ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන උච්චාවචනයන් මෙන්ම ආර්ථික ස්පන්දනය මැන බැලිය හැකි
ප්‍රබලතම සමාජ ආර්ථික දර්ශකය වන්නේ පාන් ගෙඩියයි. මෑතකදී තිරිඟු පිටි කිලෝවක් සඳහා පනවා තිබූ රුපියල් 13ක බද්ද ඉවත් නොකිරීම හේතුවෙන් සමස්ත ලංකා බේකරි හිමියන්ගේ සංගමය පාන් ගෙඩියක මිල රුපියල් 5කින් ඉහළ දැමීමට තීරණය කළේය. බේකරි කර්මාන්තයට අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍යවලින් 90%ක් පමණ ආනයනය කරන පසුබිමක, මේ අර්බුදය හමුවේ පාරිභෝගික කටයුතු අධිකාරිය අත්තනෝමතික මිල ඉහළ දැමීම් නීතිවිරෝධී බවට නිවේදන නිකුත් කළේය.
අමාත්‍ය වසන්ත සමරසිංහ විදේශගතව සිට පැමිණෙන තුරු මිල ඉහළ නොදමන ලෙස රජය කළ ඉල්ලීමට බේකරි හිමියන් දින 10ක් බලා සිටියද, කිසිදු විසඳුමක් නොලැබීමෙන් ඔවුහු සිකුරාදා මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිට මෙම මිල වැඩි කිරීම ක්‍රියාත්මක කළහ.
සාමාන්‍ය ග්‍රෑම් 450 පාන් ගෙඩියක මිල රුපියල් 150ත් 170ත් අතර වන විට සුපිරි වෙළඳසැල්වල පෙති කපන ලද පාන් ගෙඩියක මිල රුපියල් 310 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. මෙම රුපියල් 5ක මිල සංශෝධනය හුදු වෙළඳපොළ ගැලපීමක් පමණක් නොව, එය සියවස් ගණනාවක් පුරා විහිදී ගිය යටත්විජිත උරුමයක සහ දැවැන්ත සමාගම්වල ඒකාධිකාරයේ ඍජු ප්‍රතිඵලයකි.
අප අද භාවිතා කරන 'පාන්' යන වචනය පවා පෘතුගීසි භාෂාවේ පාවෝ (pão) යන්නෙන් බිඳී ආවකි. පාන් සෑදීමට ගන්නා තිරිඟු යන්න ද පෘතුගීසි ට්‍රිගෝ (trigo) යන්නෙන් සම්භවය වී ඇත. ඉන්පසු පැමිණි ලන්දේසීන් බ්‍රඩර් වැනි කේක් වර්ග ද, බ්‍රිතාන්‍යයන් වතුකරයේ කම්කරුවන්ගේ ප්‍රධාන ආහාරය ලෙස තිරිඟු පිටි ද මෙරටට හඳුන්වා දුන්හ. එතැන් පටන් පාන් සහ තිරිඟු පිටි යනු දේශපාලන බලය තීරණය කරන ප්‍රබලතම සාධකයක් විය. 1953දී ඩඩ්ලි සේනානායක රජය සහල් සහ තිරිඟු පිටි සහනාධාර කපා හැරීම නිසා ඇති වූ මහා හර්තාලය මීට කදිම නිදසුනකි. එමෙන්ම 1994දී චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග දුන් "රුපියල් තුනයි පනහේ පාන් ගෙඩියේ" පොරොන්දුව අදටත් ඡන්ද පොරොන්දුවල අසාර්ථකත්වය විදහා දක්වයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ තිරිඟු පිටි වෙළඳපොළ පාලනය වන්නේ දැවැන්ත කතිපයාධිකාරයක් මගිනි. 1977 විවෘත ආර්ථිකයත් සමඟ පැමිණි ප්‍රීමා සමාගම දශක තුනක් තනි ඒකාධිකාරයක් භුක්ති වින්දේය. 2008දී සෙරෙන්ඩිබ් සමාගම පැමිණීමත් සමඟ මෙය ද්වියාධිකාරයක් බවට පත් වූ අතර, අදටත් රටේ තිරිඟු පිටි සැපයුමෙන් 75%කට වඩා පාලනය කරන්නේ මේ සමාගම් දෙක විසිනි.
අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ මිල පාලනය සඳහා පාරිභෝගික කටයුතු අධිකාරී පනතක් තිබුණද, එහි 77 වැනි වගන්තිය මගින් ඒකාධිකාරීන්ට රජයේ මිල පාලනයන්ගෙන් නිදහස් වීමට නෛතික අවකාශය සලසා දී ඇත. රවි කරුණානායක සහ පී. බී. ජයසුන්දර වැනි අයගේ මැදිහත්වීමෙන් මෙය පනතට ඇතුළත් වූ බවට එකල දැඩි චෝදනා එල්ල විය. ඇඩ්වොකාටා ආයතනය පෙන්වා දෙන්නේ මේ නිසා රජයේ මිල පාලනයන් බොහෝ විට හුදු දේශපාලන රඟමඩලක් පමණක් බවයි.
පාන් මිල සෘජුවම තීරණය වන්නේ ලෝක වෙළඳපොළේ මිල මත පමණක් නොව, රජය පනවා ඇති ස්ථර 7කින් යුත් සංකීර්ණ බදු ජාලය මතය. රේගු බද්ද, වරාය බද්ද, සෙස්, විශේෂ වෙළඳ භාණ්ඩ බද්ද සහ වැට් බද්ද මීට ඇතුළත්ය. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) දැඩි ආදායම් ඉලක්ක සපුරා ගැනීම සඳහා වැට් බද්ද ක්‍රියාත්මක කිරීමට රජයට සිදුවීමත් සමඟ, 2026 ඔක්තෝබර් වන විට කොළඹ ආහාර උද්ධමනය 8.8% දක්වා ඉහළ ගියේය. මේ බදු බරේ සෘජු වින්දිතයා බවට පත්ව ඇත්තේ මෙරට සාමාන්‍ය පාරිභෝගිකයාය.
මේ සියල්ල මැද පෝෂණ ගැටලුව ද බරපතල වී ඇත. වතු අංශයේ ජනතාව කැලරි අවශ්‍යතාවය සඳහා වැඩි වශයෙන් තිරිඟු පිටි මත යැපීම නිසා එම දරුවන්ගෙන් 36.4%ක් මිටි බවින් සහ 16%ක් කෘශ බවින් පෙළෙති. මෙයට පිළියමක් ලෙස 2024 සිට තිරිඟු පිටි සඳහා යකඩ සහ ෆෝලික් අම්ලය එක් කිරීම අනිවාර්ය කර ඇතත්, ඉන් නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ යාමේ අවදානමක් ද මතු වී තිබේ.
මේ සාර්ව ආර්ථික අර්බුද හමුවේ වුවද ලාංකික ජනතාව අපූරු විසඳුම් සොයාගෙන ඇත. බීතෝවන්ගේ නාද රටා වාදනය කරමින් යන 'චූන් පාන්' රථය, කොවිඩ් සමයේ සහ 2022 දරුණු ආර්ථික අර්බුදයේදී ජනතාවගේ ආහාර සුරක්ෂිතතාවය තහවුරු කළේය. එය ප්‍රාදේශීය කුඩා බේකරි හිමියන්ට බහුජාතික සමාගම් සමඟ තරඟ කිරීමට ලැබුණු අගනා අවස්ථාවකි.
ඩොලර් මිලියන ගණනක් පිටරටට ඇදී යාම නතර කර, ප්‍රීමා සහ සෙරෙන්ඩිබ් ඒකාධිකාරය බිඳ දැමීම සඳහා ඇති හොඳම විකල්පය වන්නේ දේශීය සහල් සහ තිරිඟු පිටි 50:50 අනුපාතයට මිශ්‍ර කළ සංයුක්ත පිටි (Composite flour) තාක්ෂණයයි. තෙතමනය සහිත උණුසුම් පිරියම් කිරීමේ (HMT) තාක්ෂණය හරහා සහල් පිටිවල ග්ලූටන් නොමැති වීමේ ගැටලුව දැන් සාර්ථකව විසඳාගෙන ඇත. මෙම තාක්ෂණය වාණිජ මට්ටමින් ක්‍රියාත්මක කළහොත් එය බේකරි කර්මාන්තයේ දැවැන්ත විප්ලවයක් වනු ඇත.
ලංකාවේ පාන් ගෙඩිය යනු හුදු පිටි, යීස්ට් සහ ජලය මිශ්‍රණයකට වඩා බොහෝ සෙයින් සංකීර්ණ වූවකි. එය දේශපාලකයින්ගේ ඡන්ද පොරොන්දුවල, ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළේ මිල උච්චාවචනයන්ගේ, කතිපයාධිකාරී ව්‍යාපාරික ව්‍යුහයන්ගේ සහ IMF වැනි ආයතනවල ප්‍රතිපත්තිවල සජීවී කැඩපතකි. පාරිභෝගික කටයුතු අධිකාරිය කොතරම් වැටලීම් සිදු කළද, යථාර්ථයේදී මිල තීරණය වන්නේ මෙම අදිසි ආර්ථික බලවේග මතය. බදු ව්‍යුහය සරල කර, සංයුක්ත පිටි ජාතික ප්‍රතිපත්තියක් නොකරන තාක්, ලංකාවේ පාන් ගෙඩිය යනු පාරිභෝගිකයා තළා පෙළන තවත් එක් දේශපාලනික සෙල්ලම් බඩුවක් පමණක් වනු ඇත.
