ජාතික සංවර්ධන බැංකුවේ (NDB) සිදුවූ රුපියල් බිලියන 13.2ක වංචාව, දශක කිහිපයකට පසු දැවැන්තම බැංකු
අධීක්ෂණ ප්රතිසංස්කරණයක් වෙත යොමුවීමට ශ්රී ලංකාවේ මූල්ය නියාමකයින්ට බල කරමින් සිටී. ඒ සමඟින්, ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) මේ වන විට තත්ය කාලීන (real-time) අධීක්ෂණ පද්ධති, කෘත්රිම බුද්ධියෙන් (AI) බලගැන්වෙන වංචා හඳුනාගැනීමේ ක්රමවේද සහ වාණිජ බැංකු ලෙජර වෙත සෘජු නියාමන ප්රවේශයක් හඳුන්වා දීමට සූදානම් වෙමින් සිටී.
යෝජිත ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ සැලැස්ම යටතේ, කාලානුරූප විගණන සහ ප්රමාද වූ වාර්තාකරණ ව්යුහයන් මත යැපෙනවා වෙනුවට ගනුදෙනු ප්රවාහයන් තත්ය කාලීනව ස්වාධීනව අධීක්ෂණය කිරීමට නියාමකයින්ට ඉඩ සලසමින්, ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව සමඟ අඛණ්ඩ, ‘කියවීමට පමණක් හැකි’ (read-only) ලෙජර ඒකාබද්ධතා සබැඳි පවත්වාගෙන යාමට වාණිජ බැංකුවලට නුදුරේදීම නියම කරනු ඇත.
මෙම වෙනස සිදුවන්නේ, අභ්යන්තර පාලන, බාහිර විගණන සහ අධීක්ෂණ සමාලෝචන තිබියදීත් වසර ගණනාවක් තිස්සේ NDB වංචාව සැඟවී තිබූ බව විමර්ශකයින් විසින් සොයාගැනීමෙන් පසුවය. ඩිලොයිට් ඉන්දියා (Deloitte India) හි වෝහාරික විමර්ශනයට (forensic investigation) අනුව, සැකකරුවන් ගනුදෙනු ලොග් (transaction logs) වෙනස් කර, හදිසි අභිබවා යාමේ වරප්රසාද (emergency override privileges) අනිසි ලෙස භාවිතා කර ඇති අතර, සැලසුම්ගත අඛණ්ඩතා පරීක්ෂණ (integrity checks) සිදුවීමට පෙර ලෙජර තාවකාලිකව සමතුලිත කර ඇති බව වාර්තා වේ.
සාම්ප්රදායික වාර්ෂික අධීක්ෂණ ආකෘතිය වෙනුවට බහු-ස්ථර ඩිජිටල් අවදානම් තක්සේරු කිරීමේ රාමුවක් (multi-tiered digital risk assessment framework) ආදේශ කිරීමට ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව දැන් සැලසුම් කරයි. ඒ අනුව ප්රාග්ධන ප්රමාණවත්භාවය මත පමණක් නොව, තොරතුරු තාක්ෂණ පාලනය, අභිබවා යාමේ අවසර (override permissions), විගණන-ලොග් රඳවා ගැනීමේ පද්ධති සහ සයිබර් ආරක්ෂණ ප්රතිරෝධීතාව මත ද බැංකු ශ්රේණිගත කරනු ඇති බව වාර්තා වේ.
සාකච්ඡාවට ලක්ව ඇති වඩාත් ආන්දෝලනාත්මක ප්රතිසංස්කරණ අතර ශ්රී ලංකාවේ බැංකු අංශය පුරා ස්වාධීන AI මත පදනම් වූ ගනුදෙනු නිරීක්ෂණ පද්ධති යෙදවීම ද වේ. පුනරාවර්තන සති අන්ත මාරු කිරීම්, ස්ථරිත ක්ෂුද්ර ගනුදෙනු (layered micro-transactions) සහ අසාමාන්ය ලෙස අභිබවා යාමේ ක්රියාකාරකම් වැනි සැක කටයුතු රටා මානව විගණකවරුන්ට වඩා බොහෝ පෙර හඳුනා ගැනීමට ස්වයංක්රීය යන්ත්ර ඉගෙනුම් (machine-learning) පද්ධතිවලට හැකි වනු ඇතැයි නියාමකයින් විශ්වාස කරයි.
මෙම අපවාදය බාහිර විගණන ආයතන කෙරෙහි ඇති සෝදිසිය ද තීව්ර කර ඇත. යෝජිත ප්රතිසංස්කරණ මඟින් සාමාන්ය ලෙජරයේ අඛණ්ඩතාව, පද්ධති ප්රවේශ පාලන සහ ගනුදෙනු-ලොග් සංරක්ෂණ ප්රමිතීන් විශේෂයෙන් ආවරණය වන පරිදි වෙනම සහතික කළ වාර්තා ඉදිරිපත් කිරීමට විගණකවරුන්ට අවශ්ය වනු ඇත.
NDB ආයතනය තුළ ද අසාමාන්ය පාලන පියවරයන් මේ වන විටත් ක්රියාත්මක වෙමින් පවතී. ආරංචි මාර්ග පවසන්නේ සමස්ත ගෙවීම් සහ පියවීම් දෙපාර්තමේන්තුව සඳහාම බැංකුව ඩිජිටල් ප්රවේශ වරප්රසාද සම්පූර්ණයෙන්ම අවලංගු කර ඇති බවයි. අදාළ මෙහෙයුම් ඒකකය භෞතික සහ විද්යුත් ප්රවේශ සීමාවන් දෙකම සහිතව හදිසි බාහිර කළමනාකරණයක් යටතේ හුදකලා කර ඇති බව වාර්තා වේ.
මේ අතර, පාර්ලිමේන්තුවේ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාව (CoPF) බරපතල පාලන සහ අධීක්ෂණ අසාර්ථකත්වයන් ලෙස නීති සම්පාදකයින් විසින් විස්තර කරනු ලබන දේ පිළිබඳ එහි විමර්ශනය පුළුල් කර ඇත. දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ හැසිරවූ ගිණුම් හරහා රුපියල් බිලියන ගණනක් හුවමාරු වෙමින් තිබියදීත්, අනතුරු ඇඟවීමේ සංඥා හඳුනා නොගත්තේ මන්දැයි කාරක සභා සාමාජිකයින් මහ බැංකුවෙන් (CBSL) පැහැදිලි කිරීම් ඉල්ලා සිටිති.
ඩිලොයිට් ඉන්දියා සමාගමේ වෝහාරික සමාලෝචනය ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ බැංකු අධීක්ෂණ අධ්යක්ෂවරයාගේ උපදේශන මත පවත්වනු ලබන අතර, සියලුම සොයාගැනීම් සෘජුවම නියාමකයින් වෙත ඉදිරිපත් කෙරේ.
බැංකුව මේ වන විටත් මෙහි ඇති දැවැන්ත මූල්ය බලපෑම පිළිගෙන ඇත. රුපියල් බිලියන 13.2 ක වංචාවට නිරාවරණය වීම මේ වන විට 2026 පළමු කාර්තුවෙන් අවසන් වන මූල්ය කාලපරිච්ඡේද හරහා හඳුනාගෙන ඇති බව NDB හෙළි කළේය. මෙය ලාභදායිත්වයට සැලකිය යුතු ලෙස බලපා ඇති අතර ප්රාග්ධන සංරක්ෂණ පියවර (capital conservation measures) ගැනීමටද හේතු වී ඇත.
තම කළමනාකාරීත්වයට දැනුම් දීමකින් තොරව වංචාවන්, අභිබවා යාම් අපහරණය කිරීම් (override abuse) හෝ නොසලකා හරින ලද අභ්යන්තර අනතුරු ඇඟවීම් සෘජුවම මහ බැංකුව (CBSL) වෙත වාර්තා කිරීමට බැංකු සේවකයින්ට ඉඩ සලසන ස්වාධීන තොරතුරු හෙළි කරන්නන්ගේ වේදිකාවක් (whistleblower platform) නියාමකයින් විසින් නිහඬව සකස් කරමින් සිටී.
ශ්රී ලංකාවේ බැංකු කර්මාන්තය සඳහා, මූල්ය ආයතන අධීක්ෂණය කරන, නිරීක්ෂණය කරන සහ ඩිජිටල් ලෙස පාලනය කරන ආකාරය මුළුමනින්ම පරිවර්තනය කරන හැරවුම් ලක්ෂ්යය බවට NDB අර්බුදය අවසානයේ පත්විය හැකිය.
