මෑත කාලීනව ශ්රී ලංකාවේ මූල්ය ක්ෂේත්රය කම්පනයට පත් කළ දැවැන්තම සිදුවීමක් ලෙස ජාතික සංවර්ධන බැංකුවේ (NDB)
රුපියල් බිලියන 13.2ක මූල්ය වංචාව හැඳින්විය හැකිය. අභ්යන්තර තොරතුරු මත පදනම්ව මෙම අගය බිලියන 20කට ආසන්න වීමටද ඉඩ ඇති බවට සැක කෙරේ. 1988 අංක 30 දරන බැංකු පනත (Banking Act No. 30 of 1988) යටතේ නියාමනය වන මෙරට ප්රමුඛ පෙළේ වාණිජ බැංකුවක් තුළ මෙවැනි තත්ත්වයක් උද්ගත වීම, සමස්ත බැංකු පද්ධතියේම ස්ථායීතාව සහ නීතියේ ආධිපත්යය ක්රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව බරපතල නෛතික ගැටලු මතු කරයි.
තනි පුද්ගලයෙකුට කළ හැකි විජ්ජාවක්ද? අපරාධ නීතියේ දැක්ම
ඕනෑම මූල්ය හෝ නෛතික විශ්ලේෂකයෙකුට පැහැදිලි වන ප්රධාන කරුණක් නම්, මෙතරම් දැවැන්ත මූල්ය අපහරණයක් ආයතනයේ ඉහළ පෙළේ නිලධාරීන්ගේ සහයෝගයක් නොමැතිව තනි පුද්ගලයෙකුට සිදු කළ නොහැකි බවයි.
සාපරාධී සාවද්ය පරිහරණය සහ මුදල් විශුද්ධිකරණය:
රුපියල් බිලියන 13.2ක් අතුරුදන් වීම දණ්ඩ නීති සංග්රහයේ 388 සහ 389 වගන්ති යටතේ සාපරාධී විශ්වාසය කඩකිරීමක් (Criminal Breach of Trust) සහ 386 වගන්තිය යටතේ සාපරාධී දේපළ සාවද්ය පරිහරණයක් (Criminal Misappropriation) වේ. එසේම, මෙම මුදල් විදේශගත කර ඇත්නම් එය 2006 අංක 5 දරන මුදල් විශුද්ධිකරණය වැළැක්වීමේ පනත (Prevention of Money Laundering Act) යටතේ ගැනෙන බරපතල අපරාධයකි.
ගණන් නොගැලපීමේ අභිරහස සහ සාපරාධී කුමන්ත්රණය:
සැකපිට අත්අඩංගුවට ගෙන ඇති පරිගණක අංශයේ ප්රධානියාගේ ගිණුම්වලින් මේ වන විට සොයාගෙන ඇත්තේ කෝටි හතරක පමණ මුදලක් පමණි. එයද නීත්යානුකූල ඉඩම් ගනුදෙනුවකින් ලද මුදලක් බව ඔහුගේ පාර්ශවය පවසයි. එසේනම්, ඉතිරි බිලියන ගණනාවක මුදලට කුමක් සිදුවීද? මෙය දණ්ඩ නීති සංග්රහයේ 113 (අ) වගන්තිය යටතේ සාපරාධී කුමන්ත්රණයක් (Criminal Conspiracy) ලෙස පුළුල්ව විමර්ශනය විය යුත්තක් මිස තනි පුද්ගලයෙකු මත වරද පටවා අවසන් කළ හැකි පරීක්ෂණයක් නොවේ.
විගණන අංශවල අක්රියතාවය:
වසර ගණනාවක් පුරා ක්රියාත්මක වූ බව කියන මෙම මහා පරිමාණ වංචාව එකදු අභ්යන්තර හෝ බාහිර විගණනයකට (Audit) හසු නොවීම නීතිමය වශයෙන් අතිශය බරපතල තත්ත්වයකි. 2007 අංක 7 දරන සමාගම් පනතේ 148 වගන්තියට අනුව නිසි ගිණුම් වාර්තා පවත්වාගෙන යාම අනිවාර්ය වන අතර, විගණන ක්රියාවලිය හිතාමතා අකර්මන්ය කර ඇත්නම් එය සෘජුවම සැලසුම් සහගත මූල්ය අපරාධයකි.
අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයේ ව්යවස්ථාපිත වගකීම සහ නීතිය ක්රියාත්මක නොවීම
මෙවැනි තත්ත්වයක් තුළ මතුවන ප්රධානතම ප්රශ්නය වන්නේ, NDB අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයට එරෙහිව නීතිය ක්රියාත්මක නොකරන්නේ ඇයි? යන්නයි.
අධ්යක්ෂවරුන්ගේ විශ්වාසනීය වගකීම (Fiduciary Duties): සමාගම් පනතේ 187, 188 සහ 189 වගන්ති මගින් අධ්යක්ෂවරුන් විසින් සමාගමේ සහ ගනුදෙනුකරුවන්ගේ යහපත උදෙසා නිසි සැලකිල්ලෙන් (Duty of Care) සහ සද්භාවයෙන් යුතුව කටයුතු කළ යුතු බවට පැහැදිලිව දක්වා ඇත. මීට අමතරව ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කර ඇති ආයතනික පාලන මාර්ගෝපදේශ (Corporate Governance Directions - Direction No. 11 of 2007) යටතේ බැංකුවේ අවදානම් කළමනාකරණය (Risk Management) සහ අභ්යන්තර පාලනය පිළිබඳ පූර්ණ වගකීම පැවරෙන්නේ අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයටයි.
විදෙස් ගමන් තහනම් සහ වෝහාරික විගණන (Forensic Audit):
මෙතරම් විශාල වංචාවක් අනාවරණය වූ වහාම, සාක්ෂි වසන් කිරීම හෝ සැකකරුවන් පලායාම වැළැක්වීම සඳහා අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහය (Code of Criminal Procedure) යටතේ අධ්යක්ෂ මණ්ඩලයට සහ ඉහළ කළමනාකාරීත්වයට විදෙස් ගමන් තහනමක් පැනවීම විමර්ශන ආයතනයන්හි මූලික රාජකාරියකි. එසේම, ස්වාධීන වෝහාරික විගණනයක් (Independent Forensic Audit) අවසන් වන තෙක් අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය සිය ධුරවලින් තාවකාලිකව ඉවත් වී පරීක්ෂණවලට බාධා නොවන පරිදි කටයුතු කළ යුතුය.
එහෙත්, වසර කිහිපයකට පසු බැංකුව විසින්ම පැමිණිලි කර, ප්රධාන විධායක නිලධාරියෙකු නොවන එක් අයෙකු පමණක් අත්අඩංගුවට පත් වීමට ඉඩ හැරීම හරහා පෙනී යන්නේ නීතියේ සිදුරු (Loopholes) භාවිත කරමින් සැබෑ වගකිවයුත්තන් නීතියෙන් රිංගා යාමට දරන උත්සාහයකි.
මහ බැංකුවේ නියාමන භූමිකාව: පද්ධතිමය අවදානම සහ වගකීම
මෙම අර්බුදය හමුවේ ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) නිවේදනය කළේ බැංකුව සුරක්ෂිත බවත් ගනුදෙනුකරුවන් බිය විය යුතු නැති බවත්ය. 2023 අංක 16 දරන ශ්රී ලංකා මහ බැංකු පනත ප්රකාරව මූල්ය පද්ධතියේ ස්ථායීතාව පවත්වා ගැනීම ඔවුන්ගේ වගකීමක් වුවද, යථාර්ථය සඟවා තැබීම නියාමන ආයතනයකට තරම් නොවේ.
ප්රාග්ධන සහ ද්රවශීලතා බලපෑම:
බැංකු පනත යටතේ අනිවාර්ය කර ඇති ප්රාග්ධන ප්රමාණතා අනුපාතය (Capital Adequacy Ratio - CAR) සහ ද්රවශීලතාව (Liquidity Ratio) යන දැඩි නියාමන නිර්ණායකයන්ට රුපියල් බිලියන 13.2 ක හදිසි ක්ෂය වීමක් සෘජුවම බලපායි. මෙය හුදෙක් ගිණුම්කරණ සටහනකින් මකා දැමිය හැකි ඉලක්කමක් නොවේ.
මෙම පසුබිම තුළ ජනතාවට අසන්නට සිදුවන බරපතලම පැනය වන්නේ, නියාමන අධිකාරිය ලෙස මහ බැංකුව සහ එහි බලධාරීන් මෙහිදී ක්ෂණික සහ දැඩි ක්රියාමාර්ග (Regulatory Sanctions) නොගන්නේ මන්ද යන්නයි. ඔවුන්ද යම් ආකාරයකින් ආයතනික අක්රමිකතා වසන් කිරීමේ ක්රියාවලියට අනියමින් සහාය දක්වන්නේද යන සාධාරණ සැකය මේ වන විට සමාජය තුළ ගොඩනැගෙමින් පවතී.
මෙය හුදෙක් පරිගණක දෝෂයක් හෝ තනි පුද්ගලයෙකුගේ සාපරාධී ක්රියාවක් ලෙස ඌනනය කළ නොහැකිය. මෙය සමාගම් පනත, බැංකු පනත සහ දණ්ඩ නීති සංග්රහය යන සියල්ලම උල්ලංඝනය කරමින් සිදුකළ මහා පරිමාණ සුදු කරපටි අපරාධයකි (White-Collar Crime). වහාම මැදිහත් වී ස්වාධීන අපරාධ විමර්ශනයක් සහ වෝහාරික විගණනයක් සිදු නොකළහොත්, ශ්රී ලංකාවේ නීතියේ ආධිපත්යය සහ සමස්ත බැංකු පද්ධතිය පිළිබඳව මහජනතාව තුළ පවතින විශ්වාසය මුළුමනින්ම බිඳ වැටෙනු ඇත. වගකිවයුත්තන් කවුරුන් වුවත් ඔවුන් නීතිය ඉදිරියට පැමිණවීම අපක්ෂපාතී නීති පද්ධතියක වගකීමයි.
