- කමිටු තීරණ, පහළ නිලධාරීන්ගේ වගකීම සහ බොරු සාක්ෂි චෝදනාව පිළිබඳ නෛතික විශ්ලේෂණයක්
ප්රමිතියෙන් තොර හියුමන් ඉමියුනොග්ලොබියුලීන් (Human Immunoglobulin) සහ රිටොප්සිමැප්
(Rituximab) ඖෂධ කුප්පි 6,195ක් සෞඛ්ය අමාත්යාංශයට මිලදී ගැනීමේදී රුපියල් ලක්ෂ 1,444 ක රාජ්ය මුදල් සාවද්ය ලෙස පරිහරණය කිරීමේ සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් වන නඩු විභාගය මේ දිනවල ස්ථිර ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණය හමුවේ විභාග වෙමින් පවතී. 2026 මැයි 04 වැනිදා පැවති නඩු වාරය, රාජ්ය ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය තුළ නිලධාරීන්ගේ වගකීම, කමිටු තීරණ පිටුපස ඇති අඳුරු සෙවනැලි සහ අධිකරණය හමුවේ සාක්ෂි දීමේදී මතු වූ බරපතල පරස්පරතා මැනවින් නිරූපණය කළ අවස්ථාවක් විය.
මහාධිකරණ විනිසුරු ප්රියන්ත ලියනගේ ගේ සභාපතිත්වයෙන් සහ විනිසුරුවරුන් වන විරාජ් වීරසූරිය සහ තිලකරත්න බණ්ඩාර යන මහත්වරුන්ගෙන් සමන්විත විනිසුරු මඬුල්ල හමුවේ විභාග වූ මෙම නඩුවේදී, සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ සංවර්ධන නිලධාරිනී කල්පනා තරින්දි දාබරේ ගේ හරස් ප්රශ්න විභාගය විත්ති පාර්ශ්වයේ නීතිඥවරුන් විසින් මෙහෙයවනු ලැබීය. විශේෂයෙන්ම, 1 වන විත්තිකරු වන අයිසොලෙස් බයෝ ටෙක් ෆාමා සමාගමේ හිමිකරු සුදත් ජානක ප්රනාන්දු වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නීතිඥ හරේන්ද්ර බානගල සහ 6 වන විත්තිකරු වන හිටපු සෞඛ්ය ලේකම් ජනක ශ්රී චන්ද්රගුප්ත වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නීතිඥ නුවන් ජයවර්ධන විසින් මතු කළ තර්ක, රාජ්ය යාන්ත්රණයේ බරපතල දුර්වලතා නිරාවරණය කළේය.
කමිටු තීරණ සහ මිල ගණන් අතර පරස්පරය:ඩොලර් අර්බුදය මැද සිදුවූ මහජන මුදල් නාස්තිය
නීතිඥ හරේන්ද්ර බානගල ගේ හරස් ප්රශ්න විමසීමේදී ප්රධාන වශයෙන් ඉලක්ක වූයේ ඖෂධ සඳහා ඉදිරිපත් වූ ලංසු (Bids) සහ අවසන් මිල තීරණය කිරීමේ ක්රියාවලියයි. 2022 වසරේ අගභාගය වන විට ශ්රී ලංකාව දැඩි ඩොලර් අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටි අතර, ඇමරිකානු ඩොලරය රුපියල් 300 කට ආසන්න අගයක පැවති බව සාක්ෂිකාරිය ද අධිකරණය හමුවේ පිළිගත්තාය.
එවැනි පසුබිමක් තුළ, හියුමන් ඉමියුනොග්ලොබියුලීන් එන්නත සඳහා අයිසොලෙස් බයෝ ටෙක් ෆාමා ආයතනය විසින් ඒකකයකට ඩොලර් 130 බැගින් වූ අවම මිලක් ඉදිරිපත් කර තිබියදීත්, වෙනත් සමාගම් සහ අදාළ ප්රදානයන් අතර වූ බරපතල මිල පරතරයන් නීතිඥවරයා විසින් මතු කර පෙන්වීය.
නීතිඥවරයා: "මෙම ලේඛන සෑදීමේදී අඩු මුදල සහිත ලේඛනය ඔබ අතට පත් වී තිබුණාද?"
සාක්ෂිකාරිය: "අඩු මුදලක් තිබූ පමණින් එය සටහන් කිරීමට මට නොහැකියි. වෙනසක් කිරීමට මට බලයක් නැහැ. ඉහළ නිලධාරීන් මට උපදෙස් ලබා දුන්නේ අදාළ තීරණය මත පදනම්ව සටහන් ඇතුළත් කරන ලෙසයි."
නීතිඥ බානගල මෙහිදී තර්ක කළේ ඖෂධ ඒකක 22,500 ක් සඳහා ලංසු කැඳවීමේදී සමාගම් දෙකක් අතර පරතරය පමණක් ඩොලර් 540,000 ක් (රුපියල් මිලියන 162 ක් පමණ) වූ බවයි. රාජ්ය මුදල් මෙතරම් විශාල ප්රමාණයක් අහිමි වෙද්දී, මිල පරතරය පිළිබඳව ඉහළ නිලධාරීන් දැනුවත් නොකිරීම සාක්ෂිකාරියගේ "නොසැලකිල්ල සහ අතපසුවීමක්" බවට ඔහු දැඩි ලෙස යෝජනා කළේය.
නෛතික විචාරය:
මෙය පරිපාලන නීතියේ සහ රාජ්ය මූල්ය රෙගුලාසිවල (FR) මූලික ගැටලුවක් මතු කරයි. පහළ මට්ටමේ නිලධාරියෙකු (සංවර්ධන නිලධාරියෙකු) හුදෙක් ඉහළින් එන කමිටු තීරණ යතුරුලියනය කරන 'යන්ත්රයක්' බවට පත්විය යුතුද, නැතහොත් පැහැදිලි මූල්ය විෂමතාවයක් දකින විට එය වාර්තා කිරීමේ වගකීමක් ඇයට තිබේද? සාක්ෂිකාරියගේ ස්ථාවරය වන්නේ කමිටු තීරණ වෙනස් කිරීමට හෝ ප්රශ්න කිරීමට තමාට බලයක් නොමැති බවයි. නමුත්, විත්තියේ තර්කය වන්නේ එම අන්ධ කීකරුකම නාස්තියට සහ වංචාවට සෘජුවම දායක වී ඇති බවයි.
"මම කළේ උපදෙස් ක්රියාත්මක කිරීම පමණයි" - නිලධාරී වගකීමෙන් ගැලවිය හැකිද?
6 වැනි විත්තිකරු වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නීතිඥ නුවන් ජයවර්ධන ගේ හරස් ප්රශ්න විමසීම, රාජ්ය සේවයේ විනය සහ නීති විරෝධී උපදෙස් පිළිපැදීම පිළිබඳ තීරණාත්මක මානයක් ස්පර්ශ කළේය.
නීතිඥවරයා: "ඉහළ නිලධාරීන් විසින් ලබාදෙන නීති විරෝධී උපදෙස් අනුව කටයුතු කර තිබෙනවාද?"
සාක්ෂිකාරිය: "නීති විරෝධී කටයුතු කරන්නේ නැහැ. නමුත් ඉහළ නිලධාරීන් නිවැරදි උපදෙස් ලබාදෙන බවට අන්යෝන්ය විශ්වාසයක් තියෙනවා. ඒ අනුව තමයි කටයුතු කරන්නේ."
ආයතන සංග්රහය (Establishments Code) අනුව නීති විරෝධී නියෝගයක් ක්රියාත්මක කිරීමෙන් නිලධාරියෙකුට නිදහස් විය නොහැක. කෙසේ වෙතත්, සාක්ෂිකාරිය පෙන්වා දෙන්නේ ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය වැනි සංකීර්ණ ව්යුහයක් තුළ වෛද්යවරුන් සහ අතිරේක ලේකම්වරුන් වැනි ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්ගෙන් සමන්විත කමිටුවක තීරණ, සාමාන්ය නිලධාරිනියකට ප්රශ්න කළ නොහැකි බවයි. හදිසි මිලදී ගැනීමේ මාර්ගෝපදේශ අනුව තාක්ෂණික ඇගයීම් කමිටුවක් (TEC) පත් නොකර කටයුතු කිරීමට හදිසි ප්රසම්පාදන කමිටුවට බලය තිබීම ද මෙහිදී විත්තිය විසින් ඉස්මතු කරනු ලැබුවේ, තීරණ ගැනීමේ පූර්ණ ඒකාධිකාරය ඉහළ කමිටුව සතු වූ බව පෙන්වා දීමටය.
රැස්වීම් වාර්තා සහ බොරු සාක්ෂි දීමේ බරපතල චෝදනාව
හරස් ප්රශ්න විමසීමේ උච්චතම අවස්ථාව වාර්තා වූයේ 2022 ඔක්තෝබර් 22 පැවති මිලදී ගැනීම් කමිටුවේ රැස්වීම සම්බන්ධයෙනි. නීතිඥ නුවන් ජයවර්ධන පෙන්වා දුන්නේ අදාළ රැස්වීමේ මිනිත්තු වාර්තාවල (Minutes) සහභාගී වූවන්ගේ ලේඛනයේ සාක්ෂිකාරියගේ නම පැහැදිලිව සඳහන් වන බවයි.
සාක්ෂිකාරිය: "එකී රැස්වීමට මා සහභාගී නොවූ අතර, සහභාගී වූවන්ගේ නම් අතර මගේ නම සඳහන් වෙනවා."
නීතිඥ නුවන් ජයවර්ධන: "ඔබ එම රැස්වීමට සහභාගි වූ බව ලේඛනවල තිබියදීත්, ඊට සහභාගි නොවූ බවට පවසමින් ඔබ මෙම අධිකරණයේදී දිවුරුම් පිට බොරු සාක්ෂි ලබාදෙන බවට මා යෝජනා කරනවා."
සාක්ෂිකාරිය: "එවැනි රැස්වීමකට මා සහභාගී වූයේ නැහැ."
මධ්යස්ථ විචාරය සහ තාර්කික විශ්ලේෂණය:
මෙම තත්ත්වය අතිශය බරපතල නෛතික ගැටලුවක් නිර්මාණය කරයි. විකල්ප දෙකක් මෙහිදී මතු වේ:
-
සාක්ෂිකාරිය සත්යය පවසන්නේ නම්: අමාත්යාංශයේ ඉහළ නිලධාරීන් විසින් කූට ලේඛන සකස් කරමින්, රැස්වීම්වලට සහභාගී නොවූ නිලධාරීන්ගේ නම් දමා ව්යාජ ලෙස මිනිත්තු වාර්තා (Minutes) නිර්මාණය කර ඇත. මෙය සංවිධානාත්මක රාජ්ය මූල්ය අපරාධයක පැහැදිලි ලක්ෂණයකි.
-
විත්තියේ යෝජනාව නිවැරදි නම්: සාක්ෂිකාරිය අධිකරණය හමුවේ සාපරාධී ලෙස බොරු සාක්ෂි දෙමින් තම වගකීමෙන් ගැලවීමට උත්සාහ දරයි.
ප්රසම්පාදන කමිටු රැස්වීම් දහසකට ආසන්න ප්රමාණයක ලේඛන කටයුතු තමන් අතින් සිදුවූ බව කියන සංවර්ධන නිලධාරිනියක්, ඒ කිසිදු තීරණයක් පිටුපස ඇති තාර්කිකත්වය නොදැනීම ප්රායෝගිකව විශ්වාස කිරීමට අපහසු වුවද, ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය අංශයේ පවතින ඉහළ සිට පහළට විධානයන් ගලා එන දැඩි නිලධාරිවාදී ආකෘතිය තුළ එය සම්පූර්ණයෙන්ම බැහැර කළ නොහැක.
හිටපු සෞඛ්ය අමාත්ය කෙහෙළිය රඹුක්වැල්ල ඇතුළු විත්තිකරුවන් 12 දෙනෙකුට එරෙහිව ගොනු කර ඇති අධිචෝදනා 13 මගින් විභාග වන්නේ හුදෙක් මුදල් වංචාවක් පමණක් නොවේ; එය සමස්ත රාජ්ය ප්රසම්පාදන යාන්ත්රණයම කිසිදු විනිවිදභාවයකින් තොරව, මහජන ජීවිත සහ මුදල් සමග සූදු කෙළීමට යොදාගත් ආකාරය පිළිබඳ ඛේදනීය හරස්කඩකි. ඉදිරි සාක්ෂි විභාගයන්හිදී මෙම කමිටු තීරණවල සැබෑ නිර්මාතෘවරුන් කවුද යන්න තවදුරටත් අධිකරණය හමුවේ නිරාවරණය වනු ඇත. එය මහමොළකරුවන් අපේක්ෂා කරන සමාජය නොසිතූ, නොපැතූ පුද්ගලයෙකු බවටද පත් විය හැක්කකි.
