අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයට එරෙහිව ඓතිහාසික නීති සටනක්
ජාතික සංවර්ධන බැංකුව (NDB) තුළ මෑතකදී අනාවරණය වූ රුපියල් බිලියන 13.2 ක දැවැන්ත අභ්යන්තර මූල්ය වංචාවත් සමග
සමස්ත ශ්රී ලාංකේය බැංකු පද්ධතියම මේ වනවිට දැඩි කම්පනයකට ලක්ව ඇත. මෙම තත්වය හමුවේ ක්රියාත්මක වූ ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (CB), සියලුම වාණිජ බැංකු වෙත තම පද්ධතිවල ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් සහ නව මාර්ගෝපදේශ මාලාවක් නිකුත් කර තිබේ. මේ අතර බැංකුවේ පාලනාධිකාරියේ දැඩි නොසැලකිල්ල ප්රශ්න කරමින්, එහි අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයට සහ බාහිර විගණකවරුන්ට එරෙහිව ඓතිහාසික නීති සටනක්ද මේ වනවිට අධිකරණය හමුවේ ගොනු කර ඇත.
මාස 12ක් තුළ මහා පරිමාණ වංචා දෙකක් සහ මහ බැංකුවේ මැදිහත්වීම
NDB බැංකුව මුහුණ දී ඇති මෙම අර්බුදය හුදෙකලා සිදුවීමක් නොවේ. ගතවූ මාස 12ක කාලය තුළ පමණක් NDB බැංකුව මහා පරිමාණ මූල්ය වංචා දෙකකටම ගොදුරු වී තිබීම එහි පාලන ව්යුහයේ බරපතල කඩා වැටීමක් සලකුණු කරයි. පසුගිය වසරේ වාර්තා වූ ක්රෙඩිට් කාඩ් වංචාව ඉන් පළමුවැන්න වන අතර, නවතම සිදුවීම වන්නේ මෙම රුපියල් බිලියන 13.2 ක වංචාවයි.
මෙම අඛණ්ඩ පද්ධතිමය බිඳවැටීම් හේතුවෙන් ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් ණය සහ ගෙවීම් කාඩ්පත් (credit and payment cards) ගනුදෙනු සම්බන්ධයෙන් අතිශය පරෙස්සම් වන ලෙස සියලුම බැංකුවලට නියෝග කර ඇත. වංචනිකයන් විසින් බැංකු පද්ධතිවල පවතින දුර්වලතා පහසුවෙන් ගසාකන බවට ඔවුන් අනතුරු අඟවා තිබේ.
ගනුදෙනු අනුමත කිරීමට පෙර ඒවා දැඩි පරීක්ෂාවකට ලක් කරන ලෙසත්, නියාමකයන් විසින් පනවා ඇති මාර්ගෝපදේශ අකුරටම අනුගමනය කරන ලෙසත් මහ බැංකුව උපදෙස් දී ඇත. මහ බැංකු නිවේදනයේ වැඩිදුරටත් මෙසේ දැක්වේ:
"කාඩ්පත් ජාලයන් සහ අදාළ සියලු පද්ධතීන් හරහා ලබා දෙන පරීක්ෂණ ක්රියාවලීන් නිසි ලෙස තහවුරු කිරීමට බැංකු කටයුතු කළ යුතුය. එසේම කාඩ්පත් නිකුත් කරන බැංකුවේ ක්රියාත්මක වන ජාලයන්හි සියලුම ණය හුවමාරු දත්ත (credit transfer logs) දෛනිකව පවත්වාගෙන යා යුතු අතර, ඒවා නිරන්තරයෙන් හර කාඩ්පත් (debit cards) සමග සමථයකට පත් කළ යුතුය. යම් හෙයකින් මෙම පියවරයන් මෙතෙක් ක්රියාත්මක කර නොමැති නම්, ඒවා ක්රියාත්මක කිරීමට යෝජිත දිනය මහ බැංකුවේ ගෙවීම් සහ පියවීම් අධ්යක්ෂවරයා වෙත වහාම දැනුම් දිය යුතුය."
මීට අමතරව යම් ගැටලුකාරී තත්වයක් නිරීක්ෂණය වුවහොත් සවිස්තරාත්මක වාර්තා පවත්වාගෙන යමින් ඒවා මහ බැංකුවට දැනුම් දෙන ලෙසද නියෝග කර ඇත.
පද්ධතිමය අර්බුදයක් සහ පෞද්ගලික අංශයේ වගවීමෙන් පලා යාම
බැංකු ක්ෂේත්රයේ විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ NDB බැංකුවේ පවතින මෙම තත්වය, දැවැන්ත ආයතනික පාලන දුර්වලතාවයක (governance failures) සෘජු ප්රතිඵලයක් බවයි. මෙවැනි මහා පරිමාණ අභ්යන්තර වංචාවක් වළක්වා ගැනීමට බැංකුවේ අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය සම්පූර්ණයෙන්ම අපොහොසත් වී තිබේ. මීට අමතරව, මෑතකදී පොදු ව්යාපාර පිළිබඳ කාරක සභාව (COPE) හමුවේ අනාවරණය වූ කරුණු අනුව, මහ බැංකුව ඇතුළු නියාමන ආයතනවල ස්වාධීනත්වය සහ අඛණ්ඩතාවද යම් ආකාරයකට අවදානමකට ලක්ව ඇති බවට සැක මතු වේ.
විශ්ලේෂකයන්ගේ අදහස වන්නේ මෙම අපකීර්තිමත් සිදුවීමේ පුළුල් ඇඟවුම වන්නේ, ශ්රී ලංකාවේ පෞද්ගලික අංශය බොහෝ විට දූෂණ සම්බන්ධයෙන් වගවීමෙන් පලා යාමේ "ක්රමානුකූල අර්බුදයක්" (systemic issue) රට තුළ මුල් බැසගෙන ඇති බව මෙමගින් මනාව තහවුරු වන බවයි.
කොටස්කරුවන්ගේ පෙරළිය: ඓතිහාසික ව්යුත්පන්න නඩුව (Derivative Action)
ආයතනික වගවීම ප්රශ්න කෙරෙන මෙම පසුබිම තුළ, බැංකුවේ කොටස්කරුවෙකු වන එම්. ත්යාගරාජා විසින් බස්නාහිර පළාත් වාණිජ මහාධිකරණයේ බැංකුවේ අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයට (වගඋත්තරකරුවන් 1 සිට 10 දක්වා) සහ අර්නස්ට් ඇන්ඩ් යන්ග් (Ernst & Young) බාහිර විගණන ආයතනයට එරෙහිව ඓතිහාසික නඩුවක් පවරා තිබේ. 'ව්යුත්පන්න නඩුවක්' ලෙස හැඳින්වෙන මෙහිදී කොටස්කරුවෙකු තමන්ට සිදුවූ අලාභයක් වෙනුවෙන් නොව, අධ්යක්ෂවරුන්ගේ ක්රියාකලාපයෙන් "සමාගමට" සිදුවූ අලාභය වෙනුවෙන් බැංකුව නියෝජනය කරමින් නඩු පවරනු ලබයි.
පෙත්සම්කරුගේ ප්රධාන චෝදනාව වන්නේ බැංකුවේ පොදු ඉලෙක්ට්රොනික අරමුදල් හුවමාරු ජාලය (CEFTS) තුළ අභ්යන්තර පාලනයක් ස්ථාපිත කිරීමට අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය අපොහොසත් වූ බවයි. එක් නිලධාරියෙකුට මාස 21ක් වැනි දීර්ඝ කාලයක් කිසිදු කාර්ය මණ්ඩල මාරුවකින් හෝ නිසි අධීක්ෂණයකින් තොරව සංවේදී මූල්ය කටයුතු හැසිරවීමට ඉඩ දී තිබීම මෙන්ම, පද්ධතියට පිවිසීමේ මුරපද (Login credentials) බෙදාගැනීමේ සංස්කෘතියක් පවත්වාගෙන යාමට ඉඩ හැරීම දරුණු ගණයේ නොසැලකිල්ලකි.
අන්ධ වූ මුරකරුවෝ සහ නොමඟ යැවූ ආයෝජකයෝ
2023 දෙසැම්බර් සිට 2025 දෙසැම්බර් දක්වා කාලය තුළ CEFTS අත්හිටවූ ගිණුමේ ශේෂය රුපියල් බිලියන 1.42 සිට බිලියන 12.22 දක්වා අසාමාන්ය ලෙස 8 ගුණයකින් ඉහළ ගොස් තිබියදීත්, බැංකුවේ විගණන කමිටුව සහ බාහිර විගණකවරුන් කිසිදු ප්රශ්න කිරීමකින් හෝ විශේෂ වෝහාරික පරීක්ෂණයකින් තොරව 2025 මූල්ය වාර්තා අනුමත කර තිබීම මෙහි ඇති විමතිය දනවනම කරුණයි. තවද, 2025 නොවැම්බරයේදී අනාවරණය වූ රුපියල් මිලියන 290ක වංචාව (තොරතුරු තාක්ෂණ සාමාන්යාධිකාරීවරයා රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත වූ) පවා බරපතල අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස සලකා පද්ධති පරීක්ෂා කිරීමට අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය කටයුතු කර නැත.
එපමණක් නොව, මෙම අර්බුදය හමුවේ බැංකුව කොළඹ කොටස් වෙළඳපොළ (CSE) වෙත සත්ය තොරතුරු වසන් කර ඇති බවටද චෝදනා එල්ල වේ. අප්රේල් 2 වැනිදා නිකුත් කළ නිවේදනයෙන් සැබෑ අලාභය 35 ගුණයකින් පමණ අවතක්සේරු කර ඇති අතර, බැංකුවේ අවදානම දැන දැනත් කොටස්කරුවන්ට ලාභාංශ ප්රකාශ කර අප්රේල් 6 වැනිදා එය හදිසියේම අත්හිටුවීමට කටයුතු කර ඇත.
නීතිමය ගැටුම සහ ඉල්ලා සිටින සහන
වත්මන් අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය ඉවත් කර, ස්වාධීන වෝහාරික විමර්ශනයක් පවත්වා අහිමි වූ මුදල් වගඋත්තරකරුවන්ගෙන් අයකර දෙන ලෙස පෙත්සම්කරු අධිකරණයෙන් ඉල්ලා සිටී.
මෙම නඩුව මෙරට ප්රමුඛ පෙළේ ජනාධිපති නීතිඥවරුන්ගේ දැවැන්ත නීතිමය ගැටුමක් බවට පත්ව ඇත. පෙත්සම්කරු වෙනුවෙන් ජනාධිපති නීතිඥ ෆයිසර් මුස්තාපා පෙනී සිටින අතර, විගණකවරුන් වෙනුවෙන් ජනාධිපති නීතිඥ අලි සබ්රි ද, NDB වෙනුවෙන් ජනාධිපති නීතිඥ කේ. කනග්-ඊශ්වරන් ද, අධ්යක්ෂවරුන් වෙනුවෙන් ජනාධිපති නීතිඥ රොමේෂ් ද සිල්වා ද පෙනී සිටිති.
පසුගිය සිකුරාදා විභාග වූ මෙම නඩුවේ තීන්දුව ජුනි 13 වැනිදා ලබා දීමට නියමිතය. මෙම තීන්දුව හුදෙක් එක් බැංකුවක මූල්ය වංචාවක් පිළිබඳ තීන්දුවක් පමණක් නොව, ශ්රී ලංකාවේ ආයතනික පාලනය, නියාමන ආයතනවල විනිවිදභාවය සහ මූල්ය ආයතනවල වගවීම තීරණය කරන ඓතිහාසික සන්ධිස්ථානයක් වනු ඇත.
