ශ්රී ලංකාව මුහුණ දුන් දරුණුතම ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ගොඩනැගෙමින් පවතින 'ප්රකෘතිමත් වීමේ ක්රියාවලිය'
මේ වන විට තීරණාත්මක මෙන්ම මතභේදාත්මක නව සන්ධිස්ථානයකට එළැඹ තිබේ.
රටේ උද්ධමන ඉලක්කය (Inflation Target) තවදුරටත් පහළ දැමීමෙන්, අපේක්ෂිත ආර්ථික වර්ධනය අඩාල වී පශ්චාත්-අර්බුද ආර්ථිකය නැවතත් අස්ථාවර විය හැකි බවට මහ බැංකු අධිපති ආචාර්ය නන්දලාල් වීරසිංහ මහතා පාර්ලිමේන්තුවේ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාව (COPF) හමුවේ මෑතකදී කළ අනතුරු ඇඟවීම මෙයට කදිම නිදසුනකි.
මෙම ප්රකාශයත් සමග, මහ බැංකුවේ මූල්ය ප්රතිපත්තිය සැබවින්ම සේවය කරන්නේ රටේ දිගුකාලීන සංවර්ධනයට ද, නැතහොත් ජාත්යන්තර ණය දෙන්නන් විසින් ඉල්ලා සිටින 'සම්ප්රදායික මූල්ය දැඩිමතධාරීත්වයට' (Financial Orthodoxy) ද යන පැරණි දේශපාලනාර්ථික කතිකාවත යළිත් වරක් කරළියට පැමිණ ඇත.
ආර්ථික වර්ධනය සහ මිල ස්ථායීතාවය අතර ගැටුම
2023 ශ්රී ලංකා මහ බැංකු පනතට අනුව, මුදල් අමාත්යාංශය සමග ඇති කරගත් ප්රතිපත්තිමය එකඟතාවක් මත, ශ්රී ලංකාව මධ්යකාලීන උද්ධමන ඉලක්කය ලෙස 5% ක අගයක් (එය 3% ත් 7% ත් අතර උච්චාවචනය වීමට ඉඩ සලසමින්) පවත්වා ගෙන යයි.
මෙම එකඟතාව එළඹෙන අගෝස්තු මාසයෙන් අවසන් වීමට නියමිත අතර, රජය ඇතුළත සිටින ඇතැම් බලපෑම් සහගත කණ්ඩායම් මෙම උද්ධමන ඉලක්කය 2% ක පමණ වඩාත් අඩු අගයක් දක්වා ගෙන ආ යුතු බවට තර්ක කරති.
නමුත් මහ බැංකු අධිපතිවරයා අවධාරණය කරන්නේ, උද්ධමනය එතරම් පහළ අගයකට ගෙන ඒමට නම් පොලී අනුපාත ඉහළ නැංවීම වැනි 'දැඩි මූල්ය ප්රතිපත්ති' (Aggressive Monetary Tightening) අනුගමනය කිරීමට සිදුවන බවයි. මෙහි ප්රතිඵලය වනුයේ:
-
ණය ගැනීම් සීමා වීම සහ ණය පොලී ඉහළ යාම.
-
දේශීය ආයෝජන සහ ව්යාපාරික කටයුතු අධෛර්යමත් වීම.
-
ජනතාවගේ දෛනික පරිභෝජනය (Domestic Consumption) පහත වැටීම.
සරලවම කිවහොත්, උද්ධමනය 2% දක්වා බලහත්කාරයෙන් පහත හෙළීමට යාමේ වන්දිය ගෙවීමට සිදුවන්නේ මිල අධික ණය සහ මන්දගාමී ආර්ථික ක්රියාකාරකම්වලට මුහුණ දෙන සාමාන්ය ව්යාපාරිකයන්ට සහ ගෘහ මූලිකයන්ටය.
මහ බැංකුවේ ස්වාධීනත්වයේ සීමාවන්
මෙම තත්ත්වය විසින් ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ 'ස්වාධීනත්වය' පිළිබඳව ද ගැඹුරු ප්රශ්න මතු කරයි. නීතිමය වශයෙන් මහ බැංකුව සෘජු දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම්වලින් ආරක්ෂා කර තිබුණද, එහි ප්රතිපත්ති තවමත් රඳා පවතින්නේ පහත කරුණු මතය:
-
රජයේ මූල්ය අවශ්යතා
-
ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ කොන්දේසි
-
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) වැනි ආයතනවල අපේක්ෂාවන්
උද්ධමන ඉලක්ක තීරණය කරන්නේ මුදල් අමාත්යාංශය සහ රජයේ බලධාරීන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමෙන් පසුව බව මහ බැංකු අධිපතිවරයාම පිළිගැනීම හරහා, ප්රායෝගිකව මෙම මුල්ය ප්රතිපත්ති සම්පාදනය කෙතරම් ස්වාධීනද යන්න විවේචකයන්ගේ ප්රශ්න කිරීමට ලක්ව ඇත.
මධ්යස්ථ උද්ධමනය: ආශිර්වාදයක් ද? ශාපයක් ද?
ශ්රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකට මධ්යස්ථ මට්ටමේ උද්ධමනයක් හිතකර ද යන්න පිළිබඳව ආර්ථික විද්යාඥයන් අතර ඇත්තේ බෙදුණු මතයකි:
-
වත්මන් 5% ඉලක්කයට සහය දක්වන්නන්: 5% ක පමණ උද්ධමනයක් පවත්වා ගැනීම හරහා වෙළඳපොළ තුළ මුදල් සංසරණය නිසි පරිදි සිදුවේ. එය ආයෝජකයන්ට ණය ගැනීමට අනුබල දෙන අතර, දේශීය නිෂ්පාදන ක්රියාවලියට රුකුලක් සපයයි.
-
5% ට විරුද්ධ වන්නන්: 5% ක හෝ ඊට වැඩි උද්ධමනයක් ඉවසා සිටීම යනු, ජනතාවගේ 'ක්රය ශක්තිය' (Purchasing Power) හෙවත් භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමේ හැකියාව ක්රමයෙන් ඛාදනය වීමකි. මෙයින් වඩාත්ම බැට කන්නේ අඩු ආදායම්ලාභී පවුල් සහ ස්ථාවර වැටුප් ලබන්නන්ය.
අවසාන නිගමනය
මෙම උද්ධමන විවාදය මගින් ශ්රී ලංකා ආර්ථිකයේ පවතින ගැඹුරු ව්යුහාත්මක දුර්වලතා මනාව නිරූපණය වේ. අපගේ ආර්ථිකය තවමත් ආනයන, විදේශ ප්රේෂණ සහ විදේශ ණය මත දැඩි ලෙස යැපෙන බැවින් එය බාහිර කම්පන හමුවේ දැඩි අවදානමක පවතී.
නිෂ්පාදන ධාරිතාව වැඩිදියුණු කිරීම, අපනයන ප්රවර්ධනය සහ කාර්මික තරඟකාරිත්වය ගොඩනැගීම වැනි ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණ නොමැතිව, හුදෙක් මහ බැංකුවේ මූල්ය ප්රතිපත්ති මගින් පමණක් තිරසර ආර්ථික සමෘද්ධියක් උදා කළ නොහැකි බව ආර්ථික විද්යා ප්රවීනයින්ගේ මතය ය.
මහ බැංකු අධිපතිවරයාගේ ප්රකාශය මගින් ශ්රී ලංකාවේ ප්රතිපත්ති සම්පාදකයන් මුහුණ දෙන අතිශය දුෂ්කර සමතුලිත කිරීමේ කාර්යභාරය පෙන්වා දෙයි. බිඳෙනසුලු ආර්ථිකයක් තුළ, මිල ස්ථායීතාවය (Price Stability) පවත්වා ගැනීම සහ ආර්ථික වර්ධනය (Economic Growth) උත්තේජනය කිරීම අතරින් එකක් තෝරා ගැනීමට ඔවුන්ට සිදුව ඇත.
එහෙත්, මහ බැංකුවේ මෙම නියාමන ස්වාධීනත්වය සැබවින්ම සැලසුම් කර ඇත්තේ 'මහජන සුබසිද්ධිය' ආරක්ෂා කිරීමටද, නැතහොත් ජාතික සංවර්ධන ප්රමුඛතා සීමා කරන 'ජාත්යන්තර ආර්ථික විනයක්' බලහත්කාරයෙන් ක්රියාත්මක කිරීමටද යන ගැඹුරු දේශපාලනාර්ථික පැනයට තවමත් නිශ්චිත පිළිතුරක් ලැබී නොමැත.
