ලක්විජය (නොරොච්චෝලේ) ගල්අඟුරු බලාගාරයට ‘ට්රයිඩන්ට් කෙම්ෆාර්’ (Trident Chemphar) සමාගම මගින් සපයන ලද
ගල්අඟුරු තොගවල ප්රමිතිය දැඩි ලෙස බාල වීම හේතුවෙන් බලාගාරයේ දෛනික මෙහෙයුම්වලට බරපතල බාධා එල්ල වී ඇති බව ජාතික විගණන කාර්යාලයේ නවතම වාර්තාවක් මගින් අනාවරණය කර ඇත.
මේ හේතුවෙන් බලාගාරයේ උපරිම ධාරිතාව නිපදවීමට නොහැකි වීම, අධික ලෙස ගල්අඟුරු දහනය කිරීමට සිදුවීම, මෝල් අවහිර වීම් සහ ගිනිගැනීම් ඇතුළු බරපතල ගැටළු රැසක් උද්ගතව තිබේ.
ප්රමිතියෙන් තොර ගල්අඟුරු සහ එහි ප්රතිවිපාක
අඩු තාප අගය (GCV):
දකුණු අප්රිකාවෙන් ආනයනය කළ මෙම ගල්අඟරුවල දළ කැලරි අගය (තාප අගය) අවශ්ය සම්මතය වන 6,150 kcal/kg මට්ටමට වඩා අඛණ්ඩව පහළින් පැවතුණි. ඇතැම් අවස්ථාවලදී එය 5,900 kcal/kg යන ප්රතික්ෂේප කළ යුතු අවම සීමාවටත් වඩා පහත වැටී තිබිණි. මේ නිසා බලාගාරයේ ඒකක තුනටම සිය උපරිම ධාරිතාව වන මෙගාවොට් 300 (300MW) නිපදවීමට නොහැකි විය.
අධික ගල්අඟුරු දහනය:
තාප අගය අඩු වීම නිසා අවශ්ය බලශක්තිය නිපදවා ගැනීමට බලාගාරයට වෙනදාට වඩා වැඩි ගල්අඟුරු ප්රමාණයක් දහනය කිරීමට සිදුවී ඇත. එය පැයට මෙට්රික් ටොන් 115-116 ක් වූ ආරක්ෂිත මෙහෙයුම් සීමාවද ඉක්මවා ගොස් ඇති බව විගණන වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
මෝල් අවහිර වීම් සහ ගිනි ගැනීම්
ට්රයිඩන්ට් සමාගමේ ගල්අඟරුවල කුඩු කළ නොහැකි දෘඩ ඛනිජ අංශුවලින් (Pyrite) අසාමාන්ය ලෙස සමන්විත විය.
බලාගාරයේ ඇති අපද්රව්ය ඉවත් කිරීමේ පද්ධතිවලට දරාගත නොහැකි තරම් වේගයකින් මෙම පයිරයිට් පැමිණීම නිසා මෝල් තුළ ඒවා සිරවී, අධික ලෙස රත්වීමකට ලක් විය. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස 2026 මාර්තු 5 වන දින එක් මෝලක පයිරයිට් ආප්පයක (pyrite hopper) ගින්නක්ද හටගෙන ඇත.
මෙම හදිසි තත්වය පාලනය කිරීම සඳහා බලාගාර ක්රියාකරුවන්ට ගල්අඟුරු සැපයුම් වේගය පැයට මෙට්රික් ටොන් 26 දක්වා සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කිරීමටත්, මෝල් පිරිසිදු කරන තෙක් තාවකාලිකව තෙල් දාහක (oil burners) භාවිතා කිරීමටත් සිදුවිය.
අනෙකුත් ප්රධාන ගැටළු
අධික අළු ප්රතිශතය:
ගල්අඟරුවල අළු ප්රතිශතය වැඩි වීම නිසා වායු පෙර රත්කරන (air preheaters) තුළ අළු තැන්පත් වී, ගල්අඟුරු වියළීම සඳහා අවශ්ය වායු සංසරණයට දැඩි ලෙස බාධා එල්ල විය.
අධික තෙතමනය:
තෙතමනය වැඩි නිසා ගල්අඟුරු මෝල්වල අභ්යන්තරයේ ඇලී යාමෙන් ඇඹරීමේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු වී මෝල් හිරවීමේ අවදානම වැඩි විය.
ධාරිතාව පහත වැටීම:
ජනවාරි සහ පෙබරවාරි මාස පුරාවටම "ගල්අඟුරු ප්රමිතියේ ගැටළු" හේතුවෙන් ඒකක 1, 2 සහ 3 හි ධාරිතාවන් රාත්රී කාලයේදී මෙගාවොට් 236, 240 සහ 262 ආදී වශයෙන් සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටී තිබුණි.
2020 - 2025 සාර්ථක ඉතිහාසය
විගණන වාර්තාවට අනුව 2020 සිට 2025 දක්වා කාලය තුළ ආනයනය කළ ගල්අඟුරුවලින් 72% ක්ම සම්මත GCV අගය ඉක්මවා තිබූ අතර, කිසිදු දිනෙක බාල ගල්අඟුරු නිසා ධාරිතාව අඩු වූ බවට සටහන් වී නොතිබුණි. එකල ධාරිතාව අඩු වූ බවට සටහන් වී ඇත්තේ 2025 දී එක් දිනක් පමණි (ඒ අධික වර්ෂාව හේතුවෙන් තෙත් වූ ගල්අඟුරු භාවිත කිරීම නිසාවෙනි).
සැපයුම් ගැටීම් සහ නැව් ගාස්තු අර්බුදය
මේ වන විට ට්රයිඩන්ට් සමාගමේ 15 වැනි නැව ගොඩබාමින් පවතින අතර, 16 වැනි නැව පුත්තලමේ නැංගුරම් ලා ඇත. 17 වැනි නැවද මේ සති අන්තයේ පැමිණීමට නියමිතය.
මේ අතර ටරන්ජෝට් (Taranjot Resources) සමාගමෙන් ඇණවුම් කළ ඉන්දුනීසියානු ගල්අඟුරු අඩංගු හදිසි නැවක් නියමිත දිනට (අප්රේල් 20) දින 5කට පෙර පැමිණීම නිසා ජැටිය භාවිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් බලධාරීන් දැඩි අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටී. නැව් ගොඩබෑම ප්රමාද වන සෑම දිනකම අමතර නැව් ගාස්තු (demurrages) ගෙවීමට රජයට සිදුවේ.
ට්රයිඩන්ට් සමාගම ටොන් එකක් ඇමරිකානු ඩොලර් 98.5 කට සැපයුවද, මෙම හදිසි මිලදී ගැනීම් යටතේ ටරන්ජෝට් සමාගමෙන් ටොන් එකක් මිලදී ගෙන ඇත්තේ ඩොලර් 142 ක ඉහළ මිලකටය.
මෙවර කන්නය සඳහා ගල්අඟුරු නැව් 25 ක් අවශ්ය වුවද, සමස්ත සැපයුම නැව් 23 කට සීමා වනු ඇති බව බලධාරීහු පවසති. දැනට පවතින අයහපත් කාලගුණය සහ රළු මුහුදු ස්වභාවය හේතුවෙන් නැව් ගොඩබෑමද තවදුරටත් ප්රමාද වීමේ අවදානමක් පවතී.
(මූලාශ්රය: ද සන්ඩේ ටයිම්ස් පුවත්පතේ නාමිනී විජේදාස විසින් රචිත ලිපියක් ඇසුරෙනි)
