සාහිත්යය යනු හුදෙක් සෞන්දර්යාත්මක වින්දනයකට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. එය
සමාජයේ පවතින අසාධාරණය, දේශපාලනික කුහකත්වය සහ මානව අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් නිර්භයව ප්රශ්න කරන ප්රබල කැඩපතකි. දකුණු ආසියානු කලාපය තුළ මෙම ඓතිහාසික වගකීම සිය ජීවිතය පවා පරදුවට තබමින් ඉටුකළ විශිෂ්ටතම සාහිත්යවේදිනියක ලෙස බංග්ලාදේශ ජාතික තස්ලිමා නස්රීන් හැඳින්විය හැක.
ජාතිවාදය, ආගමික මූලධර්මවාදය සහ පුරුෂාධිපත්යය ප්රසිද්ධියේම ප්රතික්ෂේප කරමින් ඇය රචනා කළ ‘ලජ්ජා’ (Lajja - අවමානය/ලැජ්ජාව) නවකතාව, සමකාලීන ලෝක සාහිත්යය තුළ අතිශය කම්පනයක් මෙන්ම ගැඹුරු කතිකාවතක් නිර්මාණය කළ සුවිශේෂී කෘතියකි.
තස්ලිමා නස්රීන් සිය කෘතීන් සමඟ.
Source: Frederic REGLAIN / Gamma-Rapho via Getty Images
මෙම ලිපිය මඟින්, තස්ලිමා නස්රීන්ගේ ‘ලජ්ජා’ කෘතියේ ඓතිහාසික පසුබිම, චරිත නිරූපණය තුළින් මතුවන මනෝවිද්යාත්මක ගැටුම්, ස්ත්රීවාදී සහ මාක්ස්වාදී දෘෂ්ටිකෝණයන් හරහා ගොඩනැගෙන ඡේදනාත්මක තේමාවන් මෙන්ම, මෙම කෘතියේ සාහිත්යමය අගය පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව විමර්ශනය කෙරේ.
කතුවරියගේ දෘෂ්ටිවාදය සහ ස්ත්රීවාදී අරගලය
1962 අගෝස්තු 25 වන දින බංග්ලාදේශයේ මයිමන්සිං හි උපත ලද තස්ලිමා නස්රීන්, සාම්ප්රදායික මුස්ලිම් පවුලක හැදී වැඩෙමින් කුඩා කල සිටම ස්ත්රී පුරුෂ සමාජභාවය මත පදනම් වූ දැඩි විෂමතාවයන් තියුණු ලෙස නිරීක්ෂණය කළාය. පිරිමි දරුවන්ට නිවස තුළ ලබා දුන් අසීමිත නිදහසත්, ගැහැණු දරුවන්ට පනවා තිබූ සංස්කෘතික සහ ආගමික තහංචිත්, පුරුෂයින් ආහාර ගත් පසු පමණක් කාන්තාවන්ට ආහාර ලබාදීමේ පීතෘමූලික පිළිවෙත් ආදියත් ඇයගේ ළමා මනස තුළ ප්රබල කැළඹීමක් ඇති කළේය.
වෘත්තියෙන් වෛද්යවරියක වූ නස්රීන්, තම වෘත්තීය ජීවිතය තුළදී කාන්තාවන් මුහුණ දෙන ලිංගික සහ ශාරීරික හිංසනයන් සමීපව අත්දැකීමෙන් පසු, සිය ලේඛන කලාව පීඩිත කාන්තාවන්ගේ විමුක්තිය උදෙසා මෙහෙයවීමට තීරණය කළාය. සමාජයේ කාන්තාවට හිමිව ඇත්තේ ඉතා අඩු පිළිගැනීමක් බව විශ්වාස කළ ඈ, 'වනිතා විමුක්තිය' කේන්ද්ර කරගනිමින් සිය පෑන මෙහෙයවූවාය. 1980 දශකයේ අග භාගයේදී කවියෙකු ලෙස සිය සාහිත්ය ගමන ආරම්භ කළ ඇය, 1990 දශකය වන විට ප්රබල තීරු ලිපි රචකයෙකු සහ නවකතාකාරියක ලෙස බංග්ලාදේශ සමාජය තුළ පුළුල් පාඨක අවධානයක් දිනා ගත්තාය.
ඓතිහාසික ඛේදවාචකය සහ දින හතක අඛණ්ඩ ලේඛන ප්රයත්නය
1992 දෙසැම්බර් 06 වැනි දින ඉන්දියාවේ අයෝධ්යාවේ පිහිටි බාබ්රි මස්ජිදය කඩා බිඳ දැමීමත් සමඟ, බංග්ලාදේශය තුළ ජීවත් වූ අහිංසක, නිරායුධ හින්දු සුළුජාතිකයින්ට සහ අනෙකුත් මුස්ලිම් නොවන ජනකොටස්වලට එරෙහිව දියත් වූ අමානුෂික ප්රහාර මාලාව මෙම කෘතිය සඳහා මූලික පසුබිම සපයයි. ඉන්දියාවේ සිද්ධිය නිදහසට කරුණක් කර ගනිමින් බංග්ලාදේශයේ අන්තවාදී කණ්ඩායම් හින්දුන්ගේ දේපළ කොල්ලකෑමට, ගිනිබත් කිරීමට සහ කාන්තාවන් දූෂණය කිරීමට පෙළඹුණහ. 1993 මාර්තු මාසය දක්වාම මෙම නොසන්සුන්තාවය ලැව්ගින්නක් සේ පැතිර ගියේය.
මෙම ම්ලේච්ඡත්වය හමුවේ නිහඬව සිටීමට නොහැකි වූ තස්ලිමා, දැඩි කම්පනයකින් යුතුව දින හතක් වැනි අතිශය කෙටි කාලයක් තුළ 'ලජ්ජා' කෘතිය ලියා අවසන් කළාය.
"මානවවාදය ආගමේ අනිත් නම වේවා" - තස්ලිමා නස්රීන්
(විදර්ශන ප්රකාශකයන් ‘ලජ්ජා’ කෘතිය සිංහල භාශාවෙන් ප්රකාශයට පත්කරමින්)
කෘතිය ආරම්භයේදීම ඇය මෙම උත්තරීතර ප්රාර්ථනාව සටහන් කරයි. වෙනත් රටක සිදුවූ අර්බුදයක් හේතුවෙන් තම රටේ අහිංසක සුළුතරයකට හිංසා කිරීම සමස්ත ජාතියක් ලෙස 'ලජ්ජාවට' පත්විය යුතු කාරණාවක් බව ඈ තරයේ අවධාරණය කළාය. තොරතුරු එක්රැස් කිරීමේදී සැබෑ පුවත්පත් වාර්තා උපයෝගී කරගත්තද, හිතාමතාම ජීවත්ව සිටින සැබෑ චරිත කතා වස්තුවට එක්කර ගැනීමෙන් වැළකී සිටීමට ඇය වගබලා ගත්තාය.
රාජ්ය යාන්ත්රණය, ආගමික ජාතිකවාදය සහ සුළුතරයේ ඛේදවාචකය
'ලජ්ජා' කෘතියෙන් මතුවන ප්රබලතම දේශපාලනික කියවීමක් වන්නේ රාජ්යය සහ ආගම ඒකාබද්ධ වූ විට සුළුතර ජන කොටස් මුහුණ දෙන අනාරක්ෂිතභාවයයි. මෙම ප්රහාරයන් හුදෙක් ක්ෂණික කෝපය නිසා හටගත් ඒවා පමණක් නොව, දශක ගණනාවක් තිස්සේ ගොඩනැගෙමින් පැවති ව්යුහාත්මක අසාධාරණයේ ප්රතිඵලයක් බව නස්රීන් පෙන්වා දෙයි.
විශේෂයෙන්ම 1947 බෙදීමේ සිට ක්රියාත්මක වූ "සතුරු දේපළ පනත" වැනි නීති හරහා හින්දු ජාතිකයන් ආර්ථිකව බලරහිත කිරීමේ ක්රියාවලියක් ක්රියාත්මක විය. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව හරහා ආගමික බෙදුම්වාදය නීතිගත වූ ආකාරය විවේචනය කරන නස්රීන් කෘතිය තුළ මෙසේ සඳහන් කරයි.
"1978 දී 1972 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට 'බිස්මිල්ලාහිර් රහ්මානයිර් රහීම්' යන්න ඇතුළත් කරමින් 'ලෞකිකත්වය' යන වචනය ඉවත් කරන ලදී."
මෙම රාජ්ය අනුග්රහය ලත් වෙනස්කම් කිරීම්වල ප්රතිඵලයක් ලෙස 1951 දී බංග්ලාදේශයේ ජනගහනයෙන් 22% ක් වූ හින්දු ජනතාව 2011 වන විට 8.5% දක්වා අතිශය ඛේදනීය ලෙස පහත වැටී ඇති බව සංඛ්යා ලේඛන පෙන්වා දෙයි.
චරිත මනෝවිද්යාව සහ ඡේදනාත්මක ස්ත්රීවාදය
නවකතාව ගෙතී ඇත්තේ බංග්ලාදේශයේ ජීවත් වන 'දත්තා' පවුල වටාය. පියා වූ සුධාමොයි, මව වූ කිරන්මොයී, පුතු සුරන්ජන් සහ දියණිය මායා යන සිව්දෙනා හරහා මුළුමහත් සමාජයකම දෘෂ්ටිවාදාත්මක සහ මනෝවිද්යාත්මක ඛේදවාචකය නිරූපණය කෙරේ.
සුධාමොයි දත්තා - පරමාදර්ශී දේශප්රේමයේ කඩාවැටීම
වෛද්යවරයෙකු වූ සුධාමොයි මාක්ස්වාදියෙකු සහ නිරාගමිකයෙකි. 1971 බංග්ලාදේශ විමුක්ති අරගලයට සක්රීයව දායක වූ ඔහු තමන් හින්දු භක්තිකයෙකු ලෙස හඳුන්වා ගැනීමට වඩා බංග්ලාදේශ ජාතිකයෙකු ලෙස හඳුන්වා ගැනීමට ප්රිය කරයි. "මා මගේ මව්බිම අතහැර වෙනත් තැනකට යා යුත්තේ ඇයි? ... මා ජීවත් වන්නේ නම් ඒ මේ පොළොවේය, මා මිය යන්නේ නම් ඒ මෙම ස්ථානයේදීමය" යනුවෙන් පවසන ඔහුට, මූලධර්මවාදයේ අන්තවාදී තර්කණය හමුවේ එම ලෞකික අනන්යතාවය බලහත්කාරයෙන් අහිමි වේ. අවසානයේ ඔහු අත්විඳින්නේ තමන් දැඩිව විශ්වාස කළ මව්බිම විසින්ම තමන්ව කුරිරු ලෙස ප්රතික්ෂේප කිරීමේ වේදනාවයි.
සුරන්ජන් - මාක්ස්වාදී අන්යකරණය සහ ප්රචණ්ඩත්වයට අවතීර්ණ වීම
ප්රධාන චරිතය වන සුරන්ජන් භෞතික විද්යාව පිළිබඳ ශාස්ත්රපති උපාධිධාරියෙකු වුවද, හින්දුවරයෙකු වීම නිසාම රැකියාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වේ. "ඔහු මුහම්මද් අලි හෝ සලිමුල්ලා චෞද්රි වූවා නම් ඔහුගේ ගමනට කිසිදු බාධාවක් නොවනු ඇත" යනුවෙන් කතුවරිය පවසන්නේ එබැවිනි. සමාජයෙන් දැඩි අන්යකරණයකට ලක්වන ඔහු, අවසානයේ තම නැගණිය පැහැරගෙන යනු ලැබීමත් සමඟ අන්ත කම්පනයට පත්වී තමන් කිසිදා අනුමත නොකළ වාර්ගික ප්රචණ්ඩත්වය කරාම තල්ලු වෙයි.
කිරන්මොයී සහ මායා - පුරුෂාධිපත්යයේ සහ ජාතිවාදයේ ද්විත්ව ගොදුරු
නවකතාවේ කාන්තා චරිත, ස්ත්රීවාදී ඡේදනාත්මක න්යාය මනාව පැහැදිලි කරයි. පවුලේ බර නිහඬව දරන කිරන්මොයී ගැන කෘතිය පවසන්නේ, "කිරන්මොයී තමා ආහාර නොගෙන, මායාගේ ආහාර කොටස ඇය වෙනුවෙන් තබා ගත්තාය" යනුවෙනි. තම පවුලට සැඟවෙන ලෙස බැගෑපත්ව ඉල්ලන මායා (නිලංජනා), පියාගේ මුරණ්ඩු ස්ථාවරයන් නිසා අවසානයේ අන්තවාදීන්ගේ පැහැරගැනීමකට ලක්වේ.
"අහෝ ඇයි ඔවුන් මායා ව රැගෙන ගියේ? අපි හින්දූන් නිසා ද? හින්දූන් තව කොතෙක් කලක් මේ විලසින් ලේ, දූශණ, පාඩු, විනාශ ඉවසන්නද?"
කාන්තාවන් ආගමික සුළුතරයක් වීම නිසා මෙන්ම ස්ත්රියක් වීම නිසාද ඓතිහාසිකව පීඩාවට පත්වන ආකාරය කෘතිය පුරාම දැකගත හැක.
මර්දනය, පිටුවහල් කිරීම සහ නොසැලෙන ප්රතිපත්තිය
1993 මුල් භාගයේදී මුද්රණය කරනු ලැබූ ‘ලජ්ජා’ කෘතිය මාස පහකට පසු බංග්ලාදේශ රජය විසින් තහනම් කරන විටත් පිටපත් 60,000 කට වඩා අලෙවි වී තිබිණි. 1993 සැප්තැම්බරයේදී ඉස්ලාමීය මූලධර්මවාදී සංවිධානයක් තස්ලිමාගේ මරණය සඳහා ත්යාගයක්ද ප්රසිද්ධියේ පොරොන්දු විය. රජය ඇයට ආරක්ෂාව සපයනවා වෙනුවට විදේශ ගමන් බලපත්රය රාජසන්තක කළේය.
එහෙත් කිසිදු තර්ජනයකට බිය නොවූ ඈ, තිස් ලක්ෂයක ජීවිත පරිත්යාගයෙන් ගොඩනැගූ රට ආගමික අන්තවාදය කරපින්නාගතහොත් එය රට වෙනුවෙන් දිවිපිදූවන්ටද කරන නින්දාවක් බව ප්රකාශ කළාය. අවසානයේ 1994 දී මව්බිමෙන් පිටව ගිය ඇය, එතැන් පටන් ස්වීඩනය, ඇමරිකාව, ප්රංශය සහ ඉන්දියාව ඇතුළු රටවල් කිහිපයකම පිටුවහල් ජීවිතයක් ගත කළාය.
ඇගේ මෙම අසහාය ධෛර්යය ඇගයීමට ලක්වෙමින් -
- 1992 / 2000: ආනන්ද පුරස්කාර් (Ananda Puraskar) සම්මානය
- 1994: යුරෝපියානු පාර්ලිමේන්තුවෙන් සකාරොව් සම්මානය (Sakharov Prize)
- 1994: ස්වීඩන් පෙන් සංවිධානයෙන් කර්ට් ටුචොල්ස්කි සම්මානය (Kurt Tucholsky Prize)
- 1994: ප්රංශ රජයේ මානව හිමිකම් සම්මානය
- 2004: යුනෙස්කෝ මදන්ජිත් සිං සම්මානය
- 2008: ප්රංශයේ සිමෝන් ද බෝවාර් (Simone de Beauvoir) සම්මානය යන ජාත්යන්තර සම්මාන රැසකින් ඇය පිදුම් ලැබුවාය.
ගෝලීය බලපෑම සහ සිංහල පරිවර්තන සන්දර්භය
භාෂා 20 කට වැඩි ගණනකට පරිවර්තනය වූ 'ලජ්ජා' කෘතිය සිංහල පරිවර්තනයන් හරහා ශ්රී ලාංකේය පාඨක සමාජයටද අතිශය සමීප වී ඇත. ජාතිවාදී සහ මූලධර්මවාදී ගැටුම්වලින් බැටකෑ රටක් ලෙස ලාංකේය සමාජයටද මෙහි අන්තර්ගතය ප්රබල ලෙස සංවේදී වේ.
ශ්රී ලංකාව තුළ සිරිල් චන්ද්රසේකර ගුණවර්ධන ගේ මුල්කාලීන පරිවර්තනය (සරසවි ප්රකාශන) සහ වත්මන් පාඨකයින් අතර වඩාත් ජනප්රිය දිමුතු සමුද්ර ලියනගේ ගේ පරිවර්තනය (සුභාවී ප්රකාශන) හරහා දකුණු ආසියානු දේශපාලනයේ යථාර්ථය පිළිබඳ ගැඹුරු සාකච්ඡාවක් ලාංකේය සමාජය තුළද නිර්මාණය වී තිබේ.
තස්ලිමා නස්රීන්ගේ ‘ලජ්ජා’ යනු හුදෙක් එක් යුගයක, එක් භූමියක ජීවත් වූ සුළුතරයකට සිදුවූ අසාධාරණය පිළිබඳ ලියැවුණු සාමාන්ය වෘත්තාන්තයක් නොවේ. එය මුළුමහත් දකුණු ආසියානු කලාපයටම සහ ආගමික අන්තවාදයෙන් පීඩා විඳින සමස්ත ලෝකයටම දෙනු ලබන ප්රබල සාහිත්යමය අනතුරු ඇඟවීමකි. මානවවාදය යන්න සියලු ආගම්වලට වඩා ඉහළින් තැබිය යුතු බවට ඇය නඟන හඬ, අදටත් වෙනදාටත් වඩා වලංගු වී ඇත.
තම නිර්මාණශීලී ප්රකාශනය සහ වනිතා විමුක්තිය වෙනුවෙන් මව්බිම, නිදහස සහ වෘත්තිය පවා අහිමි වුවද, අන්තවාදයට හිස නොනැමූ ඇයගේ නොසැලෙන ධෛර්යය ලෝක සාහිත්ය ඉතිහාසය තුළ සදාතනිකව ලියැවී තිබේ. 'ලජ්ජා' තුළින් ඈ මතු කළේ දත්තා පවුලේ ඛේදවාචකය පමණක් නොව, විචාර බුද්ධියෙන් තොරව අන්තවාදය වැළඳගන්නා ඕනෑම සමාජයක සිදුවිය හැකි බුද්ධිමය සහ සදාචාරාත්මක මරණයයි. එබැවින්, ජාතිවාදය සහ ආගමික අන්තවාදය පවතින තාක් කල්, සමාජ හෘද සාක්ෂිය අවදි කරන අග්රගණ්ය දේශපාලනික සහ සාහිත්යයික සම්පතක් ලෙස 'ලජ්ජා' නොනැසී පවතිනු ඇත.
