[ප්රවෘත්ති විශ්ලේෂණය: බීබීසී සිංහල සේවයේ තොරතුරු දැනගැනීමේ (RTI) ඉල්ලීමක් මත පදනම්ව සකස් කරන ලද්දකි.]
'දිට්වා' සුළි කුණාටුවෙන් බැට කෑ ශ්රී ලංකාව යළි ගොඩනැංවීම සඳහා 2026 ජනවාරි 13 වන දින
ජනාධිපතිවරයාගේ ප්රධානත්වයෙන් අතිඋත්කර්ෂවත් ලෙස 'Rebuilding Sri Lanka' ජාතික වැඩපිළිවෙළ ආරම්භ කෙරිණි. මේ සඳහා දේශීය හා විදේශීය පරිත්යාගශීලීන්ගෙන් මුදල් එක්රැස් කිරීමට රජය කටයුතු කළේය.
කෙසේ වෙතත්, බීබීසී සිංහල සේවය විසින් තොරතුරු දැනගැනීමේ පනත (RTI) යටතේ සිදු කළ විමර්ශනයකින් සහ පාර්ලිමේන්තු මුදල් කාරක සභාවේ (COPF) සාකච්ඡා මගින් මෙම අරමුදලේ නීත්යනුකූලභාවය සහ පාරදෘශ්යභාවය සම්බන්ධයෙන් බරපතළ ගැටලු කිහිපයක් මතු කර තිබේ.
මෙම අරමුදල වටා ගෙතී ඇති අර්බුදයේ ප්රධාන මානයන් 5ක් පහතින් විශ්ලේෂණය කෙරේ.
1. අරමුදල පවතින්නේ කා යටතේද? - ආයතන අතර දෝලනය වන වගකීම
මෙම අරමුදල පිළිබඳව මුදල් අමාත්යංශයෙන් කළ විමසීමේදී ඔවුන් පවසා ඇත්තේ එය තමන් යටතේ නොමැති බවත්, එය ජනාධිපති කාර්යාලයේ විෂය පථයට අයත් වන්නක් බවත්ය. නමුත්, ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයෙන් කළ විමසීමේදී ඔවුන් ලබා දී ඇති නිල පිළිතුර වන්නේ, "Rebuilding Sri Lanka අරමුදල ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ පිහිටුවීමට අවශ්ය කටයුතු සිදු කෙරෙමින් පවතින" බවයි.
විශ්ලේෂණය: මෙයින් පැහැදිලි වන ප්රධානතම කරුණ නම්, අරමුදල ප්රකාශයට පත් කර මාසයක් ගතවී ඇතත්, නිල වශයෙන් රජයේ කිසිදු ආයතනයක් යටතේ මෙතෙක් එවැනි අරමුදලක් නීත්යනුකූලව ස්ථාපිත කර නොමැති බවයි.
2. නීතිමය රාමුවක් නොමැතිව බිලියන ගණනක මුදල් රැස්කිරීම
2005 වසරේ සිට ක්රියාත්මක වන 'ශ්රී ලංකා ව්යසන කළමනාකරණ පනත' යටතේ මෙවැනි ආපදා අවස්ථාවලදී මුදල් රැස් කිරීමට සහ වැය කිරීමට වෙනම අරමුදලක් දැනටමත් පවතී. එවැනි පසුබිමක නව අරමුදලක් ගෙන ඒම මුල සිටම විවේචනයට ලක් විය.
නිල වෙබ් අඩවියට අනුව 2026 පෙබරවාරි 10 වන විට මෙම අරමුදලට රු. බිලියන 6.072ක් සහ ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 10.29ක් එකතු වී තිබේ. නමුත් බීබීසී තොරතුරු ඉල්ලීමට ජනාධිපති කාර්යාලය පවසා ඇත්තේ මෙම අරමුදල පිහිටුවීමට අදාළ "පනත් කෙටුම්පත තවමත් සකස් කෙරෙමින් පවතින" බවයි.
විශ්ලේෂණය:
නීතිමය රාමුවක්, ස්ථිර පරිපාලන ව්යුහයක් හෝ විගණන ක්රියාවලියක් (Auditing process) නිල වශයෙන් ස්ථාපිත කිරීමට පෙර මහජනතාවගෙන් සහ ජාත්යන්තරයෙන් මෙතරම් විශාල මුදලක් රැස් කිරීම මූල්ය පාරදෘශ්යභාවය පිළිබඳ දැඩි ගැටලු මතු කරයි.
3. කමිටුව පිළිබඳ පරස්පරතා: කළමනාකරණද? පාලකද?
- මාධ්ය නිවේදනවලට අනුව: 2025 දෙසැම්බර් 01 දින ජනාධිපති මාධ්ය අංශය නිවේදනය කළේ මෙයට 'කළමනාකරණ කමිටුවක්' පත් කරන බවත්, මුදල් වෙන් කිරීම, අවශ්යතා තක්සේරු කිරීම සහ මුදල් නිකුත් කිරීමේ බලය ඔවුන්ට හිමිවන බවත්ය.
- RTI පිළිතුරට අනුව: ජනාධිපති කාර්යාලය පවසන්නේ මෙහි ඇත්තේ 'පාලක කමිටුවක්' පමණක් බවයි. ඔවුන්ගේ කාර්යභාරය හුදෙක් උපාය මාර්ගික මග පෙන්වීම, සම්බන්ධීකරණය සහ මහජන සම්බන්ධතා (PR) කටයුතුවලට පමණක් සීමා කර ඇත.
විශ්ලේෂණය:
කැබිනට් අමාත්යවරයෙකු, භාණ්ඩාගාර ලේකම්වරයා මෙන්ම හේලිස්, ජෝන් කීල්ස්, බ්රැන්ඩික්ස්, එයිට්කන් ස්පෙන්ස් සහ LOLC වැනි මෙරට දැවැන්තම සමාගම්වල ප්රධානීන්ගෙන් සමන්විත මෙම කමිටුවට සැබෑ මූල්ය බලතල තිබේද, නැතහොත් ඔවුන් හුදෙක් අරමුදලට 'මහජන විශ්වාසය' දිනා ගැනීමේ නාම පුවරුවක් පමණක්ද යන සැකය මින් මතු වේ.
4. සේවක සංඛ්යාව, වැටුප් සහ වියදම් අනුමත කිරීමේ අභිරහස
අරමුදල පවත්වාගෙන යන සේවක සංඛ්යාව, ඔවුන්ගේ වැටුප් ගෙවන ආයතනය සහ අරමුදල හරහා සිදු කළ වියදම් අනුමත කළේ කවුද යන ප්රශ්න සියල්ලටම ජනාධිපති කාර්යාලයෙන් ලැබී ඇත්තේ එකම පිළිතුරකි. එනම්, "අරමුදල පිහිටුවීමට අවශ්ය කටයුතු සිදු කෙරෙමින් පවතියි" යන්නයි.
5. මුදල් කාරක සභාවේ (COPF) හෙළිදරව්ව
පෙබරවාරි 17 වන දින ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වාගේ ප්රධානත්වයෙන් රැස්වූ රාජ්ය මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේදී නියෝජ්ය භාණ්ඩාගාර ලේකම්වරයා කළ ප්රකාශය මෙම සමස්ත අර්බුදය මනාව සාරාංශ කරයි. ඔහු පවසන්නේ, "සල්ලි ටික ඔක්කොම DST අකවුන්ට් (නියෝජ්ය භාණ්ඩාගාර ලේකම් ගිණුම) එකට ඇවිල්ලා තියෙනවා. ඒකට නීතියක් හැදිලා නෑ" යනුවෙනි.
මෙහිදී ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා අවධාරණය කළේ, රජය මුදල් DST ගිණුමේ තබාගන්නේ නම් 'Rebuilding Sri Lanka' නමින් අරමුදලක් ගැන කතා කිරීම ඵලක් නොවන බවයි. මන්දයත්, නීත්යනුකූලව එවැන්නක් මෙරට තුළ තවමත් නොපවතින බැවිනි.
සුළි කුණාටුවෙන් අසරණ වූ ජනතාවට සහන සැලසීම අත්යවශ්ය කරුණකි. ඒ සඳහා දේශීය විදේශීය ප්රජාව බිලියන ගණනින් මුදල් පරිත්යාග කර ඇත්තේ මහජන විශ්වාසය මත පදනම්වය. නමුත්, අරමුදලක් ප්රකාශයට පත් කර, මුදල් රැස් කර, සමාරම්භක උත්සව ද පැවැත්වීමෙන් මාස ගණනකට පසුවත් එම අරමුදලට නීතිමය පදනමක් හෝ විධිමත් විගණන ක්රියාවලියක් නොමැති වීම පරිපාලනමය දුර්වලතාවයක් මෙන්ම පාරදෘශ්යභාවය පිළිබඳ බරපතළ ප්රශ්නාර්ථයකි. රජය වහාම මෙම නීතිමය රික්තකය පුරවා, ජනතා මුදල්වලට වගවීම තහවුරු කළ යුතුව ඇත.
(මූලාශ්රය: BBC සිංහල සේවයේ වාර්තා ඇසුරිනි)
