ලෝකපූජිත ඉන්දීය නායක මහත්මා ගාන්ධිතුමන්ගේ 157 වැනි ජන්ම සංවත්සරය
නිමිත්තෙන් පැවැත්වුණු ගාන්ධි ජයන්ති සැමරුම් උත්සවය 2026 ඔක්තෝබර් 2 වැනිදා අරලියගහ මන්දිරයේදී පැවැත්විණි. අවිහිංසාව, සාමය සහ මානව සමගිය පිළිබඳ ගාන්ධිතුමන්ගේ චින්තනය සිහිපත් කරමින් පැවැත්වුණු මෙම අවස්ථාවට ශ්‍රී ලංකා අග්‍රාමාත්‍ය ආචාර්ය හරිනි අමරසූරිය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් සන්තෝෂ් ජා සහභාගී වූ අතර, දෙපාර්ශවය විසින් මහත්මා ගාන්ධිතුමන්ගේ ප්‍රතිමාවට පුෂ්පෝපහාර දැක්වීම ද මෙහිදී සිදුවිය. ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ නිලධාරීන් සහ මෙරට රාජ්‍ය නිලධාරීන් ද මෙම අවස්ථාවට එක්ව සිටියහ.
මෙම සැමරුම හුදෙක් ජාතික නායකයකුගේ ජන්ම දිනයක් සිහිපත් කිරීමක් පමණක් නොව, ගාන්ධිතුමන් ලෝකයට දායාද කළ සාමය, අවිහිංසාව, සත්‍යය, සරල ජීවිතය සහ මානව ගෞරවය වැනි සදාකාලික වටිනාකම් නැවත සිහිපත් කිරීමේ අවස්ථාවක් ලෙසද වැදගත් වේ. 1927 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රදේශ ගණනාවක එතුමන් කළ සංචාරය, ශ්‍රී ලංකාව සමඟ පවතින සබඳතාවයේ සුවිශේෂී පරිච්ඡේදයක් ලෙස සැලකේ.
අරලියගහ මන්දිරයේ ගාන්ධි ප්‍රතිමාව
අරලියගහ මන්දිරයේ පිහිටි මහත්මා ගාන්ධිතුමන්ගේ ප්‍රතිමාව ගාන්ධි ජයන්ති සැමරුම්වලදී විශේෂ අවධානයට ලක්වන ස්මාරකයකි. ගාන්ධිතුමන්ගේ 150 වැනි ජන්ම සංවත්සර සැමරුම නිමිත්තෙන් 2019 දී ඉන්දියාව විසින් ශ්‍රී ලංකාවට පිරිනමන ලද මෙම ප්‍රතිමාව, ඉන්දියාවේ ප්‍රකට මූර්ති ශිල්පී පද්ම භූෂණ රාම් වන්ජි සුතාර් (Ram Vanji Sutar) විසින් භාවනාත්මක ස්වරූපයෙන් නිර්මාණය කර ඇත.
එම ප්‍රතිමාව දෙරට අතර පවතින රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතාවයේ සංකේතයක් පමණක් නොව, ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට පිරිනැමුණු සංස්කෘතික මතකයක ද ස්ථාවර නිරූපණයකි. සෑම වසරකම ඔක්තෝබර් 2 වැනිදා එම ප්‍රතිමාව ඉදිරියේ පුෂ්පෝපහාර දැක්වීම තුළින් ගාන්ධිතුමන්ගේ දර්ශනයට රාජ්‍ය මට්ටමින් ගෞරව දැක්වීම සිදු වේ.
ගාන්ධිතුමන්ගේ මතකය දිවයින පුරා
ශ්‍රී ලංකාවේ තවත් ස්ථාන කිහිපයකම මහත්මා ගාන්ධිතුමන්ගේ ප්‍රතිමා හා ස්මාරක දක්නට ලැබේ. ඒ අතරින් මඩකලපුවේ ගාන්ධි උද්‍යානයේ පිහිටි ප්‍රතිමාව විශේෂ ස්ථානයක් ගනී. මඩකලපුව නගරයේ බාසාර් වීදිය ආසන්නයේ කලපුවට මුහුණලා පිහිටි මෙම උද්‍යානය 2013 දී ස්ථාපිත කර ඇති අතර, ගාන්ධිතුමන් සිහිපත් කිරීම සඳහා එහි මෙම ප්‍රතිමාව ඉදිකර තිබේ.
යාපනයේ පේදුරුතුඩුවේ ද ගාන්ධිතුමන්ගේ ප්‍රතිමාවක් 2014 ඔක්තෝබර් 2 වැනිදා එවකට ඉන්දීය කොන්සල් කාර්යාලයේ වැඩබලන කොන්සල් ජනරාල් එස්. ඩී. මූර්ති විසින් විවෘත කරන ලදී. නගර මධ්‍යයේ පිහිටි මෙම ප්‍රතිමාව ගාන්ධිතුමන්ගේ උපන් දිනයේදී විවෘත කිරීම ද සංකේතාත්මක කරුණකි. එම අවස්ථාවේදී එතුමන්ගේ උතුරු ශ්‍රී ලංකා සංචාරය ද සිහිපත් කර තිබිණි.
කොළඹ සිට මඩකලපුව හා උතුරු ප්‍රදේශය දක්වාත් ගාන්ධිතුමන්ගේ ප්‍රතිමා පැවතීම, එතුමන්ගේ මතකය ශ්‍රී ලංකාවේ එක් ප්‍රදේශයකට පමණක් සීමා නොවී විවිධ ජනසමාජ හා භූගෝලීය පසුබිම් අතරට ගමන් කර ඇති ආකාරය පෙන්වන වැදගත් සංස්කෘතික ලකුණකි.
ශ්‍රී ලංකා–ඉන්දීය මිත්‍රත්වය
ඉතිහාසයෙන් බැඳුණු සහෝදරයන් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර සබඳතාව නූතන රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතාවලින් ඔබ්බට බොහෝ ඈතට දිව යන්නකි. බුදුදහම, භාෂා, සාහිත්‍යය, ආගමික සංචාර, කලා හා සංස්කෘතිය මෙන්ම ජනතාව අතර සම්බන්ධතා ද මෙම බැඳීමේ මූලික පදනම වී ඇත.
නූතන අවධියේදී මෙම සබඳතාව දේශපාලනයෙන් ඔබ්බට ගිය අධ්‍යාපනය, සංස්කෘතිය, ආර්ථිකය, සෞඛ්‍යය, තාක්ෂණය, සංචාරක කර්මාන්තය, ආගමික හා ශාස්ත්‍රීය හුවමාරු සහ ජනතා සබඳතා වැනි ක්ෂේත්‍ර ගණනාවක් දක්වා පුළුල් වී තිබේ. 1998 දී පිහිටුවන ලද India–Sri Lanka Foundation ද අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක, තාක්ෂණික, ආර්ථික හා සංස්කෘතික සහයෝගීතාව මෙන්ම ජනතාව අතර අවබෝධය වැඩිදියුණු කිරීම අරමුණු කරගත් ආයතනික පාලමක් බවට පත්ව ඇත. ඒ අනුව ගාන්ධි ජයන්ති වැනි සැමරුම් හුදෙක් ඉන්දියානු ජාතික උත්සවයක් ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වීමක් ලෙස නොව, දෙරට අතර පවතින දිගුකාලීන මානව, සංස්කෘතික හා ශිෂ්ටාචාරමය සබඳතාව නැවත මතක් කරන සංධිස්ථාන වේ.
දෙරටෙහි ආගම, සංස්කෘතිය සහ දේශපාලන ඉතිහාසයේ සංකේත
ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථානවල ඉන්දීය සංස්කෘතික, ආගමික හා ශාස්ත්‍රීය ලෝකයට සුවිශේෂී දායකත්වයක් සිදු කළ තවත් ප්‍රමුඛ නායකයන්ගේ ප්‍රතිමා ද ඉදිකර තිබීම දෙරටෙහි අන්‍යෝන්‍ය සුහදත්වය මොනවට කියාපාන්නකි. රබීන්ද්‍රනාත් තාගෝර් ප්‍රතිමාවන් එහිලා සුවිශේෂී වේ. කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ ශ්‍රී පාලි මණ්ඩපයේ තාගෝර්තුමන්ගේ ප්‍රතිමාවක් 2022 පෙබරවාරි 3 වැනිදා නිරාවරණය කරන ලද්දේ ඔහු ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ ගොඩනැගූ සියවස් ගණනාවක් පැරණි සංස්කෘතික සබඳතාව සිහිපත් කිරීමේ අරමුණෙනි. තාගෝර්තුමන් 1922, 1928 සහ 1934 යන වසරවල ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ ඇති අතර, 1934 සංචාරයේදී ශ්‍රී පාලි ආයතනයේ අත්තිවාරම තැබීම විශේෂ වැදගත්කමකින් යුක්තය. තවද කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රධාන පුස්තකාලය අසල ද 2012 සිට තාගෝර්තුමන්ගේ ප්‍රතිමාවක් ඉදිකර තිබේ.
ස්වාමි විවේකානන්දතුමන් සම්බන්ධ ප්‍රතිමා සහ සැමරුම් ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දීය ආගමික හා දාර්ශනික සබඳතාවයේ තවත් වැදගත් පරිච්ඡේදයකි. විවේකානන්දතුමන් හින්දු දාර්ශනික චින්තකයකු, ආධ්‍යාත්මික ගුරුවරයකු සහ රාමකෘෂ්ණ ව්‍යාපාරයේ ප්‍රමුඛ චරිතයක් ලෙස සැලකෙන අතර, ඔහුගේ නාමය ශ්‍රී ලංකාවේ හින්දු ආගමික හා සංස්කෘතික ක්‍රියාකාරකම් සමඟ ද බැඳී පවතී. කොළඹ විවේකානන්ද ප්‍රදේශයේ පිහිටි ඔහුගේ ප්‍රතිමාවට ගෞරව දැක්වීමේ උත්සවයක් 2013 දී පැවැති 150 වැනි ජන්ම සංවත්සර සැමරුම්වලදී All Ceylon Hindu Congress, Vivekananda Society සහ Ramakrishna Mission යන සංවිධානවල සහභාගීත්වයෙන් සිදු විය. 2026 සැප්තැම්බර් මාසයේදී මඩකලපුවේ ස්ථාන දෙකක ද ස්වාමි විවේකානන්දතුමන්ගේ නව ප්‍රතිමා නිරාවරණය කර ඇති බව රාමකෘෂ්ණ මීෂන් මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.
මෙම ප්‍රතිමා තුළ ආගමික අර්ථය මෙන්ම දේශපාලන හා සමාජ ඉතිහාසයේ සන්දර්භ ද පවතී. ගාන්ධිතුමන්ගේ ප්‍රතිමාව ඉන්දියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය, අවිහිංසාව සහ සත්‍යග්‍රහය නියෝජනය කරන අතර, විවේකානන්දතුමන්ගේ ප්‍රතිමා ආගමික හා දාර්ශනික පුනර්ජීවනය හා ඉන්දියානු සංස්කෘතික ස්වයංඅභිමානය සමඟ සම්බන්ධ වේ. තාගෝර්තුමන්ගේ ප්‍රතිමා ආගමික දේශපාලනයකට වඩා සාහිත්‍යය, අධ්‍යාපනය, කලා සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව නියෝජනය කරන සංකේත ලෙස දැකිය හැකිය.
ශ්‍රී ලංකාව සහ වෙනත් විදේශයන්හි සබඳතාව නිරූපණය වන ප්‍රතිමා
යටත්විජිත ඉතිහාසයේ සිට නවීන සංස්කෘතික මතකය දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉදිකර ඇති විදේශිකයන්ගේ ප්‍රතිමා පිළිබඳ ඉතිහාසය ඉන්දියානු චරිතවලට පමණක් සීමා නොවේ. බ්රිතාන්ය, ඇමරිකානු, ප්‍රංශ, චීන, ජපන් සහ වෙනත් විදේශීය පසුබිම් සහිත පුද්ගලයන් සිහිපත් කරන ප්‍රතිමා හා ස්මාරක ද දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබේ.
බ්රිතාන්ය රාජකීය පාලනයේ සංකේතයක් වූ වික්ටෝරියා රැජිනගේ ප්‍රතිමාව එහි ඓතිහාසික නිදසුනකි. 1897 දී ඇයගේ දියමන්ති ජුබිලිය නිමිත්තෙන් කොළඹ වරාය ආසන්නයේ ස්ථාපිත කරන ලද එම Carrara marble ප්‍රතිමාව පසුව ස්ථාන කිහිපයකට මාරු කර අවසානයේ මේ වන විට කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාර පරිශ්‍රය ආශ්‍රිතව තැන්පත් කර ඇත. මෙවැනි ප්‍රතිමාවක් යටත්විජිත පාලනයේ රාජකීය බලය හා සංකේතාත්මක මතකය පිළිබඳ සාක්ෂියක් ලෙස කියවිය හැකිය.
මඩකලපුවේ Rev. William Ault ගේ ස්මාරකය තවත් වැදගත් උදාහරණයකි. 1814 දී මඩකලපුවට පැමිණි පළමු Methodist මිෂනාරිවරයා ලෙස ඔහු සම්බන්ධ මතකය Batticaloa Gate ආසන්නයේ පවතින ස්මාරකය තුළ සුරක්ෂිතව තිබේ. එම ප්‍රදේශයේම ප්‍රංශයේ Jesuit පූජකවරයකු වූ Fr. Ferdinand Bonnel ගේ ප්‍රතිමාවක් ද St. Michael's College National School ඉදිරිපිට පිහිටා ඇත. 1902 දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ St. Michael's College හි අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස දශක හතරකට වැඩි කාලයක් සේවය කළ ඔහු, අධ්‍යාපනය, විද්‍යාව සහ මඩකලපුවේ නවීන නාගරික සංවර්ධනයට අමිල දායකත්වයක් දැක්වූ පුද්ගලයකු ලෙස සිහිපත් කෙරේ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ තේ කර්මාන්තයේ ආරම්භය සමඟ සම්බන්ධ ස්කොට්ලන්ත ජාතික James Taylor සිහිපත් කරමින් තලවකැලේ Mlesna Tea Castle පරිශ්‍රයේ අඩි 16ක ස්මාරකයක් ද ඉදිකර ඇත.
ආසියානු සබඳතා නිරූපණය කරන සුවිශේෂී ස්මාරක බටහිර ජාතිකයන්ට අමතරව, ආසියානු කලාපීය සබඳතා තහවුරු කරන ඓතිහාසික හා නූතන ස්මාරක ද මෙරට ප්‍රතිමා සංස්කෘතියට එක්ව තිබේ. ක්‍රි.ව. පස්වැනි සියවසේදී මෙරටට වැඩම කළ චීන ජාතික පාහියන් (Fa-Hien) භික්ෂුව සිහිපත් කෙරෙන ප්‍රතිමාවක් පාහියන්ගල ලෙන් විහාර පරිශ්‍රයේ ඉදිකර තිබීම මීට කදිම නිදසුනකි. එමගින් චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පවතින ඓතිහාසික, ආගමික හා සංස්කෘතික සබඳතාව මනාව නිරූපණය කෙරේ.
එලෙසම, ශ්‍රී ලංකා–ජපාන මිත්‍රත්වය සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව සංකේතවත් කරන ප්‍රමුඛස්ථානයක් ලෙස කොළඹ පිහිටි සසකාවා අනුස්මරණ ශ්‍රී ලංකා ජපන් සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය (Sasakawa Institute) හැඳින්විය හැකිය. එහි නිර්මාතෘ මෙන්ම ජපන් දානපතියකු වන රියෝචි සසකාවා (Ryoichi Sasakawa) මහතාගේ ප්‍රතිමාවක් ද එම පරිශ්‍රයේ ස්ථාපිත කර ඇත. එය දෙරට අතර අධ්‍යාපනික හා සංස්කෘතික සහයෝගීතාවයට එතුමන් දැක්වූ දායකත්වයට කරන ලද ගෞරවනීය උපහාරයකි.
මේ සියල්ලෙන් පැහැදිලි වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රතිමා සංස්කෘතිය ආගමික හෝ දේශපාලන නායකයන්ට පමණක් සීමා නොවූ, අධ්‍යාපනඥයන්, ආගමික සේවකයන්, කර්මාන්තයේ පුරෝගාමීන්, විදේශීය මිතුරන් සහ යටත්විජිත ඉතිහාසයේ ප්‍රමුඛ චරිත ද ඇතුළත් පුළුල් මතක සංස්කෘතියක් බවයි.
ප්‍රතිමාවකින් ආරම්භ වන මතකය
ප්‍රතිමාවක් යනු ගල්, ලෝහ හෝ මැටිවලින් නිමවූ නිශ්චල රූපයක් පමණක් නොවේ. එය සමාජයකට තම අතීතය මතක් කර දෙන මතකයේ දෘශ්‍ය භාෂාවකි. එම ප්‍රතිමාව ඉදිරිපිට තබන එක් මල් පොකුරක්, සිදු කරන එක් නිහඬ ගෞරවයක් හෝ කියවන එක් වචනයක් තුළ පරම්පරා ගණනාවක ඉතිහාසය, සංස්කෘතිය සහ මනුෂ්‍යත්වය පිළිබඳ අදහස් රැඳී තිබිය හැකිය.
2026 ගාන්ධි ජයන්ති සැමරුම ද එවැනි මතකයක නව පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කරයි. අරලියගහ මන්දිරයේ ගාන්ධි ප්‍රතිමාව ඉදිරිපිට සිදු වූ පුෂ්පෝපහාරය, ගාන්ධිතුමන්ගේ ජීවිතය සිහිපත් කිරීමක් පමණක් නොව, අවිහිංසාව, සාමය, සත්‍යය සහ මානව සමගිය පිළිබඳ එතුමන්ගේ පණිවිඩය වර්තමාන ලෝකයට නැවත කියවීමේ අවස්ථාවක් ද වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථානවල දක්නට ලැබෙන ගාන්ධි, තාගෝර්, විවේකානන්ද සහ අනෙකුත් විදේශීය චරිතවල ප්‍රතිමා අපට තවත් වැදගත් කරුණක් සිහිපත් කරයි. ජාතීන් අතර සබඳතා ගොඩනැගෙන්නේ ගිවිසුම් හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සාකච්ඡා මගින් පමණක් නොව, මිනිසුන්ගේ අදහස්, ආගම, අධ්‍යාපනය, කලාව, සාහිත්‍යය, සේවය සහ මතකය හරහා ද බවයි.
එබැවින්, ගාන්ධි ජයන්ති සැමරුම යනු එක් පුද්ගලයකුගේ ජන්ම දිනයක් සැමරීමෙන් ඔබ්බට ගිය අවස්ථාවකි. එය ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින ඉතිහාසගත බැඳීම නැවත සිහිපත් කිරීමකි. ගාන්ධිතුමන්ගේ ජීවිතය අපට සිහිපත් කරන්නේ, අවසානයේදී මනුෂ්‍යත්වයේ සැබෑ ජයග්‍රහණය බලයෙන් නොව සත්‍යයෙන්, කරුණාවෙන් සහ අවිහිංසාවෙන් ගොඩනැගෙන බවයි.
සෙව්වන්දි ලියනගම
මාධ්‍ය ඒකකය
පාලි හා සංස්කෘත සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය
