ආචාර්ය දමෙන්ද පෝරගේ විසිනි.
නිසල පුර පසළොස්වක පෝය දිනෙක, මිනිස් දුකේ ගැඹුරුම ස්වභාවය විනිවිද දකින ප්රශ්න මාලාවක් බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත යොමු විය.
මහාපුණ්ණම සූත්රයේ (මජ්ඣිම නිකාය 109) සටහන් වන මෙම ඓතිහාසික සාකච්ඡාව, අපගේ ජීවිත පාලනය කරන "මමත්වය මත පදනම් වූ" ආකල්පය බිඳ දැමීම පිළිබඳව අපූරු පාඩමක් කියා දෙයි.
අපගේ රැකියාව, සෞඛ්යය හෝ සමාජ තත්ත්වය පිළිබඳව වුවද, නූතන සමාජය තුළ අප මුහුණ දෙන කාංසාවේ හා පීඩනයේ මූලය පරීක්ෂා කර බැලීමේදී, ඒ සියල්ලටම පොදු වූ එක් සාධකයක් අපට හමුවේ. එනම්, ස්ථිර වූ, නොවෙනස් වන "මම" නැමැති මායාවයි.
අනවශ්ය බර
පංච උපාදානස්කන්ධය, එනම් රූප, වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර සහ විඤ්ඤාණ යන පහ හඳුන්වා දෙමින් මහාපුණ්ණම සූත්රය ආරම්භ වෙයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කරන්නේ, දුක පවතින්නේ මෙම ස්කන්ධයන් තුළම නොව, ඒවා කෙරෙහි ඇති කරගන්නා වූ දැඩි ඇල්ම හෙවත් උපාදානය තුළ බවයි.
ආත්මාර්ථකාමී හෝ මමත්වය කේන්ද්ර කරගත් ආකල්පයක් ඇති විට, යථාර්ථය සමඟ අප ගොඩනඟා ගන්නේ "අයිතිකර ගැනීමේ" සම්බන්ධතාවකි. නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන මෙම ක්රියාවලීන් "මගේ," "මම වෙමි," හෝ "මගේ ආත්මය" ලෙස අපි දකිමු. මෙය ක්ෂණිකවම දැවැන්ත මානසික බරක් නිර්මාණය කරයි. යම් කීර්තියක් "මගේ" නම්, එය අහිමි වීම මගේ පැවැත්මටම එල්ල වන සෘජු තර්ජනයකි. ශරීරය "මම" නම්, වයසට යාම සහ රෝගාබාධ, පැවැත්ම පිළිබඳ අතිශය භයානක බියක් බවට පත්වේ. අපගේ අත්දැකීම් වටා අප විසින්ම ගොඩනඟා ගන්නා "මම" නැමැති තාප්පයේ ස්වාභාවික සෙවනැල්ල නම් 'බියයි'.
මායාව
මහාපුණ්ණම සූත්රයේ එන ඉතා වැදගත් අවස්ථාවකදී, එක් භික්ෂුවක් බුදුරදුන්ගෙන් අසන්නේ "සක්කාය දිට්ඨිය" හෙවත් ආත්ම දෘෂ්ටිය ඇතිවන්නේ කෙසේද යන්නයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඊට පිළිතුරු දෙමින් දේශනා කරන්නේ, යමෙකු ස්කන්ධයන් ආත්මය ලෙස හෝ ආත්මය විසින් ස්කන්ධයන් දරා සිටින බවට හෝ සලකන විට මෙම දෘෂ්ටිය හටගන්නා බවයි.
"මම" යන මායාව යනු මෙයයි. ගලා යන ගංගාවක්, ඝන අයිස් කුට්ටියක් යැයි අපි වරදවා වටහා ගනිමු. "ආත්මය" යනු ආරක්ෂා කළ යුතු ස්ථිර දෙයක් යැයි අප විශ්වාස කරන නිසා, අපි නිරන්තරයෙන් දැඩි සෝදිසියෙන් හා බියෙන් යුතුව ජීවත් වෙමු. "මමත්වය කේන්ද්ර කරගත්" මනස යනු වෙනස් වීමේ යථාර්ථයට එරෙහිව යුද වදින මනසකි.
තැතිගැන්මේ සහ බියේ ස්වභාවය
ධර්මය ශ්රවණය කරන විට ඇතැමුන්ට "තැතිගැන්මක්" (පරිතස්සනා) දැනෙන්නේ ඇයිද යන්න මෙම සූත්රය තවදුරටත් ගවේෂණය කරයි. "මෙය මගේ ආත්මයයි" විශ්වාස කරන පුද්ගලයෙකු, ආත්මය යනු මායාවක් බවත් සියල්ල අනිත්ය බවත් අසන විට, ඔවුන්ට දැනෙන්නේ තම සම්පූර්ණ පැවැත්මම විනාශ වී යන බවකි.
මෙය ඉහළම බියයි: එනම්, නොපැවතීම පිළිබඳ බියයි.
කෙසේ වෙතත්, බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කරන්නේ මෙම බිය මුළුමනින්ම පදනම් වී ඇත්තේ වැරදි අවබෝධයක් මත බවයි. ඔබට කිසිදා සැබැවින්ම අයිතිව නොතිබූ දෙයක් ඔබට අහිමි විය නොහැක. "මම" නැමැති මායාව පසාරු කර දැකීමෙන් අපට අපව අහිමි වන්නේ නැත; ඒ වෙනුවට අපට අහිමි වන්නේ, අපට වේදනාව ගෙන දුන් බොරු අනන්යතාවයක බර පමණි.
මමත්වයෙන් නිර්භයත්වය කරා
මමත්වය මත පදනම් වූ ආකල්පයක සිට ධර්මය කේන්ද්ර කරගත් ආකල්පයක් දක්වා පරිවර්තනය වීම සඳහා සූත්රයේ අවධාරණය කරන ප්රධාන දෘෂ්ටිකෝණ වෙනස්වීම් තුනක් ඇත:
- ස්කන්ධයන් නිරීක්ෂණය කිරීම: "මට කේන්ති ගොස් ඇත" යැයි පවසනවා වෙනුවට, "වේදනාවක් හටගනිමින් පවතී" යැයි අපි නිරීක්ෂණය කරමු. මෙය අත්දැකීම සහ "මම" අතර පරතරයක් නිර්මාණය කරන අතර, බියට පහර දිය හැකි "ඉලක්කය" අවම කරයි.
- අනිත්යය පිළිගැනීම: "ආත්මය" ස්ථිර කිරීමට දරන උත්සාහය අප නතර කළ විට, අප විශ්වයට එරෙහිව සටන් කිරීම ද නතර කරයි. වෙනස් වීමේ ස්වාභාවික ගලායාමට අප තවදුරටත් විරුද්ධ නොවන විට බිය පහව යයි.
- අන්යෝන්ය සම්බන්ධතාවය ප්රගුණ කිරීම: "මම" නැමැති සීමාවන් ලිහිල් වන විට, අපි "මම සහ ලෝකය" යන ගැටුම්කාරී තත්ත්වයේ සිට සියල්ලන් සමඟ සම්බන්ධ වූ සමබර තත්ත්වයකට ගමන් කරමු. එහිදී බිය වෙනුවට මෛත්රිය සහ කරුණාව ආදේශ වේ. ඒවා ස්වභාවයෙන්ම බාහිර ලෝකය වෙත විහිදෙන, නිර්භීත මානසික තත්ත්වයන් වේ.
මමත්වයෙන් තොරවීමේ ශාන්තිය
මහාපුණ්ණම සූත්රය අවසන් වන්නේ භික්ෂූන් වහන්සේ හැට නමක් උපාදානයන්ගෙන් මිදී විමුක්තිය ලබා ගැනීමේ සිදුවීමෙනි. උන්වහන්සේලා මෙම තත්ත්වයට පත්වූයේ තම ආත්ම අභිමානය "ශක්තිමත්" කරගැනීමෙන් හෝ ලෝකයට එරෙහිව වඩා හොඳ ආරක්ෂක පවුරු ගොඩනඟා ගැනීමෙන් නොවේ. ඒ වෙනුවට, ආරක්ෂා කිරීමට තරම් "මම" කියා කෙනෙකු මුල සිටම නොසිටි බව අවබෝධ කර ගැනීමෙනි.
අප මමත්වය කේන්ද්ර කරගත් ආකල්පය අත්හරින විට, අප "කිසිවක් නැති" ශුන්ය තත්ත්වයකට පත් නොවේ. ඒ වෙනුවට, අපි සියල්ල බවට පත්වෙමු; "මම" සහ "මගේ" යන සෙවනැලිවලින් තවදුරටත් හිර නොවුණු, නිදහස් හදවතකින් යුතුව ලෝකය සමඟ ගනුදෙනු කිරීමට අපට හැකිවනු ඇත.
©️ සතිපට්ඨාන සඟරාව (Satipatthana Magazine)
