2026 ජූලි මස 21 වන දින හෝමාගම, කටුවාන කර්මාන්ත පුරයේ පිහිටි 'නිමාටෝ'
(Nimato) හෙල්මට් නිෂ්පාදන කර්මාන්තශාලාවෙන් නැගුණු ඝන කළු දුමාරය, ශ්රී ලංකාවේ සමස්ත කර්මාන්ත ක්ෂේත්රයේම පවතින නියාමන දුර්වලතා සහ ආයතනික නොසැලකිලිමත්භාවය ලෝකයටම විවෘත කළේය.
මෙය හුදෙක් අහඹු විදුලි කාන්දුවකින් සිදුවූ සාමාන්ය ගිනි අනතුරක් නොවේ. එය දශක ගණනාවක් තිස්සේ කම්කරු නීති, පාරිසරික ප්රමිතීන් සහ මූලික මානව ආරක්ෂණ ප්රතිපත්ති මඟහරිමින්, හුදෙක් ලාභය පමණක් අරමුණු කරගත් ක්රියාකලාපයක අතිශය ඛේදනීය ප්රතිඵලයකි. නීති විද්යාත්මකව අර්ථ දක්වන්නේ නම්, මෙය පැහැදිලිවම "ආයතනික මනුෂ්ය ඝාතනයකි".
අහිමි වූ තරුණ ජීවිත සහ ඛේදවාචකයේ තරම
උදෑසන තේ පානයෙන් පසු සිය දෛනික රාජකාරීන්ට වාර්තා කළ තරුණ ජීවිත පහක් මෙම ගොඩනැගිල්ල තුළ සදහටම සිරවිය. දෙනියාය, කොලවෙනිගම ප්රදේශයෙන් පැමිණි 19 හැවිරිදි සහන් උදාර සහ දිලිප් මධුසංඛ, අටකලම්පන්න කවුඩාව ප්රදේශයේ 24 හැවිරිදි සචිත් දිල්ෂාන්, මස්කෙළියේ 26 හැවිරිදි බී. දමයන්ති මෙන්ම පන්නිපිටියේ 52 හැවිරිදි මාරියෝ එඩ්වඩ් යන අහිංසක සේවකයින්ට මෙම අවාසනාවන්ත ඉරණමට මුහුණ දීමට සිදුවිය.
ගින්නේ ත්රීව්රතාව කොතරම්ද යත්, හදිසි පිටවීමේ මාර්ග අවහිර වී තිබීමෙන් ගොඩනැගිල්ලේ ඉහළ මහලේ සිරවූ ඔවුන්ගෙන් තිදෙනෙකුගේම සිරුරු හඳුනාගත නොහැකි තරමට පිළිස්සී තිබුණි. ඒ සඳහා ඩී.එන්.ඒ. (DNA) පරීක්ෂණ පවා සිදුකිරීමට බලධාරීන්ට සිදුවීමෙන් මෙම අනතුරේ ඇති බිහිසුණු බව මනාව පැහැදිලි වේ.
රාජ්ය ආයතනවල 'සිලෝ' (Silo) ක්රියාකාරිත්වය සහ නියාමන හිඩැස්
මෙම ආයතනය 1996 වසරේදී සුළුවෙන් ආරම්භ වී 'SSG' වැනි දැවැන්ත සන්නාමයක් දක්වා වර්ධනය වුවද, ඊට සමගාමීව සේවක ආරක්ෂාව වර්ධනය වී නොමැත. මධ්යම පරිසර අධිකාරියට (CEA) අනුව, 2024 වසරේ සිට මෙම කර්මාන්තශාලාව ක්රියාත්මක වී ඇත්තේ වලංගු පරිසර ආරක්ෂණ බලපත්රයක් (EPL) ද නොමැතිවය.
නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය, කර්මාන්ත සංවර්ධන මණ්ඩලය යටතේ පාලනය වන පිළිගත් කර්මාන්ත පුරයක් තුළ, අතිශය දහනශීලී PVC සහ රසායනික ද්රව්ය ගොඩගසාගෙන, ගිනි නිවීමේ හදිසි ප්රතිචාර සැලැස්මක් පවා නොමැතිව වසර දෙකක් තිස්සේ මෙම කම්හල ක්රියාත්මක වූයේ කෙසේද?
මෙයින් ගම්ය වන්නේ පරිසර අධිකාරිය, කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුව සහ පළාත් පාලන ආයතන අතර කිසිදු ඒකාබද්ධ දත්ත හුවමාරුවක් හෝ ක්රියාකාරීත්වයක් නොමැති බවයි.
කර්මාන්තශාලා ආඥාපනත මුළුමනින්ම උල්ලංඝනය කිරීම
1942 අංක 45 දරන කර්මාන්තශාලා ආඥාපනතේ 39, 41, 42 යන වගන්ති මගින් හදිසි ගිනි පිටවීම් සහ සේවක පුහුණුව අනිවාර්ය කර ඇතත්, නිමාටෝ පාලනාධිකාරිය ඒ සියල්ල නොසලකා හැර තිබුණි.
ගොඩනැගිලි ප්රමිතීන්ට අනුව ගිනි ගැලවීමේ පඩිපෙළක් සහ නිසි වාතාශ්ර පද්ධතියක් තිබුණේ නම්, මෙම ජීවිත අනිවාර්යයෙන්ම බේරාගැනීමට ඉඩ තිබුණි. බොහෝ දේශීය කර්මාන්තකරුවන් සේවක ආරක්ෂණ පද්ධති දකින්නේ ලාභය කපා හරින "අනවශ්ය වියදමක්" ලෙසින් බවට මෙය කදිම නිදසුනකි.
වර්තමානය වන විට ශ්රී ලංකාවේ කම්කරු සහ පාරිසරික නීති දැඩි වෙමින් පවතී. 2022 අංක 10 දරන කම්කරු වන්දි (සංශෝධන) පනත යටතේ, මියගිය එක් අයෙකු වෙනුවෙන් රුපියල් මිලියන 2ක් දක්වා වන්දි ගෙවීමට මෙන්ම, ප්රමාද වන කාලය වෙනුවෙන් 30%ක් දක්වා වූ දැවැන්ත අධිභාරයක් ගෙවීමටද සමාගමට දැන් සිදුවනු ඇත. එපමණක් නොව, 2026 වසරේ සම්මත වූ ජාතික පාරිසරික නව සංශෝධන පනත මගින් "දූෂකයා විසින් ගෙවිය යුතුය" යන මූලධර්මය මත රුපියල් මිලියන 20 දක්වා දඩ නියම කිරීමටද ප්රතිපාදන සලසා ඇත.
මෙවැනි ඛේදවාචකයන් යළිත් සිදු නොවීමට නම්, යල්පැනගිය 1942 කර්මාන්තශාලා ආඥාපනත වෙනුවට යෝජිත නව 'වෘත්තීය ආරක්ෂාව සහ සෞඛ්ය (OSH)' පනත කඩිනමින් බලාත්මක කළ යුතුව තිබේ.
තවද, කර්මාන්ත පුරවල ඇති ආයතන සඳහා අනිවාර්ය ස්වාධීන ආරක්ෂණ විගණනයක් (Third-Party Safety Audits) අනිවාර්ය කිරීමද කාලීන අවශ්යතාවයකි.
සේවකයෙකු උදෑසන රැකියාවට ගොස් නැවත නිරුපද්රිතව සිය පවුල වෙත පැමිණීම, කිසිදු ව්යාපාරිකයෙකුට උදුරාගත නොහැකි මූලික මානව අයිතිවාසිකමකි. නිමාටෝ ඛේදවාචකය යනු, නිෂ්පාදන ලාභ ඉලක්කවලට වඩා මනුෂ්ය ජීවිතයේ වටිනාකම ඉහළින් තැබිය යුතු බවට සනිටුහන් කළ රුධිරයෙන් ලියවුණු අනතුරු ඇඟවීමකි!
සටහන: සමාරා පරණවිතාන
