ක්රියාකාරී ප්රජාතන්ත්රවාදයක අත්යවශ්ය අංගයක් වන්නේ අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වයයි. ශ්රී ලංකාවේ
ඉහළම අධිකරණ වන ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ විනිසුරුවරුන්ගේ සේවා කාලය වසර දෙකකින් දීර්ඝ කිරීමට රජය යෝජනා කරන බවට මාර්තු 13 වන දින "අනිද්දා" පුවත්පතේ පළ වූ වාර්තාව මේ දිනවල දැඩි කතාබහකට ලක්ව ඇත.
හිටපු අධිකරණ අමාත්යවරයෙකු සහ කොළඹ විශ්වවිද්යාලයේ නීතිය පිළිබඳ සම්මානිත මහාචාර්යවරයෙකු වන මහාචාර්ය ජී. එල්. පීරිස් ඔහු විසින් ලියන ලද “RETIREMENT AGE FOR JUDGES: INNOVATION AND POLICY” නැමැති මාධ්ය නිවේදනයෙන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම යෝජනාව ප්රතිපත්තිමය වශයෙන් ගැටලු සහගත වන අතර ඉන් බරපතල ප්රතිවිපාක ඇති විය හැකි බවයි. මෙම ලිපිය හරහා එම යෝජනාවේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය, පරිපාලනමය සහ නීතිමය බලපෑම් විමර්ශනය කෙරේ. පහත දැක්වෙන්නේ මහාචාර්ය පීරිස් නිකුත් කළ මාධ්ය නිවේදනය පදනම් කරගනිමින් සකස් කළ විචාරාත්මක ලිපියකි.
ව්යවස්ථාමය පසුබිම සහ ධුර කාලයේ සුරක්ෂිතභාවය
අධිකරණයට තම මහජන වගකීම පූර්ණ පිළිගැනීමක් සහිතව ඉටු කළ හැකි පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා අප රටේ ඉහළම නීතිය වන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මගින් ප්රමාණවත් ප්රතිපාදන සපයා ඇත. මෙහි එක් ආරක්ෂණ ක්රමවේදයක් ලෙස ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ සහ අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ට ධුර කාලය පිළිබඳ සුරක්ෂිතභාවයක් සහතික කර තිබේ. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 107(2) වගන්තියට අනුව, ඔප්පු වූ විෂමාචාරය හෝ නොහැකියාව මත පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතර එකඟතාවයෙන් යුතුව ජනාධිපතිවරයා විසින් කරනු ලබන නියෝගයකින් මිස ඔවුන්ව ධුරයෙන් ඉවත් කළ නොහැක.
මෙම සුරක්ෂිතභාවය ඔවුන්ගේ සමස්ත ධුර කාලය පුරාවටම පවතින බැවින්, විශ්රාම යන වයස නිශ්චිතවම අර්ථ දක්වා තිබීම අනිවාර්ය වේ. මේ අනුව, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 107(5) වගන්තිය මගින් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස අවුරුදු 65 ක් ලෙසද අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස අවුරුදු 63 ක් ලෙසද නියම කර ඇත. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව ආරම්භයේ සිටම මෙම ප්රතිපාදනය බලාත්මකව පවතී.
පරිපාලන නීතිය, අපක්ෂපාතීත්වය සහ නීතිමය පූර්වාදර්ශ
ඉහළම අධිකරණවලට පුරවැසියන් අතර මෙන්ම රජය සහ මහජනතාව අතරද යුක්තිය ඉටු කිරීමට සිදුවේ. යුක්තිය පසිඳලීමේ පරිපාලනය පාලනය කරන අත්යවශ්ය මූලධර්මයක් වන්නේ, මෙම කාර්යයට අධිකරණය පිවිසෙන පරම විෂයමූලිකත්වය සහ අපක්ෂපාතීත්වය පිළිබඳව මහජන මනස තුළ සුළු හෝ සැකයක් ඇති නොවිය යුතු බවයි. රජයේ මෙම යෝජනාව හරහා සිදුවන්නේ ඉහළ අධිකරණ දෙකක විනිසුරුවරුන්ට පමණක් සේවා දිගුවක් ලෙස සැලකිය යුතු වාසියක් ලබා දීමකි. නීතිමය ඉතිහාසය සහ පූර්වාදර්ශ විමසා බැලීමේදී මෙවැනි ක්රියාවන් යුක්තියේ පදනමට කෙසේ බලපාන්නේද යන්න පැහැදිලි වේ.
- යුක්තිය ඉටු වීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවන බවත්, එය ඉටු වන බව පැහැදිලිවම සහ නිසැකවම පෙනෙන්නට තිබීම මූලික වැදගත්කමක් ගන්නා බවත් ලෝඩ් හේවර්ට් (Lord Hewart) විසින් Rex v. Sussex Justices, ex parte McCarthy නඩුවේදී ප්රකාශ කර ඇත.
- පක්ෂපාතීත්වයේ පෙනුම පමණක් වුවද නඩු විභාගයක් අවලංගු කිරීමට හේතු වන බව Dissanayake v. Kaleel නඩුවේදී තීරණය වී ඇත.
- නඩු පාර්ශ්වයන්ගේ මනසෙහි ඇතිවන සාධාරණ බිය තීරණාත්මක බව Ranjit Thakur v. Union of India නඩුවේදී පෙන්වා දුන් අතර, පක්ෂපාතී වීමේ සාධාරණ සම්භාවිතාවක් තිබීම අනිවාර්යයෙන්ම හානිකර බව Manak Lal v. Prem Chaud Singhvi නඩුවෙන් තහවුරු විය.
- අධිකරණය කෙරෙහි පවතින නොසැලෙන මහජන විශ්වාසය මෙහිදී ප්රමුඛතම සාධකය බව State of West Bengal v. Shivananda Pathak නඩුවේදී අවධාරණය විය.
- ආයතනික අඛණ්ඩතාව රඳා පවතින්නේ පක්ෂපාතීත්වයේ පෙනුම පවා ඉවත් කිරීම මත බව Mandal Vikas Nigam Ltd. v. Girja Shankar Pant නඩුවේදී ප්රකාශ වූ අතර, "විවෘත යුක්තිය අපගේ අධිකරණ පද්ධතියේ මුල්ගලයි" යනුවෙන් Sahara India Real Estate Corporation Ltd. v. SEBI නඩුවේදී තහවුරු කර ඇත.
ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමය නිවැරදිව ප්රකාශ කර ඇති පරිදි, අධිකරණයේ අධිකාරය රඳා පවතින්නේ ජනතාව ඒ කෙරෙහි තබා ඇති විශ්වාසය මතයි. විනිසුරුවරුන්ට මෙවැනි විශේෂ ප්රතිලාභයක් ලබා දීම මගින් ඉහත කී අපක්ෂපාතීත්වයේ පෙනුම සහ මහජන විශ්වාසය අභියෝගයට ලක් වේ.
ප්රායෝගික පරිපාලනමය බාධා සහ සමානාත්මතාවය
මෙම ප්රතිපත්තිමය කරුණු වලට අමතරව, බරපතල අවධානය යොමු කළ යුතු ප්රායෝගික පැතිකඩයන් ද පවතී.
- මෙම යෝජනාවේ බලපෑම වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ සියලුම විනිසුරුවරුන් අතුරින් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ සහ අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන් පමණක් මෙම යෝජනාවේ ප්රතිලාභීන් ලෙස වෙන් කර දැක්වීමයි.
- මෙහි නොවැළැක්විය හැකි ප්රතිඵලය වන්නේ මහාධිකරණ, දිස්ත්රික් විනිසුරුවරුන් සහ මහේස්ත්රාත්වරුන්ගේ උසස්වීම් මාර්ග බරපතල ලෙස අවහිර වීමයි.
- ඉහළ අධිකරණවලට උසස්වීම් ලැබීමේ අපේක්ෂාව හදිසියේම ඉවත් වන බැවින්, පහළ අධිකරණ නිලධාරීන්ට ඔවුන් අපේක්ෂා කළාට වඩා සැලකිය යුතු තරම් කලින් විශ්රාම ගැනීමට සිදුවනු ඇත. මෙය ඔවුන්ගේ උනන්දුව හීන වීමට හේතු වේ.
මෙම ගැටලුව විසඳීම සඳහා වසර දෙකේ දිගුව සියලුම අධිකරණ නිලධාරීන්ට අදාළ කළහොත්, පහළ මට්ටමේ කලකිරීම් මඟහැරී ගියද වෙනත් බරපතල ගැටලු මතු වේ. සාධාරණ සහ ඵලදායී රාජ්ය සේවා ව්යුහයන්, සේවා කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් වෙනස් කොට නොසැලකීමේ මූලධර්ම මත පදනම් විය යුතුය. දැනට, ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකුගේ විශ්රාම වයස (අවුරුදු 65) විශ්වවිද්යාල මහාචාර්යවරුන්ට සමාන වේ. සාමාන්ය රාජ්ය සේවකයින් අවුරුදු 60 න් විශ්රාම යන අතර, විශේෂඥ වෛද්යවරුන් විශේෂ අවස්ථා වලදී අවුරුදු 65 දක්වා දිගුවක් සහිතව අවුරුදු 63 න් විශ්රාම ගනිති. මහාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස අවුරුදු 61 ක් වන අතර මහේස්ත්රාත් සහ දිස්ත්රික් විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්රාම වයස අවුරුදු 60 කි.
අධිකරණ නිලධාරීන්ට පමණක් සීමා වූ තාවකාලික ප්රතිපත්තියක් ගෙන ඒම අනෙකුත් රාජ්ය සේවකයින්ට අසාධාරණයක් වන අතර ඔවුන් තුළ සාධාරණ අමනාපයක් ඇති විය හැක. මෙය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 12(1) වගන්තිය යටතේ තහවුරු කර ඇති සමානාත්මතාවය සහ වෙනස් කොට නොසැලකීමේ මූලධර්මය උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස තර්ක කිරීමට ඉඩ ඇත. වඩාත් සංකීර්ණ තත්ත්වය වන්නේ, අනිවාර්යයෙන්ම මතු වන මෙම නීතිමය ගැටලුව පිළිබඳව තීරණය කිරීමට සිදුවන්නේ ද මෙම යෝජනාවෙන් සෘජුවම සහ අනන්යව ප්රතිලාභ ලබන ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයටම වීමයි.
ඉදිරි මාවත
යෝජිත මෙම වෙනස අධිකරණයේ ආයතනික අඛණ්ඩතාවයට සහ විනිසුරුවරුන්ගේ ගෞරවයට හානිකර බව නිගමනය කළ හැක. මහාචාර්ය ජී. එල්. පීරිස් යෝජනා කරන්නේ, මෙවැනි වෙනසක් අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, එය පවතින ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට වරින් වර ගෙනෙන හුදකලා සංශෝධනයක් ලෙස සිදු කරනවාට වඩා, රජය විසින් සම්පාදනය කිරීමට ප්රතිඥා දී ඇති නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ කොටසක් ලෙස සලකා බැලීම වඩාත් යෝග්ය බවයි. අධිකරණය පිළිබඳ ව්යවස්ථාමය පරිච්ඡේදය අනෙකුත් ලක්ෂණ සමඟ බැඳී පවතින බැවින් ඒකාබද්ධ ප්රවේශයක් වඩාත් සුදුසු වේ. සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, අදාළ සියලුම ගැටලු පිළිබඳව පූර්ණ අවධානයක් යොමු නොකර මෙය ක්රියාත්මක නොකළ යුතුය.
(මහාචාර්ය ජී ඇල් පීරිස් විසින් ලියා ඇති “RETIREMENT AGE FOR JUDGES: INNOVATION AND POLICY” ලිපිය ඇසුරින් සකස් කළ ලිපියකි.)
සටහන - සමාරා පරණවිතාන
