මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින උණුසුම් යුද ගැටුම් හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල
ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යමින් පවතී. මෙහි සෘජු බලපෑමක් ලෙස අසල්වැසි ඉන්දියාව සිය අභ්යන්තර ගුවන් ගමන් රැසක් අවලංගු කිරීමටත්, පස්වන වරටත් ඉන්ධන මිල ඉහළ දැමීමටත් පියවර ගෙන ඇත. දැවැන්ත ආර්ථිකයක් සහ ශක්තිමත් මූල්ය පදනමක් ඇති ඉන්දියාව පවා මෙලෙස සීරුවෙන් තැබෙන තත්ත්වයක් තුළ, ශ්රී ලංකාව වැනි සංවේදී සහ පශ්චාත්-අර්බුද ආර්ථිකයක් සහිත රටක් මුහුණ දී සිටින අවදානම මෙන්ම රජය සතු ප්රතිපත්තිමය සූදානම පිළිබඳව කඩිනම් විශ්ලේෂණයක් සිදුකිරීම අත්යවශ්ය වේ.
ශ්රී ලංකාව ගෙන ඇති පියවරයන්: අපි සීරුවෙන්ද?
පසුගිය කාලයේ මුහුණ දුන් දරුණු ආර්ථික අර්බුදයෙන් උගත් පාඩම් හේතුවෙන්, මෙවර ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ යාම හමුවේ ශ්රී ලංකාව යම් තාක් දුරකට පාලනයන් සහිතව කටයුතු කරනු පෙනේ. කෙසේ වෙතත්, එම පියවරයන් දිගුකාලීන අවදානමකට ඔරොත්තු දෙන්නේද යන්න ගැටලුසහගතය.
-
මිල සූත්රය සහ ස්වයංක්රීය පාලනය: දැනට ක්රියාත්මක වන මාසික ඉන්ධන මිල සූත්රය හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ මිල වෙනස්වීම් ඒ අයුරින්ම දේශීය වෙළෙඳපොළට ගැලපීමට රජයට හැකි වී තිබේ. මෙයින් ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (CPC) දිගින් දිගටම පාඩු ලැබීම වැළකෙන නමුත්, එහි සමස්ත උද්ධමනකාරී බර පොදු ජනතාව මත පැටවේ.
-
බෙදාහැරීමේ වෙළෙඳපොළ විවිධාංගීකරණය: ඉන්ධන ආනයනය සහ බෙදාහැරීමේ වෙළෙඳපොළ LIOC, සිපෙට්කෝ මෙන්ම විදේශීය සමාගම් (Sinopec වැනි) වෙතද විවෘත කර තිබීම නිසා, රජයට ඩොලර් සපයා ගැනීමේ පීඩනය යම් දුරකට අවම වී ඇත.
කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියාව ගුවන් ගමන් සීමා කරන මට්ටමට සහ ප්රවේශපත් නැවත වෙන්කර ගැනීමට මගීන්ට දැනුම් දෙන මට්ටමට දැඩි තීන්දු ගනිද්දී, ලංකාව තුළ තවමත් ඉන්ධන සලාක ක්රම හෝ දැඩි පරිභෝජන සීමාවන් පැනවීමට රජය මෙතෙක් කටයුතු කර නොමැත.
පාරට දමන වාහන ප්රමාණය සහ තක්සේරුව
ලංකාවේ මාර්ග පද්ධතියට දිනපතා එකතු වන සහ ධාවනය වන වාහන ප්රමාණය පිළිබඳව නිශ්චිත, තත්ය කාලීන (Real-time) දත්ත පද්ධතියක් හෝ විද්යාත්මක තක්සේරුවක් තවමත් බලධාරීන් සතුව නොමැත.
-
වාහන ආනයන සීමා ලිහිල් වීමේ බලපෑම: වසර කිහිපයක් පැවති වාහන ආනයන තහනම අදියර වශයෙන් ලිහිල් කිරීමට රජය පියවර ගනිමින් සිටී. මෙය ආර්ථිකයේ සාමාන්යකරණයට හොඳ ලක්ෂණයක් වුවද, ගෝලීය ඉන්ධන අර්බුදයක් මතු වන අවස්ථාවක දේශීය ඉන්ධන ඉල්ලුම (Fuel Demand) තවත් තීව්ර කිරීමට හේතු වේ.
-
පෞද්ගලික වාහන භාවිතය ඉහළ යාම: පොදු ප්රවාහන සේවයේ පවතින ගුණාත්මක භාවයේ අඩුව සහ අවිධිමත්භාවය නිසා දිනපතා පාරට දමන පෞද්ගලික වාහන (මෝටර් රථ, යතුරුපැදි සහ ත්රිරෝද රථ) ප්රමාණය අධිකය. මේ පිළිබඳව නිසි කළමනාකරණයක් හෝ සීමා කිරීමක් මෙතෙක් සිදුව නොමැත.
පාලනයක් තිබෙනවාද? (නියාමන දුර්වලතා)
ඉන්ධන පරිභෝජනය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා දැනට පවතින එකම පාලන උපකරණය වන්නේ "මිල" (Price Mechanism) පමණි. මිල අධික ලෙස ඉහළ යන විට ජනතාව ස්වයංක්රීයව පරිභෝජනය සීමා කරනු ඇතැයි රජය සරලව අපේක්ෂා කරයි.
ප්රධාන දුර්වලතාව:
මීට පෙර පැවති QR කේත ක්රමය (National Fuel Pass) වැනි පාලන යාන්ත්රණ මේ වන විට ක්රියාත්මක නොවේ. එබැවින් අධික ලෙස ඉන්ධන නාස්ති කරන සුඛෝපභෝගී වාහන පරිභෝජනය සහ අත්යවශ්ය කෘෂිකාර්මික, කාර්මික හෝ ප්රවාහන සේවා අතර වෙනසක් හඳුනාගෙන ඉන්ධන පාලනය කිරීමට රජයට ක්රමවේදයක් නැත.
නොරෙච්චෝලේ අර්බුදය: බාල ගල් අඟුරු සහ ඉන්ධන මත පැටවෙන 'ද්විත්ව' බර
ගෝලීය වශයෙන් තෙල් මිල ඉහළ යන අවස්ථාවක, රටේ පවතින විකල්ප බලශක්ති ප්රභවයන් උපරිම කාර්යක්ෂමතාවයෙන් ක්රියාත්මක විය යුතුය. නමුත් ලංකාවේ ප්රධානතම තාප විදුලි බලාගාරය වන නොරෙච්චෝලේ (ලක්විජය) බලාගාරය සම්බන්ධයෙන් පවතින්නේ ප්රතිවිරුද්ධ තත්ත්වයකි.
-
බාල ගල් අඟුරු සහ නිතර සිදුවන බිඳවැටීම්: මෑතකාලීනව ආන්දෝලනයට ලක්වූ බාල ගල් අඟුරු ආනයනය කිරීමේ ක්රියාවලිය හේතුවෙන් නොරෙච්චෝලේ බලාගාරයේ ජනන යන්ත්ර නිතර නිතර තාක්ෂණික දෝෂයන්ට ලක්වෙමින් පවතී. නිසි ප්රමිතියෙන් තොර අමුද්රව්ය භාවිතය නිසා බලාගාරයේ ආයුකාලය කෙටි වනවා සේම, ජාතික පද්ධතියට සැපයෙන ලාභදායී විදුලි ප්රමාණය අහිමි වේ.
-
ඛනිජ තෙල් මත යැපීම තවදුරටත් ඉහළ යාම: නොරෙච්චෝලේ ගල් අඟුරු බලාගාරය අක්රිය වන සෑම අවස්ථාවකදීම, රටේ විදුලි ඉල්ලුම පියවා ගැනීමට සිදුවන්නේ අධික පිරිවැයක් වැයවන ඩීසල් සහ ෆර්නස් ඔයිල් (Furnace Oil) භාවිතා කරන පෞද්ගලික හා රාජ්ය තාප විදුලි බලාගාර හරහාය.
-
ප්රතිපත්තිමය පරස්පරතාව (Strategic Failure): ඉන්දියාව ඉන්ධන පිරිවැය කළමනාකරණයට ගුවන් ගමන් පවා සීමා කරද්දී, ලංකාව සිදුකරමින් සිටින්නේ බාල ගල් අඟුරු මිලදී ගැනීමේ දූෂිත හෝ අවිධිමත් ප්රසම්පාදන ක්රියාවලීන් හේතුවෙන්, විදුලිය නිපදවීමට තව තවත් අමතර ඩීසල් ලීටර් මිලියන ගණනින් දවා අළු කිරීමයි. මෙය රජයේ ඉන්ධන කළමනාකරණ ප්රතිපත්තියේ ඇති බරපතළම පරස්පරතාවයි.
ඉන්ධන පරිභෝජනය පිළිබඳ රජයේ ප්රතිපත්තිය සහ යා යුතු මඟ
වත්මන් ගෝලීය වාතාවරණය හමුවේ ශ්රී ලංකා රජය වහාම ක්රියාත්මක කළ යුතු දිගුකාලීන සහ කෙටිකාලීන ප්රතිපත්තිමය වෙනස්කම් කිහිපයක් පවතිනු ඇත:
-
පොදු ප්රවාහනය ශක්තිමත් කිරීම: පෞද්ගලික වාහන පාරට දැමීම පාලනය කළ හැක්කේ විශ්වාසදායක, සුවපහසු සහ කාර්යක්ෂම පොදු ප්රවාහන (දුම්රිය සහ බස්) සේවාවක් කඩිනමින් ස්ථාපිත කිරීමෙන් පමණි.
-
පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සහ විද්යුත් වාහන (EV): පොසිල ඉන්ධන මත යැපීම අවම කිරීම සඳහා සූර්ය සහ සුළං බලශක්ති ව්යාපෘති කඩිනම් කිරීමත්, විද්යුත් වාහන සඳහා ප්රමුඛතාව දීමත් ප්රතිපත්තිමය වශයෙන් සිදුවිය යුතුය.
-
කාර්යක්ෂම රාජ්ය සේවා දින ක්රමවේද: ඉන්ධන අර්බුදය උත්සන්න වුවහොත්, ඉන්දියාව මෙන් සේවාවන් අත්හිටුවීමට පෙර, නිවසේ සිට වැඩ කිරීමේ (Work from Home) තාක්ෂණික ක්රමවේද රාජ්ය හා පෞද්ගලික අංශයට හඳුන්වා දීමට පූර්ව සූදානමක් තිබිය යුතුය.
ඉන්දියාව වැනි බලවත් රටක් ඉන්ධන අර්බුදය හමුවේ ගුවන් ගමන් පවා කප්පාදු කරමින් සීරුවෙන් සිටීම ශ්රී ලංකාවට තීරණාත්මක අනතුරු ඇඟවීමකි. මිල සූත්රය හරහා රජය තෙල් සමාගම්වල මූල්ය ස්ථාවරත්වය බේරා ගත්තද, රටෙන් පිටතට ඇදී යන ඩොලර් ප්රමාණය පාලනය කිරීමට නම් ඉන්ධන පරිභෝජනය පිළිබඳ ජාතික ප්රතිපත්තියක් සහ දැඩි පාලන යාන්ත්රණයක් වහාම සකස් විය යුතුය. නොරෙච්චෝලේ අභ්යන්තර බිඳවැටීම්වලට ස්ථිර විසඳුම් සොයන්නේ නැතිව සහ පාරට දමන වාහන ප්රමාණයට පොදු ප්රවාහන විකල්පයන් ලබා නොදී, මිල ඉහළ දැමීමෙන් පමණක් මෙම ගෝලීය කුණාටුවෙන් මිදිය නොහැකි වනු ඇත.
#සමාරා
