අතුරලියේ රතන හිමියන් සහභාගී වූ 'අකුණු ආසියානු බෞද්ධ වැඩසටහන' ඇසුරින් සැකසූ විශේෂ ලිපියකි.
බුදුදහම යනු හුදෙක් ආගමක් පමණක් නොව, එය ලෝකය දෙස බලන විද්යාත්මක සහ සමාජ විප්ලවීය දැක්මකි.
අතීත ඉන්දියාවේ පැවති දැඩි මතවාදී වහල්භාවයෙන් මිනිසා නිදහස් කළ බුදුදහම, අනාගත ලෝකයේ පාරිසරික සහ සමාජයීය අර්බුද හමුවේ පෘථිවිය සුරැකීමේ ප්රධානතම බලවේගය බවට පත්වෙමින් තිබේ.
බුදුන් වහන්සේ උපන් ඓතිහාසික පසුබිම
ක්රි.පූ. 5 වන සියවසේ බුදුන් වහන්සේ පහළ වන විට ඉන්දියාව පැවතියේ ආර්ය බලපෑමට නතු වූ, බ්රාහ්මණ මතවාදයෙන් දැඩි ලෙස පාලනය වූ සමාජ ව්යුහයක් තුළය. එවක පැවති වෛදික ආගම විසින් මිනිසා උපතින්ම කුල හතරකට බෙදා තිබුණි:
- බ්රාහ්මණ: මහා බ්රහ්මයාගේ මුඛයෙන් උපන් උසස්ම පිරිස.
- ක්ෂත්රිය: බාහුවලින් උපන් පාලකයන්.
- වෛශ්ය: කලවාවලින් උපන් වෙළඳුන්.
- ශුද්ර: පාදවලින් උපන් සේවක පිරිස.
මෙම ක්රමය ආගමික නීතියක් ලෙස පවත්වාගෙන ගිය අතර, පහත් කුලවල අය ඉහළ කුලවලට සේවය කිරීම දේව කැමැත්ත ලෙස හංවඩු ගසා තිබුණි. මෙම මතවාදී වහල්භාවයට එරෙහිව මුලින්ම නැගී සිටියේ නිදහස් මතධාරී වෙළඳ පන්තිය සහ ‘ශ්රමණ’ සම්ප්රදායයි.
සමාජ විප්ලවය සහ මධ්යම ප්රතිපදාව
සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ සත්යය සොයා යන ගමනේදී අන්තගාමී සැප විඳීම මෙන්ම අන්තගාමී ශරීරයට දුක් දීම (අත්තකිලමතානුයෝගය) යන දෙකම ප්රතික්ෂේප කර 'මධ්යම ප්රතිපදාව' ලොවට හඳුන්වා දුන්හ. උන්වහන්සේගේ ඉගැන්වීම්වල විශේෂත්වය වූයේ පුද්ගල නිදහස පමණක් නොව සමාජ නිදහස (Social Liberation) ගැනද අවධාරණය කිරීමයි.
බුදුන් වහන්සේ වනයෙන් බැහැර වී නගර කේන්ද්ර කරගනිමින් ධර්මය දේශනා කළහ. උන්වහන්සේ පෙන්වා දුන්නේ මිනිසා යනු බාහිර දෙවියෙකුගේ නිර්මාණයක් නොව, හේතු-ඵල දහම (පටිච්ච සමුප්පාදය) මත ක්රියාත්මක වන ක්රියාවලියක් බවයි.
සතිපට්ඨානය: සත්යය දැකීමේ මාවත
බුදුදහමේ මධ්යම හරය වන්නේ 'සතිය' හෙවත් සිහියයි. වර්තමාන මොහොතේ ජීවත් වීම සහ තමාගේම මනස නිරීක්ෂණය කිරීම මගින් 'මම' යන මායාව බිඳ දැමිය හැකි බව උන්වහන්සේ පෙන්වා දුන්හ. මේ සඳහා බාහිර දෙවියෙකුගේ හෝ බලවේගයක පිහිට අවශ්ය නොවන අතර, ඕනෑම අයෙකුට තම බුද්ධියෙන් මෙය වටහා ගත හැකිය.
භික්ෂු සංඝයා: 'රාජ්යයක් තුළ තවත් රාජ්යයක්'
බුදුන් වහන්සේ විසින් පිහිටුවන ලද භික්ෂු සංඝ සමාජය එකල ඉන්දියාවේ පැවති කුලවාදී පාලනයට එරෙහිව ගොඩනැගූ 'ධර්ම රාජ්යයක්' වැනිය. එහි කුල භේදයක් නොතිබූ අතර, කාන්තාවන්ට මහණ වීමේ අයිතිය ලබා දෙමින් (භික්ෂුණී ශාසනය) උන්වහන්සේ එකල සමාජයේ මහා විප්ලවයක් සිදු කළහ. රජවරුන්ගේ සිට සිඟන්නන් දක්වාත්, අංගුලිමාල වැනි මිනීමරුවන්ගේ සිට අම්බපාලි වැනි වෙසඟනන් දක්වාත් සියල්ලන්ටම මෙම ධර්ම රාජ්යයේ දොරටු විවෘත විය.
බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේ ව්යාප්තිය සහ නාලන්දාව
අශෝක අධිරාජයාගේ කාලයෙන් පසු බුදුදහම ආසියාව පුරා ව්යාප්ත විය. නාලන්දාව වැනි මහා විශ්වවිද්යාල බිහිවීමත් සමග කලාව, සාහිත්යය, වෛද්ය විද්යාව සහ දර්ශනය වැනි ක්ෂේත්රවල ප්රබල දියුණුවක් ඇති විය. ථේරවාද, මහායාන සහ වජ්රයාන ලෙස විවිධ සම්ප්රදායන් බිහි වුවද, ඒ සියල්ලේම මූලික පදනම වූයේ අවිහිංසාව සහ ප්රඥාවයි.
නූතන පුනර්ජීවනය සහ ආචාර්ය අම්බෙඩ්කාර්
13 වන සියවසේදී ඉන්දියාවේ බෞද්ධ මධ්යස්ථාන විනාශ වීමත් සමග බුදුදහම පසුබෑමකට ලක් වුවද, 20 වන සියවසේදී ආචාර්ය බී.ආර්. අම්බෙඩ්කාර් තුමාගේ මැදිහත්වීමෙන් ඉන්දියාවේ බුදුදහම යළි පිබිදුණි. ඔහු ලක්ෂ සංඛ්යාත 'අස්පර්ශනීය' ජනතාව සමග බුදුදහම වැළඳ ගනිමින් ඉන්දියාවට නව සමාජ සාධාරණත්වයක් උදා කර දුන්නේය.
අනාගත දැක්ම: පෘථිවිය සුරැකීමේ බෝධිසත්ව වගකීම
වර්තමාන ලෝකය මුහුණ දෙන ප්රධානතම අභියෝගය වන්නේ දේශගුණික විපර්යාස සහ පාරිසරික විනාශයයි. ආසියානු බෞද්ධ සමුළුව සහ අතුරලියේ රතන හිමියන් පෙන්වා දෙන පරිදි, මතු පරපුර වෙනුවෙන් පෘථිවිය සුරැකීම බෞද්ධයන්ගේ 'බෝධිසත්ව වගකීමකි'.
අනාගත දැක්ම තුළ අප අනුගමනය කළ යුතු කරුණු කිහිපයකි:
- අඩු විමෝචිත රටවල් ඒකරාශී කිරීම: ඒක පුද්ගල කාබන් විමෝචනය ටොන් 2කට වඩා අඩු රටවල් එක්ව ලෝක බලපෑමක් ඇති කිරීම.
- වස විසෙන් තොර කෘෂිකර්මය: රසායනික භාවිතයෙන් තොර කාබනික කෘෂිකර්මාන්තය ප්රවර්ධනය කිරීම.
- සත්ව හා ශාක ප්රජාව රැකගැනීම: සියලු ජීවීන්ගේ පැවැත්ම සහ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම.
"සබ්බේ සත්තා භවන්තු සුඛිතත්තා" (සියලු සත්වයෝ නිදුක් වෙත්වා) යන්න හුදෙක් ප්රාර්ථනාවක් නොව, එය ක්රියාවෙන් ඔප්පු කළ යුතු කාලය එළඹ ඇත. බුදුදහමේ ආලෝකයෙන් පෘථිවිය සුරැකීමේ මෙම මහා මෙහෙවරට එක්වීම අප සැමගේ යුතුකමකි.
මුලාශ්ර: අතුරලියේ රතන හිමියන්ගේ දේශන සහ "Buddhism from the Past to the Future" සටහන ඇසුරිනි.
