ශ්‍රී ලංකාවේ විධායක යාන්ත්‍රණය සහ අධිකරණ පද්ධතිය අතර බල තුලනය පිළිබඳව
මෑත ඉතිහාසයේ ලියැවුණු තීරණාත්මකම සන්ධිස්ථානයක් ලෙස 2026 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ගම්පහ මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයේදී දිගහැරුණු නඩු කටයුත්ත හැඳින්විය හැකිය. ප්‍රධාන ධාරාවේ පුවත්පත්, ඩිජිටල් මාධ්‍ය අවකාශය සහ අධිකරණ වාර්තාකරුවන් විසින් පුළුල් ලෙස සමාජගත කරන ලද මෙම සිදුවීම, හුදෙක් තවත් එක් නඩු වාර්තාවක් පමණක් නොවේ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ 37 වැනි පොලිස්පති ප්‍රියන්ත වීරසූරිය ට එරෙහිව අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ චෝදනාව මත අභියාචනාධිකරණයට යොමු කෙරුණු, නීතියේ ආධිපත්‍යය තහවුරු කරන ඓතිහාසික පියවරකි.
ගම්පහ මහේස්ත්‍රාත් බන්ධුල ගුණරත්න විසින් ගනු ලැබූ මෙම තීරණයේ මූලය හටගන්නේ පොලීසියේ දැඩි පීඩාකාරී සහ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කරන "මාසික නඩු ඉලක්ක" සම්පූර්ණ කිරීමේ සංස්කෘතියෙනි. පසුගිය මැයි මාසයේදී අස්ගිරිය හන්දියේදී අත්අඩංගුවට ගත් චාමර චතුරංග මාරසිංහ නමැති සැකකරුවකුට එරෙහිව ගම්පහ දූෂණ මර්දන අංශය විසින් එකම සිදුවීමක් පදනම් කරගෙන වෙන වෙනම නඩු දෙකක් පැවරීම මෙහි ආරම්භයයි. වස විස සහ අන්තරාදායක ඖෂධ පනත අවභාවිත කරමින්, හුදෙක් මාසික නඩු කෝටාව වැඩි කර පෙන්වීමේ අරමුණින්ම කළ මෙම ක්‍රියාව පැහැදිලි නිස්සාරණ නඩු පැවරීමක් බව අධිකරණය හමුවේ තහවුරු විය.
අහිංසක පුරවැසියන්ට එරෙහිව මෙලෙස ව්‍යාජ නඩු පැවරීම වළක්වාලමින් සමස්ත පොලිස් නිලධාරීන් ආවරණය වන පරිදි චක්‍රලේඛයක් නිකුත් කරන ලෙස මහේස්ත්‍රාත්වරයා මීට මාස පහකට පෙර පොලිස්පතිවරයාට නියෝග කර තිබුණි.
එහෙත් මාධ්‍ය වාර්තා පෙන්වා දුන් පරිදි, පොලීසිය එම නියෝගය තුට්ටුවකට මායිම් නොකර, ඔක්තෝබර් 21 වැනිදා අධිකරණයට ඉදිරිපත් කළේ බස්නාහිර උතුර භාර නියෝජ්‍ය පොලිස්පතිවරයා කොට්ඨාස තුනකට පමණක් සීමා කරමින් නිකුත් කළ ප්‍රාදේශීය උපදෙස් පත්‍රිකාවකි. මෙය පැහැදිලිවම අධිකරණය නොමඟ යැවීමේ සහ රවටා මුලා කිරීමේ අමනෝඥ උත්සාහයක් ලෙස මහේස්ත්‍රාත්වරයා විවෘත අධිකරණයේදීම දැඩිව විවේචනය කළේය.
මෙම අර්බුදයෙන් ගැලවීම සඳහා ඔක්තෝබර් 22 වැනි දින පොලිස් නීති කොට්ඨාසයේ අධ්‍යක්ෂ පොලිස් අධිකාරී නිලුපුල් සෝමසිංහ ඇතුළු නීතිඥ පොලිස් නිලධාරීන් කණ්ඩායමක් ගම්පහ අධිකරණයට පැමිණ නව නියෝගයක් ඉල්ලා සිටියහ. ඔවුන්ගේ අරමුණ වූයේ අලුත් නියෝගයක් හරහා අදාළ චක්‍රලේඛය නිකුත් කර පොලිස්පතිවරයා අපහාස චෝදනාවෙන් මුදා ගැනීමයි. එහෙත් මහේස්ත්‍රාත්වරයා පොලීසියේ සියලු උපායමාර්ගික නීති තර්ක සුනුවිසුනු කරමින් "ෆන්ක්ටස් ඔෆීෂියෝ" (Functus Officio) නමැති ප්‍රබල නෛතික මූලධර්මය ගෙනහැර දැක්වීය. තමා විසින්ම ලබා දුන් අවසන් නියෝගයක් සංශෝධනය කිරීමට හෝ යළි නිකුත් කිරීමට තමාටවත් බලයක් නොමැති බව ඒ හරහා අවධාරණය කෙරිණි.
අධිකරණය මේ සඳහා පදනම් කරගත්තේ 1996 වසරේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ලබා දුන් අග්‍රගණ්‍ය පූර්වාදර්ශයක් වන ජෙයරාජ් ප්‍රනාන්දුපුල්ලේ එදිරිව ප්‍රේමචන්ද්‍ර ද සිල්වා (1996 1 Sri LR 70) නඩු තීන්දුවයි. විනිසුරු ඒ.ආර්.බී. අමරසිංහ ප්‍රමුඛ පංච පුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ලක් විසින් ලබා දුන් එම තීන්දුවට අනුව, ලිපිකරු දෝෂයක් නිවැරදි කිරීමකට හැර, අධිකරණයකට තමන්ගේම අවසන් නියෝගයක් නැවත ඇසීමට හෝ වෙනස් කිරීමට බලයක් නැත. පොලීසිය කළ යුතුව තිබුණේ තම අභිමතය පරිදි නීතිය නැමීම නොව, ලබා දුන් නියෝගය නිසි වේලාවට ක්‍රියාත්මක කිරීම පමණක් බව මෙමඟින් මනාව පැහැදිලි කෙරිණි.
මෙම නඩු තීන්දුවේ ඇති අනෙක් විප්ලවීය ලක්ෂණය වන්නේ ඊට අදාළ වන්දි නියම කිරීමේ ක්‍රමවේදයයි. විත්තිකරු නිදොස් කොට නිදහස් කළ අධිකරණය, ඔහුට රුපියල් ලක්ෂ දෙකක වන්දියක් ගෙවීමට නියෝග කළ අතර, ඉන් රුපියල් 75,000 ක මුදලක් ව්‍යාජ නඩුව ගොනු කළ ස්ථානාධිපති තෙන්නකෝන් ඇතුළු නිලධාරීන් තිදෙනාගේ පුද්ගලික මුදලින් ගෙවීමට නියම විය. ඉතිරි රුපියල් ලක්ෂයක මුදල ගෙවීමට නියම කළේ ශ්‍රී ලංකා පොලිස් ත්‍යාග අරමුදලෙනි.
ජාතික විගණන කාර්යාලයේ වාර්තාවලින් පවා බරපතළ මූල්‍ය අක්‍රමිකතා පෙන්වා දී ඇති බිලියන ගණනක වත්කම් ඇති මෙම අරමුදලට දඩ මුදල් ගලා එන්නේ මෙවැනි ව්‍යාජ නඩු හරහා බවට සමාජයේ පවතින මතය, අධිකරණය විසින්ම වක්‍රව සනාථ කිරීමක් මෙයින් ගම්‍ය වේ.
පොලිස්පතිවරයාට එරෙහිව මෙම නඩු ගොනුව අභියාචනාධිකරණයට යොමු වන්නේ 2024 අංක 8 දරන අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ නව පනතේ 10 වැනි වගන්තිය යටතේය. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 105(3) වගන්තියෙන් ඔබ්බට යමින් මෑතකදී සම්මත වූ මෙම නව පනතේ 10(1) සහ 10(3) වගන්ති මඟින්, මුල් අවස්ථා අධිකරණයක යොමු කිරීමක් මත බැලූ බැල්මට පෙනෙන වරදක් තහවුරු වුවහොත් චෝදනා පත්‍රයක් ගොනු කිරීමේ සුවිශේෂී බලය අභියාචනාධිකරණයට ලබා දී ඇත. මෑත කාලයේ ප්‍රකට දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන්ට එරෙහිව ද යොදාගත් මෙම ප්‍රබල නීතිය, දැන් රාජ්‍ය විධායකයේ ඉහළම නිලධාරියෙකුට එරෙහිවද ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිතය.
අවසාන වශයෙන්, ගම්පහ මහේස්ත්‍රාත්වරයාගේ මෙම ඓතිහාසික මැදිහත්වීම හුදෙක් නීතිමය ක්‍රියාදාමයකට වඩා ගැඹුරු පද්ධතිමය පණිවුඩයක් සපයයි. අපරාධවල මූල හේතු විසඳනවා වෙනුවට කනිෂ්ඨ නිලධාරීන්ට තර්ජනය කරමින් මාසික ඉලක්ක සම්පූර්ණ කිරීමට අණ දෙන පොලිස් යාන්ත්‍රණය, සමස්ත යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්‍රියාවලියම මහජනතාව ඉදිරියේ හාස්‍යයට ලක් කර ඇත.
සංඛ්‍යාත්මක ඉලක්ක වෙනුවට සාක්ෂි මත පදනම් වූ විමර්ශන සංස්කෘතියක් කරා පොලීසිය ව්‍යුහාත්මකව පරිවර්තනය නොවන්නේ නම්, නීතියේ ආධිපත්‍යය සුරැකීම වෙනුවෙන් අධිකරණයට තවදුරටත් මෙවැනි දැඩි තීන්දු ගැනීමට සිදුවන බව මෙම ඓතිහාසික සිදුවීමෙන් මනාව තහවුරු වේ.
