"මේ යුද්ධය දිගටම ඇදෙයිද? කවදා ඉවර වෙයිද? ඇත්තටම මොකක් වෙයිද?" මේ දිනවල
ජාත්යන්තර දේශපාලනය ගැන උනන්දු වන බොහෝ දෙනෙකුගේ මනසේ පවතින ප්රධානතම ගැටලු මේවාය. ප්රවීණ දේශපාලන විශ්ලේෂක අශෝක අබේගුණවර්ධන පෙන්වා දෙන්නේ ජාත්යන්තර දේශපාලන තලයේ සිදුවෙමින් පවතින සිදුවීම් මාලාව දෙස බැලීමේදී, එළැඹෙන සිංහල අලුත් අවුරුද්දට පෙර මෙම යුද්ධය අවසන් වනු ඇති බවයි.
ඔහු මෙම අදහස් පළකළේ 'රටට හෙටක්' නාලිකාව සමග එක්වෙමින්, ඇමෙරිකා-ඉරාන යුද අර්බුදය පිළිබඳව පුළුල් විශ්ලේෂණයක් ඉදිරිපත් කරමිනි.
ඇමෙරිකාවේ 'රෙජීම් චේන්ජ්' සිහිනය සහ ට්රම්ප්ගේ වැරදුණු තුරුම්පුව
අශෝක ගේ විග්රහයට අනුව, ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ ප්රධානතම අරමුණ වූයේ ඉරානය තුළ පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීමක් (Regime Change) සිදු කිරීමයි. ඒ සඳහා ඔවුන් සතුව තිබූ ප්රබලතම තුරුම්පුව භාවිතා කළ බව ඔහු පවසයි.
"ඇමෙරිකාව කළේ ගහන්න පුළුවන් ලොකුම තුරුම්පුව ගහන එක. දින හතරෙන් ගේම ඉවරයි කියලයි ඔවුන් හිතුවේ. ඔවුන්ට අවශ්ය වුණේ මධ්යස්ථ මතධාරී නායකත්වයක් ඉවත් කරලා ඇමෙරිකාවට හිතවාදී පාලනයක් ඉරානයේ පිහිටුවන්න. හැබැයි ට්රම්ප්ට වැරදුණේ අන්න එතනයි. ඒ තුරුම්පුව වැඩ කළේ නැහැ."
ඇමෙරිකාව සිතූ පරිදි මෙම ප්රහාරයෙන් පසු ඉරානය නිහඬ නොවුණු බවත්, ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් උපක්රමශීලී මාර්ගයක් ඔස්සේ ඉරානය සිය ප්රතිප්රහාර දියත් කිරීම ආරම්භ කළ බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි. විශේෂයෙන්ම, ඉරාන හමුදා නායක ඉස්මයිල් කානි වැනි අයගේ මැදිහත්වීම මත ඉරානය ඉතා සූක්ෂමව ඇමෙරිකානු ඉලක්ක වෙත පහර දීම ආරම්භ කළේය.
මැදපෙරදිග ඇමෙරිකානු කඳවුරුවලට එල්ලවූ බලපෑම
මෙම ගැටුමේදී ඉරානය සිය සම්පූර්ණ බලය යොදාගනිමින් මැදපෙරදිග පිහිටි ඇමෙරිකානු හමුදා කඳවුරුවලට දැඩි ප්රහාර එල්ල කළ බව විශ්ලේෂකයා පවසයි.
"ඇමෙරිකාවට සිද්ධ වුණා ඒ තැන්වලින් තමන්ගේ බලය ඉවත් කරගන්න. ඔවුන්ගේ සන්නිවේදන උපකරණ පද්ධතිය, ආරක්ෂණ පද්ධතිය අක්රිය කරන්න ඉරානය කටයුතු කළා. ඇමෙරිකානු නාවික සේනාංකවලට පවා කිලෝමීටර් ගණනාවක් ආපස්සට යන්න සිද්ධ වුණා."
මෙම තත්ත්වය හමුවේ බහරේන්, කුවේට්, කටාර්, සෞදි අරාබිය, ඕමාන් සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය වැනි රටවල පිහිටි ඇමෙරිකානු හමුදා කඳවුරු ඉවත් කරගන්නා ලෙසට ඉරානය විසින් දැඩි කොන්දේසියක් පනවා ඇති බවත්, එම කඳවුරු මගින් අදාළ රටවලට කිසිදු ආරක්ෂාවක් සැපයෙන්නේ නැති බව මේ වනවිට ඔප්පු වී ඇති බවත් ඔහු අවධාරණය කරයි.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ අර්බුදය සහ ඩොලරයට එල්ලවන ප්රහාරය
මෙම යුද්ධයේ තීරණාත්මකම සාධකය වී ඇත්තේ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියයි. ආසියාවට සහ යුරෝපයට තෙල් ප්රවාහනය කරන ප්රධානතම මාර්ගය වන මෙය මේ වනවිට ලෝක ආර්ථිකයේ හදවත බඳුය.
"යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා තියෙන ප්රධානම සාධකය තමයි හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කිරීම. ඉරානය කියනවා ඔවුන් ඒක විවෘත කරන්න සූදානම්, හැබැයි කොන්දේසි දෙකක් මත. එකක් තමයි ඒ සඳහා බදු අය කිරීම. අනික තමයි ඉදිරියට තෙල් ගනුදෙනු ඩොලර් වලින් නෙවෙයි, යුවාන් (Yuan) වලින් සිදුකළ යුතුයි කියන එක."
අබේගුණවර්ධන මහතා පෙන්වා දෙන්නේ ජපානය පවා මෙම යුවාන් ගනුදෙනුවලට එකඟතාව පළකර ඇති පසුබිමක, ඇමෙරිකානු ඩොලරයේ ආධිපත්යයට මෙය දැඩි ප්රහාරයක් බවයි. තවද, ලෝක තෙල් මිල පාලනය කරගැනීමේ අරමුණින් ඉරානයට පනවා තිබූ සම්බාධක පවා ලිහිල් කිරීමට ඇමෙරිකාවට සිදුවීම ඔවුන් ලැබූ විශාල පසුබෑමක් ලෙස ඔහු දකියි.
ඊශ්රායලයේ භූමිකාව සහ ලෝක බලතුලනයේ හැරවුම් ලක්ෂ්යය
ඊශ්රායලය සහ ඇමෙරිකාව අතර ඇත්තේ හවුල්කාරීත්වයක් බවත්, මැදපෙරදිග තම අණසක පැතුරවීමට ඊශ්රායලයට ඇති ප්රධානතම බාධාව ඉරානය විසින් හිස්බුල්ලා, හමාස් සහ හූති කැරලිකරුවන්ට ලබාදෙන සහාය බවත් මෙහිදී සාකච්ඡා කෙරේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම ගැටුම් හේතුවෙන් ඊශ්රායලයටද දැඩි ජීවිත සහ දේපළ හානි සිදුව ඇති බවත්, ඔවුන්ටද නිදහස් හුස්මක් ගැනීමේ අවශ්යතාව මතුව ඇති බවත් විශ්ලේෂකයා පවසයි.
"මේ ඉදිරි සති දෙක තුන තුළ යුද්ධය අවසන් වීමට තියෙන ඉඩකඩ වැඩියි," යනුවෙන් පවසන අශෝක අබේගුණවර්ධන ඊට බලපාන ප්රධාන හේතු කිහිපයක් ගෙනහැර දක්වයි:
- මැදපෙරදිග රටවල (විශේෂයෙන් ඩුබායි වැනි ආර්ථික මධ්යස්ථානවල) ආර්ථිකය දැඩි ලෙස කඩා වැටීම සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ විශ්වාසය පළුදු වීම.
- හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර වීමෙන් ආසියානු සහ යුරෝපීය රටවලට එල්ලවන දැඩි පීඩනය.
- එළඹෙන මැතිවරණ හමුවේ ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සහ බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු යන නායකයින් දෙදෙනාටම එල්ලවී ඇති අභ්යන්තර දේශපාලන පීඩනය.
"ඇමෙරිකාව ලෝකයේ සක්විති රජ වුණාට, මේ ට්රම්ප්ගේ හිතුවක්කාර වැඩ නිසා ඒ අධිරාජ්යය බිඳවැටීම වේගවත් වෙලා තියෙනවා. ලෝකය දැන් 'ඒකධ්රැවීය' (Unipolar) තත්ත්වයේ ඉඳන් 'බහුධ්රැවීය' (Multipolar) ලෝකයකට ගමන් කරමින් ඉන්නවා. චීනය වේගයෙන් ඉස්සරහට එනවා."
අවසන් වශයෙන් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ, ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ ලෝකය නව සාමාන්යකරණයකට (New Normal) පත්වනු ඇති බවත්, එම තත්ත්වය පැරණි ලෝක අනුපිළිවෙලින් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වූ නව ගෝලීය බලතුලනයක් වනු ඇති බවත්ය.
සම්පූර්ණ වීඩියෝව පහතින්.
