ශ්රී ලංකාවේ ජාතික විදුලිබල පද්ධතියේ කොඳු නාරටිය බඳු වූ නොරොච්චෝලේ ලක්විජය බලාගාරය මේ වන විට
දැවැන්ත අර්බුදයකට මුහුණ පා සිටී. 2025/2026 සැපයුම් වර්ෂය සඳහා ගෙන්වන ලද ගල් අඟුරු තොග සම්බන්ධයෙන් අප වෙත ලැබී ඇති අභ්යන්තර ලේඛන, පරීක්ෂණ වාර්තා සහ ඡායාරූප සාක්ෂි මගින් තහවුරු වන්නේ මෙය හුදු අතපසු වීමක් නොව, සැලසුම් සහගතව සිදු කරන ලද මහා පරිමාණ වංචාවක් බවයි.
රටම අඳුරට ඇද දමමින් සිදු කරන මෙම මගඩියේ සුලමුල මෙසේ පෙළගස්වමු.
01. පදනම සැකසීම: නුසුදුස්සන්ට දොර හැරීමේ මෙහෙයුම (Registration Criteria Manipulation)
මෙම අර්බුදයේ ආරම්භය සනිටුහන් වන්නේ ටෙන්ඩර් පටිපාටියට අදාළ සුදුසුකම් වෙනස් කිරීමත් සමඟය. අප වෙත ලැබී ඇති සැපයුම්කරු ලියාපදිංචි කිරීමේ මාර්ගෝපදේශවල පෙර සහ නව තත්ත්වයන් (Before & Now Images) සංසන්දනය කිරීමේදී මෙය පැහැදිලි වේ.
- පෙර පැවති ප්රමිතිය (Evidence: 'Before' Images): ලංකා කෝල් සමාගමේ (LCC) සැපයුම්කරුවෙකු ලෙස ලියාපදිංචි වීමට නම්, අදාළ සමාගම සතුව මෙට්රික් ටොන් මිලියන 1.0 (1,000,000 MT) ක ගල් අඟුරු සැපයුම් ඉතිහාසයක් තිබීම අනිවාර්ය විය. මෙය සැපයුම්කරුගේ මූල්ය හා තාක්ෂණික ශක්තිය මැන බලන ප්රධාන මිම්මයි.
- නව වෙනස්කම (Evidence: 'Now' Images): 2025 වසරේදී මෙම නිර්ණායකය අතිශය සැකසහිත ලෙස මෙට්රික් ටොන් 100,000 (100,000 MT) දක්වා පහත දමා ඇත.
විශ්ලේෂණය:
සුදුසුකම් ලැබීමේ සීමාව 10 ගුණයකින් පහත හෙළා ඇත්තේ වර්තමාන සැපයුම්කරුට ටෙන්ඩරයට ඇතුළු වීමට ඉඩ සලසා දීම සඳහා බවට ප්රබල සැකයක් මතු වේ. මෙම "පහත් කළ සුදුසුකම්" මත තෝරාගත් සැපයුම්කරුට නියමිත ප්රමිතියෙන් (5900 kcal/kg) යුතු ගල් අඟුරු සැපයීමට නොහැකි වී ඇති බව පහත වාර්තා මගින් තහවුරු වේ.
02. පළමු නෞකාව (MV CEYLON BREEZE): පුත්තලම් වාර්තාව නිසා එළියට පැන්න සත්යය
පළමු නෞකාව වන MV CEYLON BREEZE (Bill of Lading No: RBCT/PUT/25-26/12) සම්බන්ධයෙන් සිදු වූ ක්රියාවලිය දෙස බැලීමේදී, එහි ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ සත්යය වසන් කිරීමට නොහැකි වූයේ මන්දැයි පැහැදිලි වේ.
- පුත්තලම් වාර්තාවේ බලපෑම: මෙම නෞකාව ගොඩබෑමේදී ඊට අදාළ පුත්තලම් බලාගාරයේ අභ්යන්තර වාර්තාව (Puttalam Plant Report) ප්රසිද්ධියට පත් විය. එම වාර්තාව මගින් ගල් අඟුරු වල ගුණාත්මකභාවය බාල බව තහවුරු වී තිබුණි.
- Cotecna සමාගමේ ප්රතිචාරය: බලාගාර වාර්තාව ප්රසිද්ධ වූ බැවින්, ස්වාධීන පරීක්ෂක ලෙස කටයුතු කළ Cotecna ආයතනයට බොරු කිරීමට හෝ කරුණු වසන් කිරීමට ඉඩක් නොලැබුණි. එම නිසා ඔවුන්ට පළමු නෞකාවේ ගල් අඟුරු වල සැබෑ ප්රතිඵලය (Actual Result) නිකුත් කිරීමට සිදුවිය.
- තහවුරු වූ බාල ගල් අඟුරු: අප සතු දකුණු අප්රිකානු SGS වාර්තාව (SGS Certificate No: 202512-0681) අනුවද මෙම ගල් අඟුරු වල තාපජ අගය 20.32 MJ/kg (දළ වශයෙන් 4850 kcal/kg) පමණ ඉතා අඩු අගයක් ගනී. සැපයුම්කරු මෙම නිල වාර්තාව වෙනුවට 'MITRA SK' වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කළද, Cotecna ආයතනයට සැබෑ තත්ත්වය පිළිගැනීමට සිදුවූයේ පුත්තලම් වාර්තාව එළියට ආ බැවිනි.
03. දෙවන නෞකාව (MV NS GUANGZHOU): පාඩම ඉගෙන ගෙන කළ වසන් කිරීම
පළමු නෞකාවෙන් පාඩමක් ඉගෙන ගත් නිලධාරීන් සහ අදාළ පාර්ශවයන්, දෙවන නෞකාවේදී (MV NS GUANGZHOU - Cotecna Report: IN-VIG-2500869) සිය උපාය මාර්ගය වෙනස් කළේය.
- වාර්තා යටපත් කිරීම:
මෙවර ඔවුන් පුත්තලම බලාගාරයේ තාක්ෂණික වාර්තාව (Puttalam Plant Report) පිටතට පැමිණීම හෝ ප්රසිද්ධ වීම වැළැක්වීමට අමාත්යවරයා සහ නිලධාරීන් මැදිහත් වී කටයුතු කළ බවට තොරතුරු වාර්තා වේ.
- Cotecna වාර්තාව වෙනස් වීම:
බලාගාර වාර්තාව ප්රසිද්ධ නොවීම වාසියක් කර ගනිමින්, මෙවර Cotecna සමාගම විසින් සැබෑ ප්රතිඵලය (Actual Result) ලබා නොදී, ගල් අඟුරු ප්රමිතියෙන් යුක්ත බව හුවා දක්වන වාසිදායක වාර්තාවක් නිකුත් කරනු ලැබීය.
- සැබෑ තාක්ෂණික බිඳවැටීම:
කෙසේ වෙතත්, බිම මට්ටමේ සත්යය වසන් කළ නොහැක. බලාගාර ඉංජිනේරුවන්ගේ දත්ත අනුව, මෙම නෞකාවේ ගල් අඟුරු පැයකට මෙට්රික් ටොන් 116ක් දහනය කළද, මෙගාවොට් 300ක ධාරිතාවක් උත්පාදනය කිරීමට නොහැකි වී ඇත. මෙය ගල් අඟුරු වල තාපජ අගය ඉතා අඩු බවට ප්රබලම සාක්ෂියයි.
04. 'ඩබල් පැනල්ටි' (Double Penalty) උගුල සහ වගකීම මාරු කිරීම
ප්රතික්ෂේපිත ගල් අඟුරු (Reject Quality Coal) නැවත හරවා යැවීම වෙනුවට, දෙගුණ දඩයක් (Double Penalty) අය කර එම තොග භාරගැනීමට අමාත්යවරයා උත්සාහ කරමින් සිටී. මෙය රටට වාසියක් ලෙස පෙන්වීමට උත්සාහ කළද, ගිවිසුම් කොන්දේසි අනුව මෙය මර උගුලකි.
- අවදානම (Risk Transfer):
ගිවිසුමට අනුව, බාල ගල් අඟුරු තොගයක් ගැනුම්කරු (Buyer) විසින් දඩ මුදලක් හෝ රහිතව භාරගත් මොහොතේ සිට, එහි වගකීම විකිණුම්කරුගෙන් (Seller) ගැනුම්කරු වෙත මාරු වේ.
- ප්රතිවිපාක:
මෙම බාල ගල් අඟුරු භාවිතය නිසා නොරොච්චෝලේ බලාගාරයේ බොයිලේරු හෝ ටර්බයිනවලට යම් හානියක් සිදුවුවහොත්, එහි සම්පූර්ණ මූල්ය සහ තාක්ෂණික වගකීම ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය (CEB) සහ ලංකා කෝල් සමාගම (LCC) සතු වේ. සැපයුම්කරු ඩොලර් මිලියන ගණනක වන්දියකින් නිදහස් වන අතර, අලාභය ජනතාවගේ බදු මුදලට බැර වේ.
05. හදිසි ටෙන්ඩරය සහ කාලසටහන් පටලැවිල්ල
මෙම ටෙන්ඩරය "හදිසි අවශ්යතාවයක්" (Emergency Basis) මත කැඳවූවක් බව ප්රකාශ කළද, ක්රියාවලිය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්ය.
- ටෙන්ඩරය සකස් කිරීමට සති 3ක් සහ ප්රදානය කිරීමට සති 6කට වැඩි කාලයක් ගත කර ඇත.
- වත්මන් සැපයුම්කරු ගිවිසුම්ගත සැපයුම් කාලසටහන (Delivery Schedule) අනුගමනය නොකරයි.
- අනතුරු ඇඟවීම: මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස එළැඹෙන ජූලි-අගෝස්තු මාසවලදී රට තුළ ගල් අඟුරු හිඟයක් ඇතිවීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින අතර, එය දීර්ඝ විදුලි කප්පාදුවකට හේතු විය හැක.
06. නවතම හෙළිදරව්ව: Umpire Sample මගඩිය සහ පසුගිය වසරේ රුසියානු ගමන
වඩාත්ම ආන්දෝලනාත්මක සිදුවීම් මාලාව වාර්තා වන්නේ මේ මොහොතේය.
- සාම්පල මාරු කිරීම (Sample Manipulation):
බාල ගල් අඟුරු තොගය වෙනුවෙන් ගෙවීමට සිදුවන ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2ක දඩ මුදල (Penalty) මගහැරීම සඳහා, මධ්යස්ථ පරීක්ෂාවට යවන සාම්පලය (Umpire Sample) වෙනුවට, වෙනස් කරන ලද (Manipulated) සාම්පලයක් යැවීමට සැපයුම්කරුවන් සහ නිලධාරීන් එක්ව කුමන්ත්රණය කරමින් සිටී.
- අමාත්යවරයාගේ රුසියානු සංචාරය:
විෂය භාර අමාත්යවරයා පසුගිය වසරේ (Last Year) සිදු කළ රුසියානු සංචාරය පිළිබඳවද මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතුව ඇත. වත්මන් අර්බුදයට සහ මෙම සැකසහිත සැපයුම්කරුවන් සමඟ ඇති ගනුදෙනුවලට අඩිතාලම වැටුණේ එම සංචාරය අතරතුරදීද යන්න පිළිබඳව බරපතල සැකයක් මතු වේ.
නුසුදුසු සැපයුම්කරුවෙකුට මාර්ගය සකසා දීමෙන් ඇරඹි මෙම ක්රියාවලිය, දැන් රටේ බලශක්ති ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් වී ඇත. එක් නෞකාවක වාර්තා එළියට ඒම නිසා සත්ය හෙළි වීමත්, අනෙක් නෞකාවේ වාර්තා යටපත් කර ව්යාජ වාර්තා මැවීමත් තුළින් මෙම දූෂණයේ තරම පැහැදිලි වේ. වගකිවයුත්තන් වහාම මෙම ක්රියාවලිය නතර නොකළහොත්, නොරොච්චෝලේ බලාගාරය අකර්මණ්ය වී රටම අඳුරේ ගිලී යනු ඇත.
(සටහන: මෙම ලිපිය සැකසීම සඳහා යොදාගත් Cotecna, SGS, Bill of Lading සහ ගිවිසුම් පිටපත්වල මුල් ලේඛන අප සතුව පවතී.)
