටම ශීඝ්රයෙන් පහත වැටීම හේතුවෙන් ජල විදුලි උත්පාදනය අඩාල වේ. ගෝලීය ඉන්ධන මිල ඉහළ ගොස් ඇති මොහොතක ඛනිජ තෙල් මගින් තාප විදුලි බලාගාර ක්රියාත්මක කිරීමට සිදුවීම ආර්ථිකයට දැරිය නොහැකි බරක් වන අතර, එය විදුලි බිල ඉහළ යාමට හෝ විදුලි කප්පාදුවකට ඍජුවම හේතු වනු ඇත.
-
සෞඛ්ය හා පානීය ජල ගැටලු: අධික උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් කුඩා දරුවන් සහ වැඩිහිටියන් අතර විජලනය (Heat stress) ඇතිවීම මෙන්ම, ජලය හිඟවීමෙන් පිරිසිදු පානීය ජලය ලබාගැනීමේ ගැටලු මතු වේ. එසේම අක්රමවත් වර්ෂාපතනය ඩෙංගු වැනි රෝග ව්යාප්තිය ද ඉහළ නංවයි.
"ගින්නට ඉන්ධන වත් කිරීමක්": දේශගුණික විපර්යාසයේ සෙවනැල්ල
එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් අන්තෝනියෝ ගුටරෙස් (António Guterres) මහතා පවසන පරිදි, "ලෝකය මෙය හදිසි දේශගුණික අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස සැලකිය යුතුය. එල් නිනෝ තත්ත්වය, මේ වනවිටත් උණුසුම් වෙමින් පවතින ලෝකයක ගින්නට ඉන්ධන වත් කිරීමක් වැනිය."
දේශගුණික විපර්යාස (Climate Change) මගින් එල් නිනෝ තත්ත්වයන් ඇතිවීමේ වාර ගණන වැඩි කරන බවට සාක්ෂි නොමැති වුවද, දැනටමත් මිනිස් ක්රියාකාරකම් නිසා අතිශයින් උණුසුම් වී ඇති පෘථිවියක් මත එල් නිනෝව ක්රියාත්මක වීමේදී එහි බලපෑම සහ විනාශය අතිශය බරපතල වේ. පොසිල ඉන්ධන භාවිතයෙන් ඉවත් වී පුනර්ජනනීය බලශක්තිය (Renewable energy) වෙත කඩිනමින් මාරුවීමේ අවශ්යතාවය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය මෙහිදී දැඩිව අවධාරණය කරයි.
සමහර කාලගුණ ආකෘති මගින් මෙහි ප්රබලත්වය පිළිබඳව තවමත් නිශ්චිත නිගමනයකට පැමිණ නොතිබුණද, එල් නිනෝව "සුපිරි" මට්ටමකට නොපැමිණියද ඉන් අත්වන ඉරණම සුළුකොට තැකිය නොහැක. එබැවින්, ශ්රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රාජ්යයන් මෙම කාලගුණික හා ආර්ථික පෙරළියට සාර්ථකව මුහුණ දීම සඳහා කඩිනම් පූර්ව සූදානමකට යාම අත්යවශ්ය වේ.
