ලෝක උරුමය, ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් සහ 2026 නව සංවර්ධන සැලැස්ම
ශ්රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරය සහ පුරාවිද්යාත්මක උරුමය පිළිබඳව
කතා කරන විට අනුරාධපුරයට හිමි වන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි.
එබැවින් අනුරාධපුරය සංරක්ෂණය කිරීම, එහි පූජනීයත්වය ආරක්ෂා කිරීම සහ අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් එහි උරුමය රැකගැනීම පිළිබඳව කිසිදු විවාදයක් තිබිය යුතු නැත.
නමුත් අද අප ඉදිරියේ ඇති ප්රශ්නය වන්නේ සංරක්ෂණය කළ යුතුද යන්න නොවේ.
සංරක්ෂණය කරන්නේ කෙසේද? කාගේ සහභාගීත්වයෙන්ද? කාගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරමින්ද? යන්නයි.
2026 පෙබරවාරි 27: නව සංවර්ධන සැලැස්ම
2026 පෙබරවාරි 27 දින ශ්රී ලංකා රජය අතිවිශේෂ ගැසට් අංක 2477/44 මගින් Updated Anuradhapura Sacred Area Development Plan ප්රකාශයට පත් කළේය.
එය 1946 අංක 13 දරන Town and Country Planning Ordinance හි 28(3) සහ 31 වගන්ති යටතේ නිකුත් කර තිබේ.
මෙම සැලැස්ම මගින් පෙර පැවති වර් කිලෝමීටර් 28ක පමණ සැලසුම් ප්රදේශය වර්ග කිලෝමීටර් 38ක් පමණ දක්වා පුළුල් කර තිබෙන බව වාර්තා වේ.
මෙය සුළු පරිපාලන වෙනසක් නොවේ. භූමි පරිහරණය, ඉදිකිරීම්, පුරාවිද්යාත්මක සංරක්ෂණය, ප්රවාහනය, සංචාරක කර්මාන්තය සහ ප්රදේශවාසීන්ගේ ජීවිත කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කළ හැකි විශාල සැලසුම් වෙනසකි.
රජය පවසන පරිදි සංවර්ධන වැඩසටහනේ අරමුණු වන්නේ පූජනීය ස්ථාන සංරක්ෂණය කිරීම, වන්දනාකරුවන්ගේ පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම, මාර්ග සහ අපද්රව්ය කළමනාකරණය සංවර්ධනය කිරීම සහ ඓතිහාසික නගරයේ පූජනීය ස්වභාවය ආරක්ෂා කිරීමයි.
එම අරමුණු වැදගත්ය. එහෙත් ඒවා ක්රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව මහජනතාවට දැනගැනීමට අයිතියක් තිබේ.

සංවර්ධන සැලැස්ම සහ නැවත පදිංචි කිරීම
2026 ගැසට් පත්රයේ විශේෂ අවධානයට ලක්විය යුතු කොටසක් වන්නේ පුරාවිද්යාත්මක රක්ෂිතවලට අදාළ පදිංචි කිරීම් පිළිබඳ යෝජනාය.
එහි 5.2 කොටස අනුව පුරාවිද්යාත්මක රක්ෂිත ලෙස නම් කරන ප්රදේශවල සිටින අනවසර පදිංචිකරුවන් වෙනත් සුදුසු ස්ථානවලට නැවත පදිංචි කිරීම පිළිබඳව සඳහන් වේ.
එසේම අනාගතයේදී පුරාවිද්යාත්මක නටබුන් සොයාගනු ලැබුවහොත් අදාළ භූමි පුරාවිද්යාත්මක රක්ෂිත ලෙස ප්රකාශයට පත් කිරීමේ හැකියාවද සැලැස්මේ සඳහන් වේ.
මෙහිදී අප ඉතා වැදගත් නීතිමය වෙනසක් හඳුනාගත යුතුය.
අනවසර ඉදිකිරීමක් යනු නීත්යනුකූල අයිතියක් සහිත නිවසක් නොවේ. එසේම පුරාවිද්යාත්මක වටිනාකමක් ඇති ඉඩමක් අසල ජීවත් වීම පමණක් පුද්ගලයකු අනවසර පදිංචිකරුවකු බවට පත් නොකරයි.
එබැවින් එක් එක් පවුලේ ඉඩම් අයිතිය, ඔප්පු, බලපත්ර, දීර්ඝකාලීන පදිංචිය සහ නීත්යනුකූල තත්ත්වය වෙන වෙනම පරීක්ෂා කළ යුතුය.
නැවත පදිංචි කිරීමක් අවශ්ය නම් එය නීතියට අනුකූලව, සාධාරණ ක්රියාපටිපාටියක් සහිතව, බලපෑමට ලක්වන ජනතාවට කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමට අවස්ථාව ලබා දෙමින් සිදු කළ යුතුය.
වන්දි, සුදුසු විකල්ප නිවාස, ජීවනෝපාය, පාසල්, සෞඛ්ය පහසුකම් සහ සමාජ සබඳතා පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළ යුතුය.

UNESCO ලෝක උරුම තත්ත්වය අපට පනවන වගකීම
1982 දී අනුරාධපුරය UNESCO ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් විය.
එය ශ්රී ලංකාවට ජාත්යන්තර පිළිගැනීමක් පමණක් නොව, විශේෂ වගකීමක්ද ලබා දුන්නේය.
1972 World Heritage Convention හි 4 සහ 5 වගන්ති අනුව ලෝක උරුමයන් හඳුනාගැනීම, ආරක්ෂා කිරීම, සංරක්ෂණය කිරීම සහ අනාගත පරපුරට පවරාදීම සඳහා රාජ්යයන් වගකීම දරයි.
ඒ අනුව අද අනුරාධපුරයේ සංවර්ධන සැලැස්මක් ක්රියාත්මක කරන විට පහත ප්රශ්නවලට පැහැදිලි පිළිතුරු තිබිය යුතුය.
-
සංවර්ධන කටයුතු මගින් UNESCO විසින් හඳුනාගත් Outstanding Universal Value ආරක්ෂා වන්නේ කෙසේද?
-
පුරාවිද්යාත්මක හා සංස්කෘතික බලපෑම් ඇගයීම් සිදුකර තිබේද?
-
ජල පද්ධති, පරිසරය සහ ඓතිහාසික භූදර්ශනය ආරක්ෂා කරන්නේ කෙසේද?
-
ප්රදේශවාසීන්ගේ අදහස් ලබාගෙන තිබේද?
-
ජනතාවට සැලසුම් සහ සිතියම් පරීක්ෂා කිරීමට අවස්ථාව ලබාදී තිබේද?
-
UNESCO World Heritage Centre වෙත අදාළ තොරතුරු සහ ඇගයීම් ඉදිරිපත් කර තිබේද?
මේවා රජයට එරෙහි චෝදනා නොවේ. විනිවිදභාවය සහ වගවීම සහතික කිරීම සඳහා ඇසිය යුතු සාධාරණ ප්රශ්න වේ.

අනුරාධපුරය යනු පුරාවිද්යාත්මක ස්ථාන පමණක් නොවේ
අනුරාධපුරයේ උරුමය පිළිබඳව සාකච්ඡා කරන විට අප අවධානය යොමු කළ යුත්තේ ස්තූප, විහාර සහ පුරාණ ගොඩනැගිලි පමණක් නොවේ.
පුරාණ වැව්, ඇළ මාර්ග, ජල කළමනාකරණ පද්ධති, ගස්වැල්, සතුන්, ස්වභාවික පරිසරය සහ ඒවා සමඟ බැඳුණු මිනිස් ජීවිතද මෙම ඓතිහාසික භූදර්ශනයේ කොටස් වේ.
එසේම පරම්පරා ගණනාවක් එහි ජීවත් වූ ජනතාවගේ සමාජ සබඳතා, ආගමික සම්ප්රදායන්, කෘෂිකාර්මික කටයුතු සහ දෛනික ජීවිතයද නොසලකා හැරිය නොහැකිය.
සංරක්ෂණය යනු ජනතාව ඉවත් කර භූමිය පමණක් ආරක්ෂා කිරීමක් බවට පත් නොවිය යුතුය.
එහිදී අවශ්ය වන්නේ සංරක්ෂණ විද්යාව, නීතිය, සමාජ සාධාරණත්වය සහ ප්රජා සහභාගීත්වය අතර සමබරතාවයකි.
රජයට සහ අදාළ ආයතනවලට අප ඉදිරිපත් කරන ප්රශ්න
අපි රජයෙන් සහ අදාළ ආයතනවලින් ඉල්ලා සිටිය යුතු කරුණු කිහිපයක් තිබේ.
-
සැලසුම් විනිවිදභාවය 2026 නව සැලැස්මේ සම්පූර්ණ සිතියම්, භූමි කලාප, යෝජිත ව්යාපෘති සහ ක්රියාත්මක කිරීමේ නිර්ණායක මහජනතාවට පහසුවෙන් ලබාගත හැකි පරිදි ප්රසිද්ධ කරන්න.
-
නීතිමය පැහැදිලි කිරීම 1940 Antiquities Ordinance, 1942 අනුරාධපුර සංරක්ෂණ නීතිමය රාමුව සහ 1946 Town and Country Planning Ordinance අතර සම්බන්ධතාවය පැහැදිලි කරන්න.
-
පුරාවිද්යාත්මක හා පාරිසරික ඇගයීම් සංවර්ධන ව්යාපෘති ආරම්භ කිරීමට පෙර අවශ්ය පුරාවිද්යාත්මක, පාරිසරික සහ Heritage Impact Assessments ප්රසිද්ධ කරන්න.
-
ජනතා සහභාගීත්වය ප්රදේශවාසීන්, ආගමික නායකයන්, පුරාවිද්යාඥයන්, නීති විශාරදයන්, පරිසරවේදීන්, ඉතිහාසඥයන් සහ සිවිල් සමාජ සංවිධාන සමඟ විවෘත සාකච්ඡා පවත්වන්න.
-
නැවත පදිංචි කිරීමේ සාධාරණත්වය නැවත පදිංචි කිරීමට යෝජනා කරන සෑම පවුලකම නීත්යනුකූල තත්ත්වය වෙන වෙනම පරීක්ෂා කර, අදාළ අයිතිවාසිකම් සහ සුදුසු විකල්ප සහතික කරන්න.
-
UNESCO සමඟ සම්බන්ධීකරණය ලෝක උරුම මධ්යස්ථානය සහ අදාළ උපදේශක ආයතන සමඟ තාක්ෂණික හා සංරක්ෂණමය සම්බන්ධීකරණය සහතික කරන්න.

අපට අවශ්ය වන්නේ ගැටුමක් නොව ජාතික කතිකාවකි
අනුරාධපුරය සම්බන්ධයෙන් අදහස් පළ කරන ජනතාව ආගමික හෝ දේශපාලන කණ්ඩායම්වලට බෙදා වෙන් කිරීමෙන් මෙම ගැටලුවට විසඳුමක් ලැබෙන්නේ නැත.
ඒ වෙනුවට අප කළ යුත්තේ කරුණු, ලේඛන, නීති, සිතියම් සහ විද්යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම් වූ සංවාදයක් ගොඩනැඟීමයි.
රජයට සංවර්ධන ව්යාපෘති ක්රියාත්මක කිරීමට අයිතියක් තිබේ. එහෙත් එම අයිතිය විනිවිදභාවය, නීතිය සහ මහජන වගවීම සමඟ බැඳී තිබිය යුතුය.
ජනතාවට ප්රශ්න ඇසීමට අයිතියක් තිබේ. එම ප්රශ්න ඇසීම උරුමයට විරුද්ධ වීමක් ලෙස අර්ථකථනය නොකළ යුතුය.
අවසානයේ අප සියලු දෙනාටම එකම වගකීමක් තිබේ.
අනුරාධපුරය අපේ අතීතයේ සංකේතයකි. එය ශ්රී ලංකාවේ පමණක් නොව ලෝකයේම සංස්කෘතික උරුමයකි.
එය ආරක්ෂා කිරීමේදී පුරාණ ස්මාරක පමණක් නොව, ඉතිහාසය සමඟ ජීවත් වන ජනතාවගේ ගෞරවය සහ අයිතිවාසිකම්ද ආරක්ෂා විය යුතුය.
අපට අවශ්ය වන්නේ සංරක්ෂණය හෝ ජනතාව යන දෙකෙන් එකක් තෝරාගැනීම නොවේ.
අපට අවශ්ය වන්නේ ජනතාව සමඟ, ජනතාවගේ සහභාගීත්වයෙන්, නීතියට හා UNESCO ජාත්යන්තර වගකීම්වලට අනුකූලව අනුරාධපුරය සංරක්ෂණය කිරීමයි.
අනුරාධපුරයේ අනාගතය පිළිබඳ තීරණ ගැනීමේදී ජනතාවට දැනගැනීමට, අදහස් දැක්වීමට සහ සාධාරණ ලෙස සහභාගී වීමට අවස්ථාව ලැබිය යුතුය.
එබැවින් අපි සියලු පුරවැසියන්ට ආරාධනා කරමු:
අනුරාධපුරය ගැන කතා කරමු. සාක්ෂි විමසමු. නීතිය කියවමු. ජනතාවගේ හඬට සවන් දෙමු. අපේ උරුමයත් අපේ මානව ගෞරවයත් එකසේ ආරක්ෂා කරමු.
මූලාශ්ර:
-
Extraordinary Gazette No. 2477/44, 27 February 2026.
-
Town and Country Planning Ordinance No. 13 of 1946.
-
UNESCO World Heritage Convention 1972; UNESCO Sacred City of Anuradhapura, Property No. 200.
-
2026 නොවැම්බර් 8 Sunday Times වාර්තාව – Anuradhapura Sacred Area Development Plan පිළිබඳ මහජන අදහස් සහ රාජ්ය නිලධාරීන්ගේ පැහැදිලි කිරීම්.
පසු සටහන -
මෙම ලිපි මාලාව ලේඛිකාව වන සුභාෂිණි විෆ්ලර් විසින් මේ දිනවල අනුරාධපුර පුජා භුමිය හා සංවර්ධන ව්යාපෘති ගැන කෙරෙන පර්යේෂණයකට පදනම් වේ. එම පර්යේෂණය අනුරාධපුරයේ ඓතිහාසික හා නීතිමය පසුබිම, 1940 Antiquities Ordinance සහ 1942 Conservation Ordinance, 1946 Town and Country Planning Ordinance සහ 86 වගන්තිය, 1981 ගැසට් නිවේදනය සහ 1984 සංරක්ෂණ සැලැස්ම, 1982 UNESCO World Heritage inscription සහ ජාත්යන්තර නීති, 2026 ගැසට් අංක 2477/44 පිළිබඳ නීතිමය විශ්ලේෂණය හා පදිංචිකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම්, නැවත පදිංචි කිරීම හා පාරිසරික බලපෑම් මෙන්ම UNESCO වෙත ඉදිරිපත් කළ යුතු නිර්දේශ සහ නීතිමය ඉල්ලීම් යන කරුණු අනුව පෙළ ගැස්වේ.
පෙර ලිපි සබැඳිය -
https://slleader.lk/social/14590-unesco-01

