යල්පැනගිය බදු සහන සහ මුදල් අමාත්යාංශයේ නිද්රාශීලී ප්රතිපත්තිය
ශ්රී ලංකාවට විදේශ සෘජු ආයෝජන (FDI) ආකර්ෂණය කර ගැනීම පිළිබඳව රජය විශාල බලාපොරොත්තු තබා සිටියද,
ගෝලීය ආයෝජන නීතිවල සිදුවෙමින් පවතින දැවැන්ත වෙනස්කම් පිළිබඳව අපේ ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින් තවමත් පසුවන්නේ දැඩි අඳුරක ය. 'Daily FT' පුවත්පත වෙත අදහස් දක්වමින් KPMG ශ්රී ලංකා ආයතනයේ බදු සහ නියාමන අංශයේ ප්රධානී සුරේෂ් පෙරේරා පෙන්වා දෙන්නේ, ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් බදු සහන ක්රමය මේ වන විටත් සම්පූර්ණයෙන්ම යල්පැන ගොස් ඇති බවයි.
ජාත්යන්තර බදු නීතිවල සිදුවන මෙම පෙරළිය පිළිබඳව නිසි අවධානයක් යොමු නොකර, හුදෙක් ආයෝජන ගෙන ඒම ගැන පමණක් කතා කිරීම ඵලක් රහිත ක්රියාවක් බව පෙන්වා දෙමින් ඔහු මෙසේ පවසයි.
"ජාත්යන්තර හෝ ගෝලීය බදු ක්ෂේත්රය තුළ සිදුවෙමින් පවතින දේ ගැන කතා නොකර විදේශ සෘජු ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීම ගැන අපට කතා කළ නොහැක."
සරලම ආකාරයෙන් කිවහොත්, මේ වන විට ආර්ථික සහයෝගිතාව සහ සංවර්ධනය සඳහා වූ සංවිධානය (OECD) මගින් ජාත්යන්තර මට්ටමින් නව "ගෝලීය අවම බදු" (BEPS Pillar Two) ක්රමයක් හඳුන්වා දී ඇත. මින් අදහස් වන්නේ, ආයෝජන මණ්ඩලය (BOI) හෝ කොළඹ වරාය නගරය (Port City) හරහා ලංකාවට එන දැවැන්ත බහුජාතික සමාගම්වලට අප කොතරම් බදු නිවාඩු ලබා දුන්නද, ඉන් ඔවුන්ට කිසිදු පලක් නොවන බවයි. ඊට හේතුව, අප එම සමාගම්වලින් බදු අය නොකළහොත්, එම සමාගම් ලියාපදිංචි වී ඇති මව් රටවල් විසින් එම අහිමි වන බදු මුදල ඔවුන්ගෙන් අයකර ගැනීමයි.
Daily FT පුවත්පතට බදු විශේෂඥ සුරේෂ් පෙරේරා මෙය පැහැදිලි කරන්නේ මෙසේය;
"ආයෝජකයාට අදහස් කරන ප්රතිලාභය ආයෝජකයාට භුක්ති විඳිය නොහැක. එය භුක්ති විඳින්නේ වෙනත් රටක රජයක් විසිනි. එබැවින්, මෙම දැවැන්ත බහුජාතික සමාගම් සඳහා බදු නිවාඩු ලබා දීමෙන් පලක් නැත."
එපමණක් නොව, මේ වන විටත් අප ලබා දී ඇති බදු සහන පිළිබඳව ද ඔහු අනතුරු අඟවන්නේ,
"අතීතයේදී අපි බොහෝ සමාගම් සඳහා මෙම බදු නිවාඩු ලබා දී තිබෙනවා. ඉදිරියට, මෙම නව නීති ක්රියාත්මක වීමත් සමඟ, අතීතයේ ලබා දුන් එම බදු නිවාඩු ද අක්රිය බවට පත් වෙනවා. බදු නිවාඩු ලෙස අප සතුව ඇත්තේ සුළු පරිමාණ ආයෝජකයින් සඳහා වන දේවල් පමණි. ඉහළ මට්ටමේ ආයෝජකයින් සඳහා අප සතුව කිසිවක් නැත." යනුවෙනි.
මෙහිදී සුරේෂ් පෙරේරාගේ දැඩිම සහ සෘජු විවේචනය එල්ල වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ මුදල් අමාත්යාංශය වෙතය. නව බදු ප්රතිපත්ති සම්පාදනය කිරීම යනු කිසිසේත්ම දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ (IRD) වගකීමක් නොවන බවත්, ඔවුන්ගේ රාජකාරිය පවතින නීති ක්රියාත්මක කිරීම පමණක් බවත් ඔහු තරයේ කියා සිටී. රටේ මුල්ය ප්රතිපත්තිය භාරව සිටින මුදල් අමාත්යාංශය මෙම ගෝලීය වෙනස හමුවේ කිසිදු වගකීමක් නොගෙන අඳුරේ අතපත ගාමින් සිටින බව ඔහුගේ විවේචනයයි.
ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔහු දැඩි අදහසක් පළ කරන්නේ මෙලෙසිනි;
"දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) දෙස බලා සිටීමෙන් පලක් නැහැ. එය ඔවුන්ගේ කාර්යය නොවෙයි. ඔවුන්ගේ කාර්යභාරය වන්නේ බදු ප්රඥප්ති පරිපාලනය කිරීමයි. අපගේ රාජ්ය මූල්ය ප්රතිපත්තිය භාරව සිටින්නේ කවුද? මුදල් අමාත්යාංශයයි. එය අදාළ කමිටු පත් කළ යුතුයි, සමීක්ෂණ කළ යුතුයි, දත්ත රැස් කළ යුතුයි, ගණනය කිරීම් කළ යුතුයි, එවිට අපට කොපමණ මුදලක් අහිමි වෙනවාදැයි අපට දැනගත හැකියි. ඉන්පසුව අප විසින් කළ යුතු ක්රියාකාරකම් මාලාවක් තිබෙනවා."
එහෙත්, මෙම ජාත්යන්තර බදු රාමුව රජය විසින් මෙතෙක් අනුමත කර නොමැත්තේ ඇයිද යන්න ඔහු ප්රශ්න කර සිටී;
"කුමන හේතුවක් නිසා හෝ අද ශ්රී ලංකා රජය Pillar Two අනුමත කර නැහැ. ඒ අපිට ඒ ගැන නිසි ඇගයීමක්, අවබෝධයක් නොමැති නිසාද, එසේත් නැතිනම් එය රජයේ ප්රතිපත්තියක්ද යන්න මා දන්නේ නැහැ."
අප තවමත් මෙම යල්පැනගිය බදු නිවාඩු ක්රමය තුළ සිරවී, මුදල් අමාත්යාංශය නිද්රාශීලීව පසුවෙද්දී, අපේ කලාපීය තරඟකරුවන් නව ගෝලීය බදු නීතිවලට අනුව සිය ආයෝජන ප්රතිපත්ති යාවත්කාලීන කර අවසන්ය.
KPMG බදු අංශ ප්රධානී සුරේෂ් පෙරේරා පවසන පරිදි,
"මේ මොහොතේ ශ්රී ලංකාව තුළ එය සිදුවන්නේ නැහැ. කිසිවෙකු BEPS ගැන සිතා නැහැ, මන්ද මම හිතන්නේ ජාත්යන්තරව සිදුවන වෙනස සම්බන්ධයෙන් අප සියල්ලන්ම සිටින්නේ අඳුරේ. මේ වන විට අපි ඒ ගැන සිතා හෝ නැත, නමුත් ඔබ කලාපීය රටවල් දෙස බැලුවහොත් - සිංගප්පූරුව, මැලේසියාව, වියට්නාමය සහ ඉන්දුනීසියාව - ඒ සියල්ලන්ම මෙම දේවල් කර ඇත. ඒ නිසා මූලික වශයෙන් අපි වැඩ ආරම්භ කළ යුතුයි. කිසිවක් ප්රමාද වැඩියි කියා දෙයක් නැහැ, නමුත් අපි දැන් ආරම්භ කළ යුතුයි."
දැනට ලබා දී ඇති බදු නිවාඩු පිළිබඳව ආයෝජකයින් සමග නැවත සාකච්ඡා කර, ආයෝජකයා රට තුළ සිදුකරන සැබෑ ආර්ථික ක්රියාකාරකම් මත පදනම් වූ නව දිරිගැන්වීම් ක්රමයක් (substance-based incentives) හඳුන්වා දීමට මුදල් අමාත්යාංශය වහාම කටයුතු කළ යුතුව ඇත. එසේ නොමැති වුවහොත්, අලුත් ආයෝජකයින් රටට නොපැමිණෙනවා පමණක් නොව, දැනට සිටින ආයෝජකයින් පවා වෙනත් රටවලට ගමන් කිරීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින බවට ද සුරේෂ් පෙරේරා අනතුරු අඟවයි;
"ඔබ බදු නිවාඩු ගැන නැවත සාකච්ඡා කිරීමට ගියත්, බදු නිවාඩු අත්හැර ඔවුන්ව මේසයට ගෙන ඒමට ඔවුන්ට ලබා දීමට අපට දේවල් තිබිය යුතුයි. අපි දැන් මෙය නොකළහොත් දැනට සිටින ආයෝජකයන්ට වෙනත් රටකට යාමට බලකෙරෙන තත්ත්වයක් ඇතිවීමේ සම්භාවිතාවක් තිබෙනවා. නව විදේශ සෘජු ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගැනීමේදී, අපට අදාළ මෙවලම් සහ අදාළ දිරිගැන්වීම් තිබිය යුතුයි."
අවසාන වශයෙන් පැහැදිලි වන්නේ, වගකීම් විරහිත ලෙස බදු නිවාඩු ලබා දීමෙන් පමණක් රටකට ආයෝජන ගෙන ආ නොහැකි බවයි. අද වන විට ලෝකයේ ප්රධාන පෙළේ ආයෝජකයින් බදු සහනවලට වඩා සොයන්නේ රටේ සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සහ නිරන්තරයෙන් වෙනස් නොවන ස්ථාවර රාජ්ය ප්රතිපත්තියකි.
එබැවින්, මුදල් අමාත්යාංශය තවදුරටත් තම වගකීම් පැහැර නොහැර, ජාත්යන්තරයට ගැළපෙන නව ආයෝජන දිරිගැන්වීමේ රාමුවක් සකස් කිරීම ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික අනාගතය තීරණය කරන ප්රධාන සාධකය වනු ඇත.
Daily FT ඇසුරෙන් සකස් කළේ,
#නිරෝමි සුබ්රමනියම්
පසු සටහන -
'Pillar Two' යනු ආර්ථික සහයෝගිතාව සහ සංවර්ධනය සඳහා වූ සංවිධානය (OECD) විසින් ලොව පුරා ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා හඳුන්වා දී ඇති ගෝලීය අවම බදු (Global Minimum Tax) රාමුවයි. මෙය බදු පදනම ඛාදනය වීම සහ ලාභය මාරු කිරීම (Base Erosion and Profit Shifting - BEPS) වැළැක්වීමේ ජාත්යන්තර වැඩපිළිවෙළේ ප්රධාන කොටසකි.
කලින් ලෝකයේ රටවල් ආයෝජකයින් ගෙන්වා ගැනීම සඳහා බදු අඩු කිරීමේ තරඟයක (Race to the bottom) නිරත විය. නමුත් Pillar Two හරහා එම තරඟය නවත්වා, ලොව පුරා ඒකාකාරී අවම බදු ප්රතිශතයක් (15%) පවත්වා ගැනීම තහවුරු කරයි. සුරේෂ් පෙරේරා විසින් ශ්රී ලංකාවේ මුදල් අමාත්යාංශය "අඳුරේ" සිටින බවට විවේචනය කළේ, ලෝකයම මෙම ක්රමයට අනුගත වෙද්දී ශ්රී ලංකාව තවමත් පැරණි ක්රමයටම බදු නිවාඩු ලබා දෙමින් රටට ලැබිය යුතු ඩොලර් මිලියන ගණනක ආදායමක් වෙනත් රටවලට ලබා දෙමින් සිටින බැවිනි.
