ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර ඉතිහාසයේ තවත් අඳුරුතම පිටුවක් පෙරළමින්, කොළඹ සිට
කිලෝමීටර් 35ක් පමණ දුරින් පිහිටි මීගමුව බන්ධනාගාරය මේ වන විට දැඩි ඛේදවාචකයක් බවට පත්ව තිබේ. දින දෙකක් පුරා ඇවිළී ගිය ප්රචණ්ඩත්වයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස මේ වන විට පුද්ගලයින් 26 දෙනෙකුට සිය ජීවිත අහිමි වී ඇති අතර, ඉන් 19 දෙනෙකු රැඳවියන් ය. ඉතිරි 7 දෙනා සිය රාජකාරිය ඉටුකරමින් සිටි බන්ධනාගාර නිලධාරීන් වීම මෙම සිදුවීමේ ඇති බරපතළකම තවදුරටත් තීව්ර කරයි.
තුවාල ලැබූ සංඛ්යාව 100 ඉක්මවා ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් මීගමුව රෝහලටත්, බරපතළ තත්ත්වයේ පසුවූවන් කොළඹ ජාතික රෝහලටත් ඇතුළත් කර තිබේ. ගැටුම හුදෙක් රැඳවියන් දෙපිරිසක් අතර වූවක් ද, නැතහොත් සමස්ත බන්ධනාගාර පද්ධතියේම පවතින අර්බුදයක පුපුරා යාමක් ද යන්න පිළිබඳව මේ වන විට බරපතළ ප්රශ්නාර්ථයක් මතු වී ඇත.
ගැටුමේ ආරම්භය: පාතාලය සහ මත්ද්රව්ය ජාලය
ජූලි 5 වැනි ඉරිදා දහවල් කාලයේදී මීගමුව බන්ධනාගාරය තුළින් පළමු නොසන්සුන්තාව වාර්තා විය. බන්ධනාගාර බලධාරීන්ට අනුව, මෙම ගැටුම ආරම්භ වී ඇත්තේ සිරදඬුවම් නියම වූ රැඳවියන් සහ රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කර සිටින සැකකරුවන් ඇතුළත් පාතාල කල්ලි දෙකක් අතර ය. බන්ධනාගාරය අභ්යන්තරයේ ක්රියාත්මක වූ මත්ද්රව්ය ජාවාරමක් සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු ලබාදීමක් (ඔත්තු දීමක්) මුල් කරගෙන මෙම ආරවුල හටගෙන ඇත.
ඉරිදා දිනයේදී පමණක් මෙම ගැටුමෙන් රැඳවියන් දෙදෙනෙකු මියගොස් තවත් 38 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. බලධාරීන් එදින සවස තත්ත්වය සමථයකට පත් කළ බව ප්රකාශ කළ ද, ගිනි පුපුර යටපත් වී තිබුණා පමණි. ජූලි 6 සඳුදා උදෑසන රැඳවියන්ට ආහාර ලබා දෙන අවස්ථාවේදී සහ ඔවුන් අධිකරණ වෙත රැගෙන යාමට සූදානම් වන අවස්ථාවේදී යළිත් ගැටුම උග්ර විය.
ප්රචණ්ඩකාරී වූ රැඳවියන් නිලධාරීන්ට පහර දෙමින් බන්ධනාගාරයේ ප්රධාන දොරටුව දෙසට කඩා වැදී ඇති අතර, ඇතැම් වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ නිලධාරීන් සතු වූ ගිනිඅවි කිහිපයක් ද රැඳවියන් අතට පත්ව ඇති බවයි. තත්ත්වය පාලනයෙන් ගිලිහී යද්දී පිරිමි රැඳවියන් පමණක් නොව යාබද වාට්ටුවල සිටි කාන්තා රැඳවියන් ද බන්ධනාගාර වහලයට නැග විරෝධතා දැක්වීමට පටන් ගත් අතර, වහලයේ කොටසක් කඩා වැටීමෙන් කාන්තාවන් කිහිපදෙනෙකු ද තුවාල ලැබූහ.
කිසිදු වගවිභාගයක් නැති වෙඩි තැබීම: කැමරා කාචයේ සටහන් වූ ඛේදවාචකය
මෙම සමස්ත සිදුවීම් මාලාව තුළ මාධ්ය හරහා නිරීක්ෂණය වූ අතිශය කම්පනකාරීම සහ මතභේදාත්මකම සිදුවීම වූයේ ආරක්ෂක අංශ (පොලිස් විශේෂ කාර්ය බලකාය සහ කැරළි මර්දන ඒකක) බන්ධනාගාරයට ඇතුළු වීමට පෙර පිටත සිට ක්රියාත්මක වූ ආකාරයයි.
ප්රධාන මාධ්ය ධාරාවල සහ සමාජ මාධ්යවල සංසරණය වූ වීඩියෝ දර්ශන මගින් පැහැදිලිවම පෙනෙන්නට තිබුණේ, ආරක්ෂක අංශ නිලධාරියෙකු විසින් බන්ධනාගාරයේ ප්රධාන යකඩ දොරටුවේ තිබූ කුඩා සිදුරකින් සිය ගිනිඅවියෙහි බටය ඇතුළට දමා, ඇතුළත සිටින්නේ කවුරුන්දැයි කිසිදු දැකීමකින් හෝ වගවිභාගයකින් තොරව අන්ධ ලෙස (blind firing) වෙඩි තබන ආකාරයයි.
මිනිස් ජීවිත සම්බන්ධයෙන් පවතින අඩු තක්සේරුව සහ මානව හිමිකම් පිළිබඳ බරපතළ උල්ලංඝනය කිරීමක් මෙම එක් රූපරාමුවකින් මනාව පිළිබිඹු විය. ඇතුළත සිටින්නේ නිරායුධ රැඳවියන් ද, තුවාල ලැබූවන් ද, නැතහොත් ප්රාණ ඇපයට ගත් තම සහෝදර නිලධාරීන් ද යන්න පවා තහවුරු කර නොගෙන මෙලෙස දොරේ සිදුරෙන් තුවක්කුව දමා වෙඩි තැබීම කිසිදු නීතියකින් හෝ කැරළි මර්දන සම්මත ක්රියාපටිපාටියකින් (SOP) සාධාරණීකරණය කළ නොහැක. මියගිය බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ට වෙඩි වැදී ඇති බවට රෝහල් ආරංචි මාර්ග තහවුරු කර ඇති පසුබිමක, මෙම අක්රමවත් සහ ප්රචණ්ඩකාරී වෙඩි තැබීම මගින් අහිංසක ජීවිත කීයක් බිලිගත්තා ද යන්න පුළුල් විමර්ශනයකට ලක් විය යුතුම කරුණකි.
තාප්පයෙන් එපිටින් ඇසෙන මව්වරුන්ගේ විලාපය
ඇතුළතින් වෙඩි හඬ සහ දුම් රොටු නැගෙද්දී, බන්ධනාගාරය වටා රැස්ව සිටි රැඳවියන්ගේ අසරණ ඥාතීන්ගේ විලාපය හද කම්පා කරවනසුලු විය. වයස්ගත මව්වරුන්, කුඩා දරුවන් වඩාගත් කාන්තාවන් පොලිස් බාධක මැද කඳුළු සලමින් තම දරුවන්ගේ සහ සැමියන්ගේ ජීවිත ගැන තොරතුරක් ඉල්ලා කෑ ගැසූහ.
තම ඥාතීන් මියගොස් ද නැතහොත් ජීවතුන් අතර ද යන්න පිළිබඳව කිසිදු නිල ලේඛනයක් හෝ තොරතුරක් ලබා දීමට බලධාරීන් කටයුතු නොකිරීම හේතුවෙන් ඥාතීන් සහ පොලිසිය අතර ද දැඩි උණුසුම් තත්ත්වයක් හටගත්තේය.
පද්ධතියේ බිඳ වැටීම සහ ඇමතිවරයාගේ පිළිගැනීම
මෙම ඛේදවාචකය ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතියේ පවතින නිදන්ගත රෝග ලක්ෂණවල ප්රතිඵලයකි. 10,000කට පමණක් පහසුකම් ඇති ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය තුළ මේ වන විට රැඳවියන් 41,250කට අධික සංඛ්යාවක් ගාල් කර සිටිති. පුද්ගලයින් 2,400ක් පමණ සිටින මීගමුව බන්ධනාගාරය තුළ ද තත්ත්වය එයයි. අවශ්ය නිලධාරීන් සංඛ්යාවෙන් හතරෙන් එකක් (1/4) පමණක් යොදාගෙන මෙම විශාල පිරිස පාලනය කිරීමට යාම මගින් මෙවැනි ඛේදවාචකයන් සඳහා අඩිතාලම දමා තිබුණි.
සිද්ධිය වූ ස්ථානයට පැමිණි අධිකරණ සහ බන්ධනාගාර අමාත්ය හර්ෂණ නානායක්කාර මහතා ප්රකාශ කළේ, "තම භාරයේ ඇති ආයතනයක සිදුවූ මෙම මනුෂ්ය ඝාතන පිළිබඳව තමන් දැඩි සේ කම්පනයට පත්වන බවත්, එහි වගකීම තමන් භාර ගන්නා බවත්ය." මියගිය බන්ධනාගාර නිලධාරීන් තම රාජකාරිය අකුරටම ඉටු කිරීමට යාමේදී ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇති බව ද ඔහු පැවසීය.
තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා ගුවන් හමුදා ඩ්රෝන යානා සහ හෙලිකොප්ටරයක් ද යොදවා තිබූ අතර, යුධ හමුදාව ද සීරුවෙන් තබා ඇත.
ඉදිරි පියවර: තවත් එක් කමිටු වාර්තාවක් පමණක් ද?
සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් සොයා බැලීමට අමාත්ය මණ්ඩල අනුමැතිය මත, විශ්රාමික ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු ප්රියන්ත ප්රනාන්දු මහතාගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත් ත්රිපුද්ගල කමිටුවක් පත් කර ඇත.
2012 වැලිකඩ බන්ධනාගාර ඝාතනය (27ක් මරුට) සහ 2020 මහර බන්ධනාගාරයේ ගැටුම (11ක් මරුට) වැනි අතීත සිදුවීම්වලින් බලධාරීන් කිසිදු පාඩමක් ඉගෙන ගෙන නොමැති බව මෙම සිදුවීමෙන් නැවත වරක් තහවුරු වේ. දොරේ හිඩැසින් අන්ධ ලෙස වෙඩි තැබූ නිලධාරියාගේ ක්රියාකලාපය සම්බන්ධයෙන් මෙන්ම, බන්ධනාගාරය තුළට මත්ද්රව්ය සහ ජංගම දුරකථන ගෙන ඒමට ඉඩ සැලසූ දූෂිත පද්ධතිය සම්බන්ධයෙන් ද මෙම කමිටුව අපක්ෂපාතී පරීක්ෂණයක් සිදු කරනු ඇත්දැයි ජනතාව බලා සිටිති.
සිරකරුවෝ ද මනුෂ්යයෝ ය. මීගමුව බන්ධනාගාර තාප්පයෙන් ඇතුළත වැගිරී ඇති ලේ සහ පිටතින් ඇසෙන මව්වරුන්ගේ කඳුළු, සමස්ත යුක්තිය පසිඳලීමේ පද්ධතියෙන්ම සාධාරණය අයදිමින් සිටියි.
