හිටපු ජනාධිපතිවරයෙකුගේ විදේශ සංචාරයක් සහ ඊට අදාළ මහජන මුදල් භාවිතය සම්බන්ධයෙන් මේ දිනවල සමාජයේ සහ
නීති ක්ෂේත්රයේ පුළුල් සංවාදයක් නිර්මාණය වී ඇත. ඇතැමුන් මෙය "අනාගත ජනාධිපතිවරුන් හිරේ යැවිය හැකි නෛතික උගුලක්" ලෙසත්, හුදෙක් පරිපාලනමය ගැටලුවක් අපරාධයක් ලෙස හුවා දැක්වීමක් ලෙසත් අර්ථකථනය කිරීමට උත්සාහ දරයි.
එහෙත්, නීතියේ ආධිපත්යය (Rule of Law), ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ මූලික හරය සහ රාජ්ය මූල්ය පිළිබඳ මහජන අයිතිය යන පුළුල් රාමුව තුළ සිට මෙම තර්ක විශ්ලේෂණය කිරීමේදී මීට හාත්පසින්ම වෙනස් තාර්කික සත්යයක් මතු වේ.
මෙය දේශපාලන දඩයමක් හෝ නෛතික අර්බුදයක් නොව, දශක ගණනාවක් තිස්සේ මෙරට මුල්බැසගෙන තිබූ "විධායකයේ අසීමිත මුක්තිය සහ වගවීමකින් තොර භාවිතාවන්" නීතිය ඉදිරියේ ප්රශ්න කිරීමට ලක්වන තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකි.
1. ව්යවස්ථාපිත බලතල සහ "පොදු භාරය" (Public Trust Doctrine)
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 33(h) වගන්තිය මගින් ජනාධිපතිවරයාට ජාත්යන්තර චාරිත්ර හා භාවිතයන්ට අනුව ක්රියා කිරීමට බලය ලබා දී ඇති බව සැබෑවකි. එහෙත්, ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් අවස්ථා ගණනාවකදීම (උදා: ජල කෘත්යාධිකාරී නඩුව, එප්පාවල පොස්පේට් නඩුව) පැහැදිලි කර ඇති පරිදි, විධායකයට ලබා දී ඇති කිසිදු බලයක් අත්තනෝමතික නොවේ. එම බලතල ක්රියාත්මක කළ යුත්තේ "පොදු භාරය" (Public Trust) නැමැති මූලධර්මයට යටත්ව, මහජන සුබසිද්ධිය උදෙසා පමණි.
ජාත්යන්තර චාරිත්රයකට මුවා වී හෝ තම අභිමතය පරිදි, පෞද්ගලික හෝ අර්ධ-පෞද්ගලික උත්සවයක් සඳහා රාජ්ය මුදල් අසාධාරණ ලෙස වැය කිරීම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් ආරක්ෂා කරන්නේ නැත. ව්යවස්ථාවේ 148 වන වගන්තියට අනුව රාජ්ය මූල්ය පිළිබඳ පූර්ණ පාලනය ඇත්තේ පාර්ලිමේන්තුවට මිස විධායකයට නොවේ. ජනාධිපතිවරයා ද මහජන මුදල් පරිහරණයේදී එම මූල්ය විනයට යටත් ය.
2. පරිපාලනමය වරදක්ද? අපරාධයක්ද? (The Question of Criminality)
මෙය හුදෙක් ජාතික විගණන පනත යටතේ විගණකාධිපතිවරයා විසින් අධිභාරයක් (Surcharge) පැනවිය යුතු පරිපාලනමය වරදක් පමණක් යැයි ගොඩනගන තර්කය නීතිමය වශයෙන් අතිශය දුර්වලය.
- පොදු දේපළ පනත:
රාජ්ය දේපළක් හෝ මුදලක් සාවද්ය ලෙස පරිහරණය කිරීම 1982 අංක 12 දරන පොදු දේපළ කෙරෙහි වූ වැරදි පිළිබඳ පනත යටතේ සාපරාධී වරදකි.
- සාපරාධී චේතනාව (Mens Rea):
සත්කාරක රාජ්යය විසින් නිල ප්රවාහන පහසුකම් ලබා දී තිබියදීත්, කිසිදු පිළිගත හැකි රාජ්යතාන්ත්රික අවශ්යතාවයකින් තොරව බාහිර පෞද්ගලික සමාගමකට (උදා: Sky Wings Ltd) රුපියල් මිලියන 16කට අධික මහජන මුදලක් ගෙවීමට අනුමැතිය දීම හෝ ඊට අදාළව බිල්පත් සකස් කිරීම හුදෙක් "අතපසුවීමක්" විය නොහැක. රාජ්ය මුදල් අනවශ්ය ලෙස තෙවන පාර්ශවයකට ගලා යාමට සැලැස්වීම පිටුපස ඇති සිතාමතා කළ ක්රියාව, අපරාධ නීතිය යටතේ විමර්ශනය කළ යුතු මට්ටමේ සාපරාධී චේතනාවක් මතු කරයි.
විගණන ක්රියාවලියක් ක්රියාත්මක වීම අපරාධ විමර්ශනයක් පැවැත්වීමට කිසිසේත්ම බාධාවක් නොවේ. මුදල් වංචා කිරීමක් හෝ සාවද්ය පරිහරණයක් සිදුව ඇති බවට මූලික සාක්ෂි (Prima facie evidence) ඇත්නම්, එය අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව හරහා මහේස්ත්රාත් අධිකරණයට යොමු කිරීම නිවැරදි නෛතික ක්රියාපටිපාටියයි.
3. වියනා සම්මුතිය සහ 'ට්රාන්සිට්' (Transit) අයිතියේ සීමා
වියනා සම්මුතියේ 40 වන වගන්තියෙන් රාජ්ය නායකයින්ට වෙනත් රටක් හරහා ගමන් කිරීමේදී (Transit) රාජ්යතාන්ත්රික වරප්රසාද සහ ආරක්ෂාව ලබාදෙන බව සත්යයකි. නමුත්, එමගින් අදහස් කරන්නේ:
- සංක්රමණික ගමනක් අතරතුර, අදාළ නොවන පෞද්ගලික හෝ වෙනත් පාර්ශවයක උත්සව සඳහා අසීමිතව මහජන මුදල් වැය කිරීමට ජාත්යන්තර නීතියෙන් බලපත්රයක් ලැබෙන බව නොවේ.
- සංක්රමණය (Transit) යනු ගමනාන්තයට යාම සඳහා වන තාක්ෂණික අවශ්යතාවයක් මිස, එය නිල නොවන සංචාරයක් නිල සංචාරයක් බවට පත්කර ගැනීමට භාවිතා කරන ආවරණයක් නොවේ.
ප්රංශ හෝ දකුණු අප්රිකානු ජනාධිපතිවරුන් ට්රාන්සිට් අතරතුර ද්විපාර්ශ්වික සාකච්ඡා පැවැත්වීම සහ, ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය නායකයෙකු ට්රාන්සිට් එකක් අතරතුර කිසිදු නිල රාජ්යතාන්ත්රික අරමුණක් නොමැතිව පෞද්ගලික හිතවතෙකුගේ උත්සවයකට සහභාගී වී ඒ සඳහා අතිවිශාල රාජ්ය මුදලක් වැය කිරීම අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇත.
4. පූර්වාදර්ශ සහ චක්රලේඛ: "අනෙක් අයත් කළා" යන්න නිදහසට කරුණක්ද?
අතීතයේ සිටි ජනාධිපතිවරුන් සහ අගමැතිවරුන් (චන්ද්රිකා, මහින්ද, ගෝඨාභය ආදීන්) රජයේ මුදල් වියදම් කරමින් විවිධ උත්සවවලට සහ වන්දනා ගමන්වලට සහභාගී වූ පමණින්, අනාගතයේ සිදුවන එවැනි ක්රියා නීත්යානුකූල වන්නේ නැත. නීති විද්යාවේ (Jurisprudence) මූලික පිළිගැනීමක් වන්නේ "වරදවල් දෙකකින් එක නිවැරැද්දක් නිර්මාණය නොවන" බවයි. අතීතයේදී නීතිය නිසි ලෙස ක්රියාත්මක නොවීම, වර්තමානයේ නීතිය ක්රියාත්මක නොකිරීමට පූර්වාදර්ශයක් කරගත නොහැක.
එසේම, රාජ්ය නායකයින්ට සාමාන්ය මුදල් අමාත්යාංශ චක්රලේඛ අදාළ නොවන බව පැවසීම භයානක තර්කයකි. ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව සහ ප්රොටෝකෝල වෙනුවෙන් විශේෂ ප්රතිපාදන තිබිය හැකි වුවත්, මහජන මුදල් වියදම් කිරීමේ මූලික පාරදෘශ්යභාවය සහ වගවීම (Accountability) පිළිබඳ රීතීන්ගෙන් ජනාධිපතිවරයා නිදහස් නොවේ. ජනාධිපතිවරයා යනු රටේ අයිතිකරු නොව, තාවකාලික භාරකරු පමණි.
නෛතික උගුලක් නොව, වගවීමේ ආරම්භයකි!
මෙම සිදුවීමෙන් නිර්මාණය වන්නේ අනාගත ජනාධිපතිවරුන්ව හිරේ යැවීමේ "උගුලක්" නොව, වසර ගණනාවක් තිස්සේ ජනතාවගේ මුදල් තම බූදලයක් සේ සලකා කටයුතු කළ දේශපාලන සංස්කෘතියට තිත තැබීමේ ශක්තිමත් නෛතික පූර්වාදර්ශයකි.
රාජ්ය නායකයෙකුට නිදහසේ ජාත්යන්තර සබඳතා පැවැත්වීමට පූර්ණ අයිතිය ඇත. නමුත් එම නිදහස යනු මහජන මුදල් අත්තනෝමතික ලෙස වැය කිරීමට ඇති නිදහස නොවේ. මෙම නෛතික පියවර හරහා තහවුරු වන්නේ, රටේ ඉහළම පුරවැසියාගේ සිට සාමාන්ය පුරවැසියා දක්වා සැමට නීතිය එක හා සමානව ක්රියාත්මක විය යුතු බවයි. එය සැබෑ ප්රජාතන්ත්රවාදයේ සහ නීතියේ ආධිපත්යයේ ජයග්රහණයකි.
#සමාරා පරණවිතාන
[ද ලීඩර් වෙබ් අඩවියේ කෙෂාල් ජයසිංහ පළකර ඇති "සියලුම ජනාධිපතිවරුන් හිරේ යැවිය හැකි නෛතික උගුලක්" ලිපිය පදනම් කරගෙන ලියා ඇත].
Link - https://theleader.lk/review/39192-2026-02-24-04-39-23
