ශ්රී ලංකාවේ අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය පද්ධතිය තුළ 'ඇප' (Bail) ලබා දීම යනු නිතර
කතාබහට ලක්වන, එහෙත් අතිශය සංකීර්ණ නෛතික ක්රියාවලියකි. පසුගියදා කොළඹ ප්රධාන මහේස්ත්රාත් අධිකරණයේදී දකින්නට ලැබුණු සුවිශේෂී සිදුවීමක් මගින් මෙම නීතියේ ප්රායෝගික ක්රියාකාරිත්වය සහ සමාජ-නෛතික යථාර්ථය මනාව පිළිඹිබු විය.
එකම නඩුවක, එකම චෝදනාවකට, එකම මොහොතක ඇප නියම වූ සැකකරුවන් දෙදෙනෙකුට ප්රායෝගිකව වෙනස් ඉරණමකට මුහුණ දීමට සිදුවීම මෙම විශ්ලේෂණයට පදනම් වේ. ඒ ජනාධිපති නීතිඥ විජයදාස රාජපක්ෂ ගේ පුත්, නීතිඥ රඛිත රාජපක්ෂ සහ සමගි ජන බලවේගයේ හිටපු ආසන සංවිධායක චරිත් අබේසිංහ සම්බන්ධයෙනි.
අතිශය බරපතළ චෝදනාව සහ නව නීතියේ දැඩිබව
සංවිධානාත්මක අපරාධකරුවෙකු වන 'හරක් කටා' හට නීති විරෝධී සහන සැලසීම සඳහා රුපියල් මිලියන 120ක (කෝටි 12ක) අල්ලසක් 'උණ්ඩියල්' ක්රමය හරහා ලබා ගැනීමේ බරපතළ චෝදනාව මොවුන්ට එරෙහිව එල්ල වී තිබිණි.
මෙම නඩුව මෙහෙයවනු ලැබුවේ 2023 අංක 09 දරන නව දූෂණ විරෝධී පනත යටතේය. එහි 149 වන වගන්තිය යටතේ අල්ලස් කොමිසමේ අධ්යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ විශේෂ සහතිකයක් අධිකරණයට ගොනු කර තිබූ බැවින්, මූලික අවස්ථාවේදී වෛද්ය වාර්තා පවා පසෙකලා ඇප ප්රතික්ෂේප කිරීමට අධිකරණය දැඩි ස්ථාවරයක සිටියේය.
ඇප නියෝගය සහ දැඩි කොන්දේසි
මාසයකට අධික කාලයක් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගතව සිටීමෙන් පසු, ජූලි 28 වන දින සැකකරුවන්ට ඇප හිමි විය. එහෙත් එය කොන්දේසි විරහිත නිදහසක් නොවීය. රුපියල් ලක්ෂයක මුදල් ඇපයක්, විදේශ ගමන් තහනමක් සහ වඩාත්ම තීරණාත්මක ලෙස රුපියල් ලක්ෂ 50 බැගින් වූ ශරීර ඇප දෙකක් ලබා දීම ඊට ඇතුළත් විය.
මෙහිදී මහේස්ත්රාත්වරයා පැනවූ විශේෂම කොන්දේසිය වූයේ, ඇපකරුවන් සතුව රුපියල් ලක්ෂ 50ක වටිනාකමට සරිලන ස්ථිර ආදායමක් හෝ නිශ්චල දේපළ පවතින බවට අදාළ සහතික මගින් අධිකරණයට සනාථ කළ යුතු වීමයි.
නීති විද්යාවට අනුව "ඇප ලබා දීම" (Granting Bail) සහ "ඇප පරිපූර්ණ කිරීම" (Perfecting Bail) යනු මුළුමනින්ම වෙනස් අවස්ථා දෙකකි. විවෘත අධිකරණයේදී ඇප නියම වූ පමණින් සැකකරුට සිරමැදිරියෙන් නිවසට යා නොහැක. ඒ සඳහා සියලු කොන්දේසි අකුරටම අධිකරණ රෙජිස්ට්රාර්වරයා ඉදිරියේ තහවුරු කළ යුතුය.
චරිත්ට වැරදුණු තීරණාත්මක කඩඉම -
'එකට කෑවත් බොක්ක වෙනස්'
නීතිඥ රඛිත රාජපක්ෂට මෙම පරිපාලනමය කඩඉම පහසුවෙන් ජයගත හැකි විය. ඔහුගේ වෘත්තීය සහ සමාජ පසුබිම මත, ලක්ෂ 50 ඉක්මවන වත්කම් සහිත ඇපකරුවන්, අදාළ දේපළ ඔප්පු, සහ දිවුරුම් ප්රකාශ කඩිනමින් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමට ඔහුගේ පාර්ශවය සමත් විය. ඒ අනුව ඔහුගේ ඇප 'පරිපූර්ණ' විය.
එහෙත්, චරිත් අබේසිංහට එදින අධිකරණ වේලාව නිමවීමට පෙර මෙම දැඩි කොන්දේසිය සම්පූර්ණ කිරීමට නොහැකි විය. ක්ෂණිකව රුපියල් ලක්ෂ 100ක (50x2) වත්කම් පෙන්විය හැකි ඇපකරුවන් දෙදෙනෙකු, ග්රාම නිලධාරී සහතික සහ තක්සේරු වාර්තා පැය කිහිපයක් ඇතුළත සූදානම් කර ගැනීම ප්රායෝගිකව අතිශය දුෂ්කර කාර්යයකි.
ඇප කොන්දේසි සපුරාලීමට අපොහොසත් වීම මත, නීතියට අනුව එදින පස්වරු 5.30 ට පමණ චරිත් අබේසිංහව යළිත් බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ භාරයට පත් කෙරිණි.
න්යාය සහ ප්රායෝගිකත්වය අතර පරතරය
මෙම සිදුවීම පිටුපස කිසිදු නෛතික පක්ෂපාතීත්වයක් නොමැත. අධිකරණය සැමට දුන්නේ එකම නියෝගයකි. පැනවූයේ එකම කොන්දේසියකි. වෙනස නිර්මාණය වූයේ එම කොන්දේසි ප්රායෝගිකව සපුරාලීමේදී ඇතිවූ සමාජ-ආර්ථික විෂමතාවය මතය.
ධනය, සමාජ පසුබිම සහ අවශ්ය මොහොතේදී ක්ෂණිකව නෛතික සම්පත් බලමුලු ගැන්වීමේ හැකියාව මත නීතියේ ප්රතිඵලය වෙනස් වන ආකාරය මෙය කදිමට ඔප්පු කරයි. කෙසේ වෙතත් මෙය චරිත් අබේසිංහට ස්ථිරසාර සිරදඬුවමක් නොවන අතර, අදාළ වත්කම් සහිත ඇපකරුවන් සූදානම් කරගත් මීළඟ දිනයේදී නීත්යානුකූලව තම නිදහස දිනාගැනීමට ඔහුට පූර්ණ අයිතිය පවතී.
# සමාරා
