දශක හයකට අධික කාලයක් පුරා ශ්රී ලාංකේය සංගීත වංශකථාවේ අද්විතීය මුද්රාව තැබූ
ආචාර්ය විශාරද නන්දා මාලිනියගේ අභාවය, සිංහල සුභාවිත ගීත ක්ෂේත්රයේ යුගයක අවසානය සලකුණු කරයි. 1943 අගෝස්තු 23 වන දින ජනිත වී, 83 වන වියට එළඹීමට ආසන්නව තිබියදී 2025 අගෝස්තු 20 වන දින අභාවප්රාප්ත වූ ඇය, ශ්රී ලංකාවේ කාන්තා හඬ පෞරුෂයේ ඉහළම ශිඛරය නියෝජනය කළා ය.
නන්දා මාලිනිය යනු හුදෙක් සරල ගීත ගායිකාවක පමණක් නොව, ගීතය සමාජ විඥානය අවදි කිරීමේත්, දේශපාලනික විමුක්තිය උදෙසා ජනතාව පෙළගැස්වීමේත්, කාන්තා අභිමානය සහ මානව හැඟීම් ගාම්භීර ලෙස ප්රකාශ කිරීමේත් ප්රබල මාධ්යයක් ලෙස භාවිතා කළ මහජන කලාකාරිනියකි.
අභියෝගවලින් පෝෂණය වූ කලාත්මක ගමන
කළුතර දිස්ත්රික්කයේ මතුගම ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ලෙව්වන්දූව ග්රාමයේදී, වින්සන්ට් පෙරේරා සහ එමිලි පෙරේරා යුවළට දාව සිව්වන දරුවා ලෙස මිරිහාන ආරච්චිගේ නන්දා මාලිනී පෙරේරා උපත ලැබුවා ය. ඇඳුම් මසන්නෙකු වූ පියාගේ සහ ගෘහණියක වූ මවගේ ආර්ථික අපහසුතාවලින් පිරි නිවසක, දරුවන් නවදෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලක හැදී වැඩුණු ඇයගේ ළමා විය අතිශය දුෂ්කර විය. නව යොවුන් වියේදී කොළඹ කොටහේන ප්රදේශයට පැමිණීමෙන් අනතුරුව, ටී.එන්. මාග්රට් පෙරේරා මහත්මියගේ මෙහෙයවීමෙන් ක්රියාත්මක වූ ශ්රී ගුණානන්ද විද්යාලයට ඇතුළත් වීම ඇයගේ කලාත්මක දිවියේ තීරණාත්මක සංධිස්ථානයක් විය.
ඇයගේ ආරම්භක වකවානුවේ පැවති දැඩි දුප්පත්කම සහ කැපකිරීම් පිළිබඳ කදිම සාක්ෂියක් වන්නේ, කුඩා කල 'එයාෂිප්' කාව්ය තරගයෙන් ජය ලබා බොම්බායට යාමට ලැබුණු ගුවන් ටිකට් පත් වෙනුවට රුපියල් 1200 ක මුදලක් ලබාගෙන, තම නිවසට ප්රථම වරට විදුලිය ලබා ගැනීමටත්, විදුලි ඉස්තිරික්කයක් සහ මාලයක් මිලදී ගැනීමටත් කටයුතු කිරීමයි. අභියෝග හමුවේ නොසැලී තමන්ගේ ප්රථම පවුල් වගකීම් ඉටුකිරීමට තරම් ඇය දැක්වූ පරිණතභාවය, පසුව ඇයගේ ගීත නිර්මාණ අභ්යන්තරයේ පැවති සමාජ යථාර්ථවාදී ලක්ෂණ කෙරෙහි ද සෘජුවම බලපෑවේ ය.
ගායන පෞරුෂයේ පරිණාමය
නන්දා මාලිනියගේ ගායන හැකියාව ප්රථම වරට ජාතික මට්ටමින් ඇගයීමට ලක්වූයේ 1956 දී බොරැල්ල YMBA ශාලාවේ පැවති පද්ය ගායනා තරගයෙන් රන් පදක්කම දිනාගැනීමත් සමග ය. එම ජයග්රහණයෙන් පසු, කරුණාරත්න අබේසේකරයන්ගේ මෙහෙයවීමෙන් රේඩියෝ සිලෝන් (ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව) ඔස්සේ විකාශය වූ 'ළමා මණ්ඩපය' වැඩසටහනට සම්බන්ධ වීමට පණ්ඩිත් ඩබ්ලිව්.ඩී. අමරදේවයන් වෙතින් ඇයට ආරාධනාවක් ලැබිණි. එහිදී අශෝක කොළඹගේ රචනා කළ, ඩී.ඩී. ඩැනී සංගීතවත් කළ 'බුදු සාදු' ගීතය ගායනා කරමින් ඇය සුභාවිත ගීත ක්ෂේත්රයට අඩිතාලම තැබුවා ය.
1963 දී තිරගත වූ ශ්රී ලංකාවේ ප්රථම වර්ණ චිත්රපටය වන 'රන්මුතු දූව' චිත්රපටයේ පසුබිම් ගායනයට තේරී පත්වීම ඇයගේ වෘත්තීය ගායන දිවියේ විශාල පිම්මක් විය. චන්ද්රරත්න මානවසිංහයන්ගේ පද රචනයට පණ්ඩිත් අමරදේවයන් සංගීතවත් කළ පහත ගීතය නාරද දිසාසේකර සමග ගායනා කරමින්, හොඳම ගායිකාවට හිමි ප්රථම සරසවිය සම්මානය හිමිකර ගැනීමට ඇය සමත් වූවා ය.
"
"
ප්රසිද්ධියට පත්වීමෙන් පසුව ද තම ශාස්ත්රීය දැනුම පෝෂණය කරගැනීමට ඇය නොපසුබස්නා උත්සාහයක නිරත වූවා ය. බී. වික්ටර් පෙරේරා යටතේ සංගීතය හදාරා, හේවුඩ් කලා ආයතනයේ (වර්තමාන සෞන්දර්ය කලා විශ්වවිද්යාලය) වසරක කාලයක් අධ්යාපනය ලැබූ ඇය, 1963 දී ඉන්දියාවේ ලක්නව්හි පිහිටි භාත්ඛණ්ඩේ සංගීත ආයතනයට (Bhatkhande Music Institute) ඇතුළත් වී උත්තර භාරතීය රාගධාරී සංගීතය හැදෑරුවා ය. පසුව 1984 වසරේදී භාත්ඛණ්ඩේ ආයතනයෙන් 'පළමු පෙළ විශිෂ්ට සාමාර්ථයක්' (First Division Distinction) සහිතව සංගීත විශාරද උපාධිය ලබාගැනීමට ඇය සමත් වූවා ය. එම ශාස්ත්රීය දැනුම පදනම් කරගනිමින් 1984 දී 'නන්දා මාලිනී ආශ්රමය' නමින් සංගීත ඇකඩමියක් ආරම්භ කරමින්, පරම්පරා ගණනාවක ආධුනිකයන්ට විධිමත් සංගීත ශික්ෂණය ලබාදීමට ඇය කටයුතු කළා ය.
තේමාත්මක වර්ගීකරණය
විශේෂයෙන්ම චිත්රපට පසුබිම් ගායනයේදී 'ගලන ගඟකි ජීවිතේ', 'හඳ හාවන් හදේ', 'සිරිබෝ අයියා', 'යස ඉසුරු', 'සහරා වේ සිහිනය', 'සුදු සෙවණැලි' සහ 'ද නිව්ස්පේපර්' වැනි ගීත හරහා සිංහල සිනමා සංගීතයේ ගායනාත්මක ප්රමිතීන් උසස් මට්ටමක පවත්වා ගනිමින් චරිතවල අභ්යන්තර චිත්තවේග මැනවින් ප්රකාශ කිරීමට ඇය සමත් වූවාය.
ප්රේමය සහ විරහව තේමා කරගත් 'අහස සේ ඔබ අනන්තයි', 'සුළං කපොල්ලේ', 'කඩමණ්ඩියේ දොළ අයිනේ', 'තරුද නිදන මහ රෑ', 'ඔබයි රම්ය සඳ කිරණ' සහ 'යොවුන් වසන්තයේ' වැනි ගීත මගින් සම්ප්රදායික ශ්රංගාරයට එහා ගිය ගැඹුරු සිතුවිලි, ප්රේමයේ අහිමිවීම සහ විරහවේ ආත්මීය වේදනාව අතිශය සංවේදී ලෙස ප්රකාශ විය. අපගේ යෞවනයට ප්රේමයේ දාර්ශනික ගැඹුර කියා දුන්නේ ඒ අමිල හඬයි.
"
අහස සේ ඔබ අනන්තයිසයුර සේ ඔබ අනන්තයිඅහස සේ ඔබ අනන්තයිසයුර සේ ඔබ අනන්තයිමේ විශ්වයේ මා දකින්නේඔබමැ පමණයිඔබ අනන්තයි
"
එසේම, දේශපාලනික සහ විමුක්ති ගීත ධාරාව නියෝජනය කළ 'යදමින් බැඳ විලංගු ලා', 'මගේ දේශය', 'තුන් හෙළේ කැලෑ තුළ' සහ 'රණ දෙරණේ ගිනි අවි ගත්' වැනි නිර්මාණ හරහා සමාජ අනීතියට, රාජ්ය මර්දනයට සහ ඒකාධිපතිත්වයට එරෙහිව ජනතා විඥානය අවදි කරමින් විප්ලවීය මානව දයාව පැහැදිලි කිරීමට ඇය කටයුතු කළාය.
මව් ගුණ සහ කාන්තා අභිමානය ගෙනහැර දැක්වූ 'අම්මාවරුනේ', 'පිපුණු මලේ රුව', 'සුදු හාමිනේ', 'සාරි පොඩිත්තක්' සහ 'දීග නොගිය පුංචි නැන්දා' වැනි ගීත මගින් මාතෘත්වයේ අසීමිත කැපකිරීම් ඇගයීමටත්, පුරුෂාධිපත්යමය සමාජය තුළ කාන්තාවගේ අත්දැකීම්, හුදෙකලාව හා අභිමානය නිරූපණය කිරීමටත් ඇය සමත් වූවාය.
ස්වභාවසෞන්දර්යය සහ ගැමි ජීවිතයේ සරල බව ප්රකාශ කළ 'දොර කවුළු විවර කරන අරුණු උදයේ', 'අරලිය ලන්දට', 'දොළ ලඟ ගුරු පාර දිගේ', 'කුරුටු ගෑ ගී පොතේ' සහ 'රුක් අත්තන මල මුදුනේ' වැනි උදා ගී සහ සරල ගී හරහා ප්රභාසම්පන්න පිබිදීමක් ප්රසන්න නාද රටාවලින් ඉදිරිපත් කෙරිණි. මීට අමතරව, බෞද්ධ දර්ශනයේ සහ ශ්රද්ධා භක්තියේ ශාන්ත ගුණය ශ්රාවක හදවත් තුළ තැන්පත් කරමින් මනස සන්සුන් කළ 'බුදු සාදු සඳුන් ගසක්', 'බුද්ධානුභාවේන', 'දන්නෝ බුදුන්ගේ' සහ 'බුදු කරුණා දේස තෙමී' වැනි භක්ති සහ ආගමික ගීත ද ඇයගේ ගායන දිවියේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථාන විය.
නන්දා මාලිනියගේ හඬේ පැවති ප්රධානතම ලක්ෂණය නම් මධ්යම සහ මන්ද්ර ස්වර පරාසයන්හිදී ප්රකට කළ අද්විතීය ගාම්භීරත්වයයි. මාතෘත්වයේ කරුණාව හා සංවේදී බව ප්රකට කරන ඇයගේ හඬ පහත පදමාලාවේ මෙන් අපගේ ආත්මයටම කාවදියි.
"අම්මාවරුනේ... අම්මාවරුනේ... සම්මා සම්බුදු අම්මාවරුනේ... දරුවන්ගේ දුක් කඳුළු දකින දා සුරලොව සිට බිමට වඩින අම්මාවරුනේ..."
එසේ මෘදු වන ඇයගේ හඬ, රාජ්ය මර්දනයට එරෙහිව නැගී සිටින ප්රබල අභියෝගාත්මක පෞරුෂයක් බවට ක්ෂණිකව පරිවර්තනය වන්නේ පහත ආකාරයෙනි.
"
යදමින් බැඳ විලංගු ලා - මගේ පුතා රැගෙන යන්න
ඉදිකටු ඇන ඇඟිලි තලා - දෙතිස්වදය පමුනුවන්න
අළුත් ලොවක් ගැන සිතීම - දඩුවම් දෙන වරද නම්
කුමට එරට අධිකරනය - නීතිය හා විනිසුරන්
"
ශාස්ත්රීය රාග සංගීතයේ ආභාෂය ලබමින්ම, සිංහල භාෂාවේ මාත්රා සහ පද උච්චාරණය අත්යන්තයෙන්ම නිවැරදිව පවත්වා ගැනීමට ඇය දැක්වූ කුසලතාව සිංහල සුභාවිත ගීතයේ ගුණාත්මකභාවය ඉහළ නැංවීමට හේතු විය.
සංකල්පීය සංගීත ප්රසංග සහ සමාජ-දේශපාලනික විඥානය
ශ්රී ලාංකේය සංගීත ඉතිහාසයේ කැසට් පට හෝ ගුවන් විදුලි මාධ්යයෙන් එපිටට ගොස්, සජීවී ප්රසංග වේදිකාව දේශපාලනික හා මතවාදී සංවාද මණ්ඩපයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ ගෞරවය නන්දා මාලිනියට හිමිවේ. 1971 වසරේදී පණ්ඩිත් ඩබ්ලිව්.ඩී. අමරදේවයන් සමග එක්ව ඉදිරිපත් කළ ශාස්ත්රීය හා සුභාවිත ගීත ප්රසංගයක් වූ 'ශ්රවණ ආරාධනා' විශේෂ ප්රසංගයෙන් පසුව, ඇය සිය ප්රථම ඒකපුද්ගල ප්රසංග මාලාව 1973 දී ආරම්භ කළා ය. ප්රසංග 530 කින් සමන්විත වූ එම මාලාව 1979 මැයි 22 දින අවසන් වූ අතර, එය ශ්රී ලංකාවේ ගායිකාවක විසින් පවත්වන ලද දීර්ඝතම ඒකපුද්ගල සංගීත ප්රසංග මාලාව ලෙස ඉතිහාසගත විය.
අනතුරුව සමාජයේ පැවති අසමානතාවය, සත්යය සහ මානව හිමිකම් තේමා කරගනිමින් 1981 අගෝස්තු මාසයේදී ඇය 'සත්යයේ ගීතය' සංකල්පීය ප්රසංග මාලාව ආරම්භ කළාය. එය 1984 අගෝස්තු දක්වා ප්රසංග 500 ක් පුරා පැවැත්විණි. ඉන්පසු භීෂණ සමයේ රටේ පැවති රාජ්ය මර්දනයට, ඉන්දු-ලංකා ගිවිසුමට සහ ජනතා පීඩනයට එරෙහිව නැගී සිටි දැවැන්ත සංස්කෘතික විරෝධතාවයක් ලෙස 1987 ජූනි මාසයේදී 'පවන' සංගීත ප්රසංග මාලාව ආරම්භ විය. එය මාස 18 ක් පුරා ප්රසංග වාර 205 ක් පවත්වමින් ශ්රී ලංකා සංගීත ක්ෂේත්රයේ දැවැන්තම සංස්කෘතික පෙරළිය සිදුකළේ ය. පසුව, වසර 22 කට පසුව, 2010 දී සිරස FM ආයතනය හා එක්ව 'ශ්වේත රාත්රිය' නමින් තවත් නවමු සංකල්පීය සංගීත ප්රසංගයක් ද ඇය විසින් පවත්වන ලදී.
මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්නයන්ගේ පද රචනයෙන් සහ තිස්සසිරි පෙරේරා ඇතුළු ප්රමුඛ සංගීතඥයන්ගේ සංගීත සංයෝජනයෙන් පෝෂණය වූ 'පවන' ප්රසංගය ශ්රී ලංකාවේ දේශපාලනික සංස්කෘතිය උඩුයටිකුරු කළේ ය. එකල පැවති දේශපාලනික අස්ථාවරත්වය සහ තරුණ නැගීසිටීම් හමුවේ, ජනතාවගේ පීඩිත හඬ වේදිකාව මත ගර්ජනය කළ 'පවන' ප්රසංගයේ ගීත සහ එහි පටිගත කිරීම් ශ්රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව (SLBC) සහ ශ්රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථාව (SLRC) තුළ විකාශය කිරීම එකල පැවති රජය විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කරන ලදී.
එවකට දැඩි ජීවිත තර්ජන පැවති ගුණදාස කපුගේ වැනි කලාකරුවන් සුරක්ෂිත කිරීමටත්, කලාකරුවා යනු පාලකයන්ගේ අතකොළුවක් නොව ජනතාවගේ පාර්ශ්වකරුවෙකු බව පෙන්වා දීමටත් නන්දා මාලිනිය සහ ඇය වටා සිටි යතිවර සලකුණක් වූ රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමියන් වැනි යතිවරයන් කටයුතු කළහ. මෙම අනුපමේය සමාජීය වගකීම 2022 වසරේ පැවති 'අරගල භූමියට' සෘජුවම පැමිණ විරෝධතාකරුවන් දිරිමත් කරමින් ගීත ගායනා කිරීම දක්වාම නොකඩවා ගලා ආවේ ය.
සංගීතමය නවෝත්පාදනය
ක්ෂේත්රයේ ප්රමුඛතම ස්ථානයක වැජඹෙමින් සිටියදී පවා, නව පරම්පරාවේ ගීත රචකයන්ට සහ සංගීතඥයන්ට අතහිත දීමට නන්දා මාලිනිය කටයුතු කළා ය. ඇයගේ සංගීත දිවියේ තවත් සුවිශේෂී සංධිස්ථානයක් වන්නේ 'අරලිය ලන්දට' ගීත එකතුවයි.
"
අරලිය ලන්දට - සඳ පායන කොට
තුරුලිය මල් වට - බඹරු බමන විට
සිය සිය සිය දහසට - ඇඟිලි ගණිනා මට
ඔබ ගැන සිහිවෙනවා.. එතකොට
ගී පද ලියැවෙනවා...
"
එම ඇල්බමයේ අඩංගු සියලුම ගීත රචනා කරනු ලැබුවේ ක්ෂේත්රයට අලුතින් පා තැබූ නවක ගීත රචකයන් විසිනි. නිදසුනක් ලෙස, 'අරලිය ලන්දට' ගීතයේ පද රචනය ප්රියන්ත ධර්මවංශ විසින් ද, සංගීත නිර්මාණය කාලෝ විජේසිරි විසින් ද සිදුකරන ලදී. ප්රවීණ ගායිකාවක ලෙස තමන් සතු ප්රසාදය භාවිතා කරමින් නවකයන්ගේ නිර්මාණ ජනගත කිරීමට ඇය දැක්වූ මෙම කැපවීම, සිංහල සුභාවිත ගීතයේ ඉදිරි පැවැත්ම උදෙසා කරන ලද ආයෝජනයක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
සම්මාන, ඇගයීම් සහ නික්මයාම
සිංහල ගීත සාහිත්යයට සහ කලා ක්ෂේත්රයට කරන ලද සේවය උදෙසා නන්දා මාලිනිය දේශීය හා ජාත්යන්තර මට්ටමින් අසංඛ්යාත සම්මාන සහ ගෞරව බහුමානයන්ට පාත්ර වී ඇත.
1964 දී 'රන්මුතු දූව' චිත්රපටයේ 'ගලන ගඟකි ජීවිතේ' ගීතයෙන් ප්රථම සරසවිය සම්මානය දිනාගැනීමෙන් පසුව, සාරවිට, ආදරවන්තයෝ, සැඬොල් කඳුළු, මොණරතැන්න, සිරිබෝ අයියා, වජිරා, යස ඉසුරු, සහරාවේ සිහිනය, අඹු සැමියෝ, සුදු සෙවණැලි, සහ ද නිව්ස්පේපර් යන චිත්රපට වෙනුවෙන් සරසවිය සම්මාන 11 ක් දිනාගැනීමට ඇය සමත් වූවා ය. ඊට අමතරව 'හඳ හාවන් හදේ', 'සිරිබෝ අයියා', 'යස ඉසුරු', 'සිව් රඟ සේනා', සහ 'ද නිව්ස්පේපර්' යන චිත්රපට ගීත උදෙසා ජනාධිපති සම්මාන 8 ක් (සහ සංගීත ක්ෂේත්රයේ ඇගයීම් සම්මාන ඇතුළුව සම්මාන 10 ක්) හිමිකර ගත් ඇය, 1995 සිට 1998 දක්වා කාලසීමාව තුළ අඛණ්ඩව ශ්රී ලංකාවේ ජනප්රියතම ගායිකාව ලෙස ද සම්මාන ලැබුවා ය.
2017 වසරේදී සෞන්දර්ය කලා විශ්වවිද්යාලය විසින් ඇයට 'දර්ශන සූරී' (Doctor of Fine Arts) ගෞරව ආචාර්ය උපාධිය පිරිනමන ලදී. ශ්රී ලංකාවේ විශ්වවිද්යාලයකින් කාන්තා කලාකාරිනියකට මෙවැනි ගෞරව සම්මානයක් පිරිනැමූ ප්රථම අවස්ථාව මෙය වේ. ඇයගේ 82 වන ජන්ම දිනය සහ කලා දිවිය ඇගයීම නිමිත්තෙන් 2024 අගෝස්තු 22 දින ශ්රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාවේ මැදිරි අංක 09 'නන්දා මාලිනී මැදිරිය' ලෙස නාමකරණය කෙරිණි.
නාවල පිහිටි සිය නිවසේදී අභාවප්රාප්ත වූ ආචාර්ය නන්දා මාලිනියගේ අවසන් කටයුතු, ඇය විසින්ම සිය අන්තිම කැමති පත්රයේ සඳහන් කර තිබූ උපදෙස් අනුව අතිශය චාම් ලෙස සිදුකිරීමට පවුලේ සමාජිකයන් සහ මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්නයන් කටයුතු කළහ. ඇයගේ දේහය නාවල පාර, විජයබා මාවතේ පිහිටි 'නන්දා මාලිනී සංගීත ආශ්රමය' වෙත ගෙනවිත් මහජන ගෞරවය සඳහා තැන්පත් කර තැබුණු අතර, නිවසින් පිටතට දේහය නොගෙනගොස්, බොරැල්ල ආදාහනාගාරයේදී අවමංගල්ය සභා හෝ ශෝක ප්රකාශ කිරීම්වලින් තොරව ආදාහන කටයුතු සිදුකිරීමට උපදෙස් දී තිබුණි.
ප්රවීණ සාහිත්යවේදී බුද්ධදාස ගලප්පත්ති සඳහන් කළ පරිදි, නන්දා මාලිනිය යනු "ජාතියේ යශෝරාවය" යි. භෞතික ලෙස ඇයගේ හඬ නිහඬ වුවද, ඇය විසින් සිංහල ගීත සාහිත්යයට දායාද කරන ලද ශ්රව්ය කලාපීය සහ මතවාදී උරුමය ශ්රී ලාංකේය සංස්කෘතිය පවතින තාක් සදාකාලිකව ජීවත් වනු ඇත.
මෙම සුවිශේෂී කලාපයන් හරහා ගැයුණු ඇයගේ ගීත, අපගේ ජීවිතවල යෞවනයට සහ සමාජ දැක්මට කෙතරම් ප්රබල ලෙස බලපෑවේද යන්න අතිශය පැහැදිලිය. අප හදපතුලෙන්ම රස විඳි ඒ අමිල ගීත දායාදයන්, නන්දා මාලිනියට අප දක්වන ඉහළම උපහාරයක්ම වේවා.
(SLLeader.lk)
