බටහිර ආසියානු ගැටුම් නුදුරේදීම සමථයකට පත්වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළද, ඉරානය විසින් මුහුදේ අතුරා ඇති බව කියන
බෝම්බ හේතුවෙන් භාණ්ඩ ප්රවාහන අංශයට තවත් දිගු කාලයක් එහි අහිතකර ප්රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදුවනු ඇති බවට භාණ්ඩ මෙහෙයුම්කරුවන් අනතුරු අඟවයි. මෙම අවදානම් තත්ත්වය 1980 ගණන්වල ඉරාන-ඉරාක් යුද සමයේ පැවැති තත්ත්වයට බෙහෙවින් සමාන බව ඔවුහු පවසති.
ශ්රී ලාංකික විගමණික ශ්රමිකයන්ගේ ගමන් මලු (UPB) සහ අනෙකුත් භාණ්ඩ ශ්රී ලංකාවට රැගෙන එන ගෝලීය භාණ්ඩ ප්රවාහන (Logistics) සමාගම් මේ වන විට සිය මෙහෙයුම් ඉතිහාසයේ දැඩිම අර්බුදයකට මුහුණ පා සිටින බව The Sunday Times වාර්තාවේ සඳහන් ව තිබේ.
මුහුදු බෝම්බ සහ ප්රමාදයේ සැබෑ අර්බුදය
මෙම තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වන, ප්රමුඛ පෙළේ භාණ්ඩ ප්රවාහන සමාගමක් වන 'ට්රිකෝ' (Trico) හි කළමනාකාර අධ්යක්ෂ ගාමිණී කන්නන්ගර මෙසේ පැහැදිලි කළේය:
"සමස්ත ලොජිස්ටික් ක්ෂේත්රයම උඩු යටිකුරු කරන දැඩි මෙහෙයුම්, මූල්යමය සහ ආරක්ෂක අභියෝග රැසකට අප මේ වන විට මුහුණ දෙමින් සිටිනවා. යුද ගැටුම තව මාස එකහමාරකින් පමණ අවසන් වේවි යැයි සිතුවත්, සැබෑ අර්බුදය තවත් බොහෝ කාලයක් පවතිනු ඇති. මුහුදු බෝම්බ සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කර වාණිජ නැව් සඳහා ආරක්ෂිත ගමන් මාර්ගයක් සකස් කිරීමට පමණක් තවත් මාස පහක් හෝ හයක් ගත විය හැකියි."
මුහුදු බෝම්බ හඳුනාගැනීම අතිශයින් දුෂ්කර මෙන්ම භයානක කටයුත්තකි. 1980 ගණන්වල පැවති ගැටුම්වලදීද මෙලෙස බෝම්බ ගැටීමෙන් නැව් කිහිපයකටම දැඩි හානි සිදුවිය. මෙම දැඩි අවදානම හේතුවෙන් නැව් සමාගම් දැන් ගල්ෆ් කලාපයේ විශාල ප්රදේශයක් අධි-අවදානම් හෝ ප්රවේශ වීමට නුසුදුසු කලාප ලෙස නම් කර ඇත.
ශ්රී ලංකාවට එල්ල වන සෘජු බලපෑම
මෙම තත්ත්වයේ සෘජු සහ දැඩි බලපෑම ශ්රී ලංකාව බලා එන භාණ්ඩ නැව්වලට එල්ල වී තිබේ. දින 5-6 කින් ශ්රී ලංකාවට පැමිණි භාණ්ඩ සඳහා දැන් සති දෙකක් පමණ ගත වේ. මෙලෙස ගමන් කාලය දෙගුණ වීම හුදෙක් කාලය පිළිබඳ ප්රශ්නයක් පමණක් නොව, ඉන් මෙහෙයුම් වියදම් සීඝ්රයෙන් ඉහළ යාමත්, ව්යාපාර හා පාරිභෝගිකයින් මත දැඩි පීඩනයක් එල්ල වීමත් සිදු වේ.
විකල්ප මාර්ග භාවිත කිරීම ගැන අදහස් දක්වමින් ගාමිණී කන්නන්ගර මහතා මෙසේද පැවසීය:
"දැන් පුද්ගලික භාණ්ඩ ප්රවාහනය කළ යුත්තේ ඕමාන්හි සෝහාර් (Sohar) වරායට ඩුබායි සිට ට්රක් රථ මගින් භාණ්ඩ යැවීම වැනි වඩාත් ආරක්ෂිත විකල්ප ක්රම හරහායි. යුද්ධය ආරම්භ වූ වහාම විගමණික ශ්රමිකයන්ගේ භාණ්ඩ ප්රවාහන සේවා මුළුමනින්ම නතර වූ නමුත්, දැන් එම සේවා යළිත් ආරම්භ කර තිබෙනවා."
අහස උසට නගින රක්ෂණ ගාස්තු සහ අමතර පිරිවැය
බටහිර ආසියාවේ ආහාර පානවලින් 95%ක්ම ආනයනය කරන බැවින්, නැව් ප්රවාහනය අඩාල වීමත් සමඟ එහි භාණ්ඩ මිලද සීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. ඒ හරහා විගමණික ශ්රමිකයන් දැඩි අසීරුතාවයකට පත්ව සිටී.
-
එක් භාණ්ඩ බහාලුමක් (Container) සඳහා වන යුද අවදානම් රක්ෂණාවරණය මේ වන විට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 6,500ක් පමණ වේ.
-
කුඩා සමාගම්වලට මෙය කිසිසේත් දැරිය නොහැකි බැවින් ඔවුන්ගෙන් බොහෝමයක් සිය මෙහෙයුම් නතර කර ඇත.
-
ශ්රී ලංකාව, ඉන්දුනීසියාව සහ පිලිපීනය වෙත භාණ්ඩ යවන විගමණික ශ්රමිකයින්ට දැන් අඩි 20 ක බහාලුමක් සඳහා ඩොලර් 1,500 ක සහ අඩි 40 ක බහාලුමක් සඳහා ඩොලර් 3,000 ක අතිරේක යුද අවදානම් රක්ෂණ අධිභාරයක් ගෙවීමට සිදුව තිබේ.
සෝහාර් (Sohar) වරාය නව කේන්ද්රස්ථානය වෙයි
අධි-අවදානම් කලාපයෙන් පිටත පිහිටා ඇති බැවින් ඕමාන්හි 'සෝහාර්' වරාය දැන් ප්රධාන නාවික කේන්ද්රස්ථානයක් බවට පත්ව ඇත. එය සාපේක්ෂව ආරක්ෂිත යැයි සැලකෙන ඉන්දියන් සාගරය දෙසට වන්නට පිහිටා තිබීම ඊට හේතුවයි. කෙසේ වෙතත්, සූවස් ඇළ හරහා හෝ අප්රිකානු මහාද්වීපය වටා යන දිගු මාර්ග ඔස්සේ නැව් ගමන් කිරීම මෙන්ම ඩුබායි සිට ගොඩබිම හරහා සෝහාර් වෙත භාණ්ඩ ප්රවාහනය කිරීමද විශාල පිරිවැයක් සහ අමතර කාලයක් වැයවන ක්රියාවලියකි. දේශසීමා ගාස්තු, හැසිරවීමේ ගාස්තු යනාදිය එකතු වූ විට සමස්ත ප්රවාහන ගාස්තුව බෙහෙවින් ඉහළ යයි.
සේවක කප්පාදු අවදානමක්?
මෙම දැඩි අභියෝග මධ්යයේ, කොවිඩ් වසංගත සමයේදී මෙන් වියදම් අවම කර ගැනීම සඳහා 'ට්රිකෝ' සමාගම මේ වන විටත් කාර්යාල දෙක තුනක් වසා දමා ඇත. දැනට භාණ්ඩ ප්රවාහන පරිමාව 30%කින් පමණ පහත වැටී ඇති අතර, මෙම තත්ත්වය තවත් මාස 5-6 ක් පැවතුනහොත්, අකමැත්තෙන් වුවද සේවක කප්පාදුවකට යාමට සිදුවනු ඇතැයි ට්රිකෝ කළමණාකාර අධ්යක්ෂ ගාමිණි කන්නන්ගර අනතුරු ඇඟවීය.
ට්රිකෝ සමාගමට අමතරව Hayleys Advantis, Expolanka Holdings, සහ Aitken Spence Logistics වැනි මෙරට ප්රධාන සැපයුම් සමාගම්වලටද මෙම අර්බුදයේ බලපෑම එල්ල වී ඇත.
අවසාන ප්රතිඵලය කුමක්ද?
මුහුදු වෙළඳාම මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින ශ්රී ලංකාව වැනි රටකට මෙය ඉතා බරපතල තත්ත්වයකි. ප්රවාහන ගාස්තු ඉහළ යාමේ අවසාන බර දැරීමට සිදුවන්නේ මෙරට සාමාන්ය පාරිභෝගිකයාටයි. යුද ගැටුම් අවසන් වූවායින් පසුව වුවද, ගෝලීය නැව් කර්මාන්තයට සහ ශ්රී ලංකාවේ භාණ්ඩ ප්රවාහන ක්ෂේත්රයට මෙහි අහිතකර බලපෑම තවත් මාස කිහිපයක් යනතුරු අනිවාර්යයෙන්ම දැනෙනු ඇති බවට ලොජිස්ටික් විශේෂඥයෝ තරයේ අනතුරු අඟවති.
(මුල් ලිපිය: ඉෂු බණ්ඩාර විසිනි)
