ලොව උසම ස්ථානයට පා තැබීම බොහෝ දෙනෙකුගේ සිහිනයයි. නමුත් මීටර් 8,849 ක් උසැති
එවරස්ට් කඳු මුදුනට ළඟා වීම යනු හුදෙක් ශාරීරික වෙහෙසක් පමණක් නොව, ජීවිතය සහ මරණය අතර කෙරෙන අවිනිශ්චිත සූදුවකි. මීටර් 8,000 කට වඩා ඉහළින් පිහිටි එවරස්ට්හි එම අඳුරු කලාපය ලොව පුරා කඳු නඟින්නන් හඳුන්වන්නේ 'මරණයේ කලාපය' (Death Zone) යනුවෙනි.
මෙතැනදී ස්වභාවධර්මය මිනිසාට ලබාදෙන පණිවිඩය ඉතා පැහැදිලිය:
"මෙතැන ඔබ අමුත්තෙකි, මෙතැන ජීවත් වීමට ඔබට අවසර නැත."
හුස්ම හිරකරන මාරාන්තික රිද්මය
මරණයේ කලාපයට පිවිසෙන කඳු නඟින්නෙකු මුහුණ දෙන පළමු අභියෝගය වන්නේ ඔක්සිජන් හිඟකමයි. මුහුදු මට්ටමේ පවතින ඔක්සිජන් මට්ටමෙන් තුනෙන් එකක් පමණක් පවතින මෙම උන්නතාංශයේදී, මිනිස් පෙනහළුවලට අවශ්ය වාතය උරා ගැනීමට නොහැකි වේ.
විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන පරිදි, කෘතිම ඔක්සිජන් සිලින්ඩරයක සහාය නොමැතිව මෙහි සිටින අයෙකු මිනිත්තු 4ක් ඇතුළත සිහිය නැති කර ගන්නා අතර, මිනිත්තු 6කින් මරණයට පත්වේ. මෙය සිරුරේ අභ්යන්තර අවයව එකින් එක අක්රිය වන ක්රියාවලියකි.
ශරීරය ඇතුළතින් සිදුවන බිඳවැටීම
මරණයේ කලාපය තුළ මිනිස් සිරුරට සිදුවන විපර්යාසයන් අතිශය භයානක ය:
-
මොළය (HACE): ඔක්සිජන් නොමැතිකම නිසා මොළය ඉදිමීමට ලක්වේ. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස කඳු නඟින්නාට මායාවන් පෙනීම, සිහි විකල් වීම සහ තීරණ ගැනීමේ හැකියාව සම්පූර්ණයෙන්ම අහිමි වේ.
-
පෙනහළු (HAPE): පෙනහළු තුළ දියර පිරීම නිසා හුස්ම ගැනීම දරුණු ලෙස අපහසු වේ.
-
මාංශ පේශි: ශක්තිය ලබා ගැනීම සඳහා සිරුර විසින්ම මාංශ පේශි දහනය කිරීමට පටන් ගන්නා අතර, ඉන්පසු ශක්තිය ශීඝ්රයෙන් පිරිහේ.
-
හිම කැටීම (Frostbite): ශරීරය අත්යවශ්ය අවයව බේරා ගැනීමට උත්සාහ කිරීමේදී අත් සහ පාවල ඇඟිලිවලට ලේ ගමනාගමනය නතර වන අතර, ඒවා ඉතා වේගයෙන් මිදී යයි.
‘හිලරි ස්ටෙප්’ සහ මානව තදබදය
2026 කඳු තරණ සමය මේ වන විටත් බිහිසුණු වාර්තා තබා ඇත. මේ වසරේ පමණක් කඳු නඟින්නන් පස්දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇති අතර, ඉන් අයෙකු එවරස්ට්හි වඩාත්ම අනතුරුදායක ස්ථානයක් වන 'හිලරි ස්ටෙප්' (Hillary Step) අසලදී මියගියේය.
මෙම වසරේ ඇති වූ අසාමාන්ය කඳු නඟින්නන්ගේ තදබදය මරණ සංඛ්යාව ඉහළ යාමට ප්රබල හේතුවක් වී ඇත. එකම දිනයකදී 274 දෙනෙකු මුදුනට ළඟා වීමට උත්සාහ කිරීමේදී, කඳු නඟින්නන්ට මරණයේ කලාපය තුළ සාමාන්යයට වඩා වැඩි කාලයක් රැඳී සිටීමට සිදුවිය. දැඩි සීතල සහ ඔක්සිජන් හිඟය මධ්යයේ වැඩි වේලාවක් රැඳී සිටීම යනු මරණයට ආරාධනා කිරීමකි.
ආපසු හැරීම: සැබෑ වීරත්වය
බොහෝ දෙනා සිතන්නේ කඳු මුදුනට යාම පමණක් ජයග්රහණයක් බවයි. නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම වැඩිම පිරිසක් මියයන්නේ පහළට බසින අතරතුරදීය. කඳු මුදුනට ළඟා වන විට සියලු ශක්තිය වැය වී ඇති බැවින්, පහළට බසින විට සිදුවන සුළු වැරදීමක් වුවද මාරක වේ.
පළපුරුදු කඳු නඟින්නන් සහ ප්රවීණ වාර්තාකරු කෙන්ටන් කූල් (Kenton Cool) අවධාරණය කරන පරිදි, එවරස්ට් තරණයේදී ජීවිතය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු රන් නීති කිහිපයක් තිබේ:
-
වේගය: හැකි ඉක්මනින් කලාපය හරහා ගමන් කරන්න.
-
සංඥා: කාලගුණය නරක අතට හැරේ නම්, කිසිදු පැකිලීමකින් තොරව ආපසු හැරෙන්න.
-
පළපුරුද්ද: දැඩි නීති සහ පරීක්ෂාවන් හරහා සුදුසුකම් නොලත් අය කඳු තරණයෙන් ඉවත් කිරීම අනිවාර්ය විය යුතුය.
එවරස්ට් කන්ද අදටත් ලෝකයේ මාරාන්තිකම ස්ථානයක් ලෙස පවතින්නේ එය මානව උද්දච්චකම සහ ස්වභාවධර්මයේ බලය අතර පවතින ගැටුම මනාව පෙන්වා දෙන බැවිනි. මීටර් 8,849 ක උසකදී, ඔබ රැගෙන යන ඔක්සිජන් සිලින්ඩරයට වඩා වටින්නේ ඔබ ගන්නා නිවැරදි තීරණයයි.
(මෙම ලිපිය 2026 වසරේ එවරස්ට් කඳු තරණ වාර්තා සහ විද්යාත්මක කරුණු ඇසුරින් සකස් කරන ලදී).
මූලාශ්රය - "අදදෙරණ"
