(විශේෂ අධිකරණ වාර්තාකරණය සහ විශ්ලේෂණය)
ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය තුළ දැඩි කතාබහකට ලක්වූ, රුපියල් ලක්ෂ 1,444 කට අධික රාජ්ය මුදලක් සාවද්ය ලෙස
පරිහරණය කළ බවට චෝදනා එල්ල වී ඇති ප්රමිතියෙන් තොර 'ඉමියුනොග්ලොබින් සහ රිටොක්සිමැබ්' (Rituximab) ඖෂධ මිලදී ගැනීමේ සිද්ධිය මේ වන විට අධිකරණය හමුවේ විභාග වෙමින් පවතී.
මෙම සංකීර්ණ නඩු විභාගය තුළින් දිනෙන් දින අනාවරණය වන තොරතුරු මත පදනම්ව මතුවන ප්රධාන ගැටලුව වන්නේ, මෙය හුදෙක් දේශපාලන අධිකාරියේ අනිසි මැදිහත්වීමක් මත පමණක් සිදුවූ අක්රමිකතාවයක් ද, නැතහොත් සමස්ත රාජ්ය පරිපාලන යාන්ත්රණය සහ ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය තුළම මුල් බැසගෙන ඇති ආයතනික දුර්වලතා මෙන්ම නිලධාරී වගකීම් පැහැර හැරීමේ පද්ධතිමය අසමත්කමක (Systemic Failure) ඛේදනීය ප්රතිඵලයක් ද යන්නයි.
2026 මැයි මස 11 වන දින, මහාධිකරණ විනිසුරු ප්රියන්ත ලියනගේ ගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත්, විරාජ් වීරසූරිය සහ තිලකරත්න බණ්ඩාර යන විනිසුරුවරුන්ගෙන් සමන්විත ස්ථිර ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණයේ විනිසුරු මඬුල්ල හමුවේ දිගහැරුණු සාක්ෂි විභාගය හුදු නඩු වාර්තාවකට එහා ගිය, මෙරට පරිපාලන ව්යුහයේ 'සංකේතීය පර්යාය' (Symbolic Order) කෙතරම් ව්යාජ එකක්ද යන්න මනාව පෙන්වා දුන් කැඩපතක් විය. දේශපාලනඥයින් කැබිනට් පත්රිකා හරහා ප්රතිපත්තිමය තීරණ ගත්තද, එම තීරණ ක්රියාත්මක කිරීමේදී ඊට නෛතික සහ පරිපාලනමය 'මායාව' නොහොත් නීත්යානුකූලභාවයේ වෙස්මුහුණ පළඳවන්නේ ඉහළ පෙළේ රාජ්ය නිලධාරීන් විසිනි. මෙදින අධිකරණ ශාලාව තුළ සූක්ෂ්ම ලෙස නිරාවරණය වූයේ එම පරිපාලනමය මායාවේ බිඳවැටීමයි.
පැමිණිල්ලේ අසම්පූර්ණතා සහ විත්තියේ නෛතික ප්රහාරය
නඩුවේ කටයුතු ආරම්භ වෙමින් 150 වැනි සාක්ෂිකාරිය වූ සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ සංවර්ධන නිලධාරිනී කල්පනා තරින්දි දාබරේ ගෙන් පැමිණිල්ල වෙනුවෙන් නැවත ප්රශ්න කිරීම (Re-examination) නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජනරාල්වරිය විසින් ආරම්භ කරන ලදී. නෛතික දෘෂ්ටිකෝණයකින් බලන කල, මූලික සාක්ෂි විමසීමේදී (Examination-in-chief) මතු නොකළ කරුණු නැවත ප්රශ්න කිරීමකදී මතු කිරීම සාමාන්ය නීති රීතිවලට පටහැනිය. දහවන විත්තිකරු වෙනුවෙන් පෙනී සිටි ජනාධිපති නීතිඥ ප්රියන්ත නාවන සහ නවවන විත්තිකරුගේ නීතිඥවරයා වහාම සිය දැඩි විරෝධය මතු කළේ එබැවිනි.
"මූලික සාක්ෂි විභාගයේදී ඇසිය යුතු කරුණු... නැවත ප්රශ්න කිරීම් වලදී ඇසීමෙන් විත්තිකරුවන්ට අගතියක් වෙනවා"
යැයි විත්තිය තර්ක කළේ අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහයේ මූලධර්ම මත පිහිටමිනි.
මෙහිදී නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජනරාල්වරිය අධිකරණයට කළ ප්රකාශය පැමිණිලි පාර්ශ්වයේ විමර්ශන යාන්ත්රණය පිළිබඳ බරපතළ ප්රශ්නාර්ථයක් මතු කරයි. ඇය සඳහන් කළේ අදාළ 6v6 නමැති තීරණාත්මක ප්රසම්පාදන ලේඛනය මූලික ප්රශ්න කිරීම් අවස්ථාවේදී පැමිණිල්ල සතුව නොතිබූ බවත්, ඒ පිළිබඳව ඔවුන් දැනුවත්ව නොසිටි බවත්ය. එය අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර තිබුණේ හයවන විත්තිකරු විසිනි.
මහජන මුදල් කෝටි ගණනක් වංචා කළ බවට චෝදනා නැගෙන, සාක්ෂිකරුවන් 350ක් සහ නඩු භාණ්ඩ 300ක් ඇති මෙවැනි බරපතළ නඩුවකදී, තීරණාත්මක ප්රසම්පාදන ලේඛනයක් පිළිබඳව නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව හෝ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මූලික අවස්ථාවේදී දැනුවත්ව නොසිටීම විමර්ශනවල ඇති දුර්වලතාවයක් (Investigative Lapse) පෙන්වා දෙන්නකි.
කෙසේ වුවද, මෙහිදී ත්රිපුද්ගල විනිසුරු මඩුල්ල ක්රියා කළ ආකාරය නීතියේ ආධිපත්යය සුරැකීම සම්බන්ධයෙන් කදිම නිදසුනකි. අධිකරණය කිසිදු පාර්ශ්වයකට අගතියක් නොවන සේ තීන්දුව ලබා දුන්නේය. හරස් ප්රශ්න ඇසීමේදී විත්තිය විසින්ම අදාළ කරුණ මතු කර ඇති බැවින්, ඒ පිළිබඳව කරුණු පැහැදිලි කරගැනීමට පැමිණිල්ලට අයිතියක් ඇති බවත්, "අධිකරණයට සියලුම සාක්ෂි අවශ්ය" බවත් සභාපති විනිසුරුවරයා අවධාරණය කළේය. මෙය පැමිණිල්ලේ දුර්වලතා හමුවේ වුවද යුක්තිය පසිඳලීමේ පරමාර්ථය පෙරදැරිව අධිකරණය ක්රියාත්මක වන බවට කදිම සාක්ෂියකි.
"දැනුමක් තිබුණේ නෑ... විශ්වාසය මත අත්සන් කළා": පරිපාලන ඛේදවාචකයේ කූටප්රාප්තිය
නඩුවේ නාට්යමය මෙන්ම අතිශය ඛේදනීය අවස්ථාව උදා වූයේ 184 වන සාක්ෂිකාරිය, එනම් සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ අතිරේක ලේකම් (පාලන) ශම්මි කුමාරි දෙනාවත්ත සාක්ෂි කූඩුවට පැමිණි අවස්ථාවේදීය. 2022 වසරේ අගභාගයේදී, ඉන්දියානු ණය යෝජනා ක්රමය යටතේ ඖෂධ මිලදී ගැනීමේ තීරණාත්මක තාක්ෂණික ඇගයීම් කමිටුවේ (TEC) සභාපතිනිය ලෙස සෞඛ්ය අමාත්යාංශ ලේකම්වරයා විසින් පත් කරනු ලැබුවේ ඇයවය.
නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජනරාල්වරිය සහ සාක්ෂිකාරිය අතර ඇතිවූ පහත සංවාදය හුදෙක් නඩු වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්රී ලාංකීය පරිපාලන යන්ත්රණයේ හිස් බව මොනවට කියාපාන්නකි.
-
නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජනරාල්වරිය: "එවැනි තාක්ෂණික ඇගයීමක් කිරීමට ඔබට දැනුමක් තිබුණාද?"
-
සාක්ෂිකාරිය: "කිසිසේත්ම නැති ස්වාමිනි."
වෛද්ය සැපයුම් සම්බන්ධයෙන් කිසිදු තාක්ෂණික දැනුමක් නොමැති, WOR (Waiver of Registration - ලියාපදිංචියෙන් නිදහස් කිරීමේ සහතිකය) යනු කුමක්දැයි මින් පෙර දැකවත් නොතිබූ නිලධාරිනියක් කෝටි ගණනක ප්රසම්පාදන තීරණ ගන්නා කමිටුවක මුල් පුටුවට පත්වීමම පරිපාලනමය විහිළුවකි.
ඇය ලේඛනවලට අත්සන් තැබුවේ කෙසේදැයි විමසූ විට ලැබුණු පිළිතුර ඊටත් වඩා බරපතළය. ඇය ප්රකාශ කළේ තමන් අදාළ ලේඛන පරීක්ෂා කළේ කමිටුවේ සිටි වෛද්ය ජයනාත් බුත්පිටිය, වෛද්ය සුදර්ශන සහ සහකාර අධ්යක්ෂිකා සොලමන්ස් යන අය ලබා දුන් තොරතුරු සහ ඔවුන් කෙරෙහි තැබූ "උපකල්පනය" මත බවයි.
"මෙම ඇගයීම් කමිටුවේ හිටියේ පළපුරුදු නිලධාරීන්. ඔවුන් අවංකව රාජකාරී කරන බවට උපකල්පනය කරා. එක් එක් නිලධාරියාට පැවරී තිබූ රාජකාරිය නිවැරදිව සිදුකිරීම යන්න පිළිබඳව කිසිදු සැකයක් තිබුණේ නැහැ." යැයි ඇය අධිකරණය හමුවේ පැවසුවාය.
නිලධාරිවාදයේ අන්ධභාවය සහ සාපරාධී වගකීම
නෛතික හා පරිපාලන දෘෂ්ටිකෝණයකින් මෙය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී පැහැදිලි වන්නේ, දූෂණය සිදුවීමට අවශ්ය 'ඉඩහසර' නිර්මාණය කර දෙන්නේ මේ කියන 'අන්ධ විශ්වාසය' විසින් බවයි.
සභාපතිවරයෙකු පත් කරන්නේ හුදෙක් රබර් මුද්රාවක් ලෙස ක්රියා කිරීමට නොව, විමර්ශනාත්මක ඇසකින් යුතුව පද්ධතිය නියාමනය කිරීමටය. පරිගණක පද්ධතියට තොරතුරු ඇතුළත් කළේ කෙසේදැයි තමන් නොදන්නා බවත්, ලන්සු පත්රිකාවේ අවම මිල තීරණය කළේ අන් අයගේ උපදෙස් මත බවත් ජ්යේෂ්ඨ පරිපාලන නිලධාරිනියක් අධිකරණයේදී ප්රකාශ කිරීමෙන් පෙනී යන්නේ, රාජ්ය යාන්ත්රණය තුළ 'වගවීම' (Accountability) යන්න හුදෙක් ලේඛනයකට සීමා වූ මිරිඟුවක් පමණක් බවයි.
එපමණක්ද නොව, 2022 අප්රේල් මාසයේදී ඖෂධ නියාමන රාජ්ය අමාත්යාංශය අහෝසි වී තිබියදීත්, හුදෙක් කළමනාකරණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ලිපියක් මත පදනම්ව එහි කටයුතු අමාත්යාංශයේ අංශයක් ලෙස අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කිරීම ද පරිපාලන ව්යුහයේ පවතින නෛතික හිඩැස් (Legal Loopholes) මැනවින් ප්රදර්ශනය කරයි.
අධිකරණයේ කාර්යභාරය සහ අනාගතය
හිටපු සෞඛ්ය අමාත්ය කෙහෙළිය රඹුක්වැල්ල ඇතුළු විත්තිකරුවන් 12 දෙනාට එරෙහිව එල්ල වී ඇති සාපරාධී සාවද්ය පරිහරණය සහ කුමන්ත්රණය කිරීම යන අධිචෝදනා 13 ඔප්පු කිරීමේ භාරදූර වගකීම ඇත්තේ පැමිණිල්ල වෙතය. නීතියේදී 'අපරාධ චේතනාව' (Mens rea) සහ 'අපරාධ ක්රියාව' (Actus reus) ඔප්පු කළ යුතුය. පරිපාලන නිලධාරීන්ගේ මෙම අතිශය නොසැලකිලිමත්භාවය සහ වගකීම් විරහිතභාවය 'සාපරාධී කුමන්ත්රණයක' (Criminal Conspiracy) කොටසක් ද, නැතහොත් එය හුදෙක් පරිපාලනමය අකාර්යක්ෂමතාවයක් ද යන්න තීරණය කිරීමේ අතිශය සංකීර්ණ නෛතික අභියෝගය දැන් ස්ථිර ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණය හමුවේ පවතී.
2026/05/11 අධිකරණයේදී වාර්තා වූ වාචික තර්ක විතර්ක
I. 150 වැනි සාක්ෂිකාරිය (කල්පනා තරින්දි දාබරේ) සහ පැමිණිල්ල/විත්තිය අතර ඇති වූ වාචික හුවමාරුව
නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජෙනරාල්වරිය:
"2022 සැප්තැම්බර් 27 වෙනි පසුව සිදුකළ හදිසි ප්රසම්පාදන කටයුතු සිදු කළේ කුමන අංශයකින්ද?" සාක්ෂිකාරිය: "එම ප්රසම්පාදන කටයුතු සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ ප්රසම්පාදන අංශයේ නවාවි මහතාගේ අංශයෙන් සිදුකළා. එහි නිරීක්ෂණ කටයුතු සඳහා අභ්යන්තර විගණක පත් කළ යුතු බව එහි සඳහන් වෙනවා."
නීතිමය තර්කය - විත්තියේ විරෝධය:
ජනාධිපති නීතිඥ ප්රියන්ත නාවන:
"මෙම නිලධාරිනිය කවර තනතුරක් මත එම කමිටුවට පත් කර තිබේද යන්න පිළිබඳව මෙම සාක්ෂිකාරියගෙන් ප්රශ්න කළ නොහැකියි. මූලික සාක්ෂි විභාගයේදී ඇසිය යුතු කරුණු නැවත ප්රශ්න කිරීම්වලදී ඇසීම සම්බන්ධයෙන් මම විරුද්ධ වෙනවා." 9 වන විත්තිකරුගේ නීතිඥ: "ඇය තමන්ට ලැබෙන දේ යතුරු ලියනය කළා පමණයි. අදාළ ප්රශ්නයට පිළිතුරක් දීමට තරම් ඇය සුදුසු සාක්ෂිකාරියක් නෙවෙයි."
පැමිණිල්ලේ පිළිතුර:
නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජෙනරාල්වරිය:
"මූලික සාක්ෂිවලදී මෙම කරුණ මතුවුණා. අභ්යන්තර විගණකවරිය එම කමිටුවට සහභාගී වූ බව ලේඛනවල සඳහන් වෙනවා. එම කරුණු පැහැදිලි කරගැනීම සඳහායි මෙම ප්රශ්න කිරීම කරන්නේ."
විනිසුරු මඩුල්ලේ තීරණය:
"පැමිණිල්ලට එම ප්රශ්න ඉදිරිපත් කිරීමට අවසර දෙනවා. අලුත් ප්රශ්න විමසීමක් කරන්නේ නම් ඒ සම්බන්ධයෙන් හරස් ප්රශ්න විමසීමට විත්ති පාර්ශවයට හැකියි."
නැවත ප්රශ්න කිරීම (DSG):
"අභ්යන්තර ප්රධාන විගණක හෝ විගණකවරයෙකු නිරීක්ෂකයෙකු ලෙස අදාළ කමිටුවට සහභාගී වී තිබෙනවාද?" සාක්ෂිකාරිය: "නැත." DSG: "එහි අභ්යන්තර විගණක ලෙස සඳහනක් තිබෙනවාද?" සාක්ෂිකාරිය: "එවැනි සටහනක් තිබෙනවා. අභ්යන්තර විගණක ප්රේමතුංග මහත්මියගේ නම EOI කමිටු සාමාජිකයෙකු ලෙස තමන්ට ලැබුණු උපදෙස් මත ඇතුළත් කළා."
II. 184 වැනි සාක්ෂිකාරිය (ශම්මි කුමාරි දෙනාවත්ත) ගේ මූලික සාක්ෂිය සහ දෙබස්
නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජෙනරාල්වරිය:
"ප්රසම්පාදන කටයුතුවලදී තාක්ෂණික ඇගයීමක් කිරීමට ඔබට දැනුමක් තිබුණාද?" සාක්ෂිකාරිය: "කිසිසේත්ම නැහැ ස්වාමිනි. පරිපාලන නිලධාරියෙකුට ඇති වගකීම වන්නේ තාක්ෂණික නිලධාරීන් පාරදෘශ්ය භාවයෙන් නිවැරදි තීරණ ගන්නවාද යන්න නිරීක්ෂණය කිරීම පමණයි."
DSG:
"ඖෂධ සම්බන්ධ ඇගයීම් ගැන ඔබට දැනුමක් තිබුණාද?" සාක්ෂිකාරිය: "කිසිදු දැනුමක් තිබුණේ නැහැ. ඒ සඳහා විශේෂඥ භාවයෙන් යුත් නිලධාරීන් එම කමිටුවේ සිටියා."
DSG:
"ලියාපදිංචි සහතික පරීක්ෂා කිරීමේදී ඔබ අනුගමනය කළේ කුමන ක්රමවේදයක්ද?"
සාක්ෂිකාරිය:
"තාක්ෂණික දැනුම ඇති බුත්පිටිය, සුදර්ශන සහ සොලමන් යන නිලධාරීන් ඒවා පරීක්ෂා කර මා වෙත දැනුම් දුන්නා. ඔවුන් පළපුරුදු නිලධාරීන්, ඔවුන් අවංකව රාජකාරී කරන බවට උපකල්පනය කරමිනුයි මම වැඩ කළේ. ඔවුන් ගැන සැක කරන්න කිසිම හේතුවක් තිබුණේ නැහැ."
සමන් රත්නායක මහතා සමඟ වූ සන්නිවේදනය:
සාක්ෂිකාරිය:
"ලියාපදිංචිය ලබාගැනීම (WOR) වෙනම ක්රියාවක් බව සමන් රත්නායක මහතා මට කිව්වා. ඒ වගේම අවම මිල සහ අවම කාලය ගැන සලකා බලා තීරණ ගන්නා ලෙස ඔහු මට උපදෙස් දුන්නා."
DSG:
"පරිගණක පද්ධතිය පරීක්ෂා කිරීමේදී ඔබ සභාපතිනිය ලෙස කුමක්ද කළේ?"
සාක්ෂිකාරිය:
"ඒ සම්බන්ධයෙන් මට දැනුමක් නැහැ. පරිගණක පද්ධතියට ඇතුළු වීමේ හැකියාව තිබුණේ සොලමන්ස් මහත්මියට පමණයි. ඇය කියන දේ බුත්පිටිය මහතා ලියනවා මම දැක්කා. ඔවුන් දෙන තොරතුරු අනුවයි මම කටයුතු කළේ."
DSG:
"පොලිසියට ප්රකාශ ලබාදෙන විට මේ කරුණු ඔබ ප්රකාශ කළේ නැත්තේ ඇයි?"
සාක්ෂිකාරිය:
"එම ගොනු පොලිසියට (CID) ඉදිරිපත් කළේ සමන් රත්නායක මහතායි. ඔහු ඒවා ලබාදුන්නා නම් මට ඒ ගැන පොලිසියට කියන්න බැහැ ස්වාමිනි."
III. විත්තිය විසින් සිදුකළ හරස් ප්රශ්න විමසීම (184 වැනි සාක්ෂිකාරියගෙන්)
නීතිඥ රවිහංස විජේසිංහ (10 වන විත්තිකරු වෙනුවෙන්):
"තාක්ෂණික ඇගයීම් කමිටු සාමාජිකාවක ලෙස ප්රේමතුංග මහත්මියගේ නම සඳහන්ව තිබෙනවාද?"
සාක්ෂිකාරිය: "ඔව්."
නීතිඥ විජේසිංහ: "ඇයගේ නමට ඉදිරියෙන් ඇති තනතුරු නාමය කුමක්ද?"
සාක්ෂිකාරිය: "අභ්යන්තර විගණක ලෙස සඳහන් වෙනවා."
වාර්තාවේ සාරාංශය: මෙම සාක්ෂි විභාගයේදී වඩාත්ම කැපී පෙනෙන කරුණ වන්නේ, තාක්ෂණික ඇගයීම් කමිටුවේ සභාපතිනිය ලෙස කටයුතු කළද තමන්ට ඒ සම්බන්ධ තාක්ෂණික දැනුමක් නොතිබූ බවත්, අනෙකුත් නිලධාරීන්ගේ සහ 10 වන විත්තිකරුගේ (සමන් රත්නායක) උපදෙස් සහ තොරතුරු මත පමණක් තමන් කටයුතු කළ බවත් සාක්ෂිකාරිය පිළිගැනීමයි.
