කොළඹ වරායේ ඉදි කිරීමට යෝජිතව තිබූ පස්මහල් 'දකුණු ආසියානු වාණිජ සහ
සැපයුම් මධ්‍යස්ථාන' (SACLH) ව්‍යාපෘතිය අත්හැර දැමීමට ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය (SLPA) සහ චයිනා මර්චන්ට්ස් පෝර්ට් හෝල්ඩින්ග්ස් (CMPort) සමාගම තීරණය කර ඇත. ඒ අනුව, අදාළ ගිවිසුම අවලංගු කිරීම වෙනුවෙන් චීන සමාගම මේ දක්වා කර ඇති ආයෝජනයන් පියවීම සඳහා ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 21.9 ක මුදලක් දින 30ක් ඇතුළත එකවර ගෙවීමට වරාය අධිකාරිය එකඟ වී තිබේ.
චීන සමාගම මෙම තීරණය පිළිබඳව හොංකොං කොටස් වෙළෙඳපොළට නිල වශයෙන් දැනුම් දෙමින් සඳහන් කර ඇත්තේ "බාහිර පරිසරයේ සිදුවූ වෙනස්කම් සහ වාණිජමය කරුණු" මත මෙම ව්‍යාපෘතිය අවසන් කිරීම දෙපාර්ශ්වයේම යහපතට හේතු වන බවයි.
ව්‍යාපෘතියේ පසුබිම සහ වාණිජමය කොන්දේසි
මෙම ලොජිස්ටික් මධ්‍යස්ථානය ඉදි කිරීම සඳහා චීන CMPort සමාගම 70% ක කොටස් ද, ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය සහ ඇක්සස් ඉංජිනේරු සමාගම 15% බැගින් කොටස් ද දරන ලදී. 2023 දෙසැම්බර් මාසයේදී මෙය උපායමාර්ගික සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියක් ලෙස ගැසට් කරමින් වසර 15ක ආයතනික ආදායම් බදු සහ ලාභාංශ බදු සහන ලබා දී තිබුණි. ඊටත් වඩා විශේෂිත කරුණ වූයේ, වසර 50ක කාලයක් සඳහා මෙම මධ්‍යස්ථානය පවත්වාගෙන යාමේ සුවිශේෂී සහ ඒකාධිකාරී අයිතියක් චීන සමාගමට හිමිව තිබීමයි. එමඟින් වෙනත් කිසිදු පාර්ශ්වයකට කොළඹ වරාය තුළ ඊට වඩා අඩු මුදලකට මෙවැනි සේවා සැපයීම වරාය අධිකාරියට නීතියෙන් තහනම් කර තිබුණි.
"බාහිර පරිසරයේ වෙනස්කම්" පිටුපස ඇති භූ දේශපාලනික යථාර්ථය
චීන සමාගම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික භාෂාවෙන් "බාහිර පරිසරයේ වෙනස්කම්" ලෙස හඳුන්වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ සිදුවෙමින් පවතින පැහැදිලි භූ දේශපාලනික හැරවුමයි. ශ්‍රී ලංකා රජය මෑතකාලීනව චීන බලපෑමෙන් ක්‍රමයෙන් ඈත් වෙමින්, ඉන්දියාව දෙසට දැඩි සමීපත්වයක් (India First Policy) දක්වන බව මෙම ව්‍යාපෘතිය අත්හැරීමේ තීරණයෙන් මනාව පැහැදිලි වේ.
කොළඹ වරායේ ඉන්දියානු භූමිකාව
කොළඹ වරාය යනු ඉන්දියාවේ කලාපීය නාවික ගමනාගමනයට අතිශය තීරණාත්මක මධ්‍යස්ථානයකි. කොළඹ වරායේ ප්‍රතිනැව්ගත කිරීම්වලින් 70%කට වඩා සිදු වන්නේ ඉන්දියාව සමඟිනි. මෑත කාලීනව ඉන්දියානු අදානි සමූහය හරහා බටහිර පර්යන්තයේ ආයෝජනය කරමින් ඉන්දියාව කොළඹ වරාය තුළ සිය බලය තහවුරු කර ගත්තේය. මෙවැනි පසුබිමක, කොළඹ වරායේ සැපයුම් ජාලය හැසිරවීම සඳහා වසර 50ක ඒකාධිකාරී අයිතියක් චීන සමාගමකට ලබා දීම ඉන්දියාවේ ජාතික ආරක්ෂාවට සහ ආර්ථික අභිලාෂයන්ට ඍජු තර්ජනයක් ලෙස නවදිල්ලිය සැලකීම නොරහසකි.
2022 ආර්ථික අර්බුදයේ බලපෑම
ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දුන් දරුණුතම ආර්ථික අර්බුදයේදී ඩොලර් බිලියන 4කට ආසන්න මූල්‍ය ආධාරයක් ලබා දෙමින් ශ්‍රී ලංකාව ගලවා ගත්තේ ඉන්දියාවයි. එම තීරණාත්මක මැදිහත්වීමත් සමඟ ඉන්දියාවට ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික සහ උපායමාර්ගික තීරණ කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් කිරීමේ හැකියාවක් නිර්මාණය විය. විශේෂයෙන්ම වරාය, බලශක්ති සහ සන්නිවේදන වැනි සංවේදී අංශවල චීන ආයෝජන සීමා කරන ලෙස ඉන්දියාවෙන් සහ බටහිර රටවලින් ශ්‍රී ලංකාවට දැඩි බලපෑමක් එල්ල වෙමින් පවතී.
කලාපීය ආරක්ෂක සමතුලිතතාව
පසුගිය කාලයේ චීන පර්යේෂණ නෞකා ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම ඉන්දියාවේ දැඩි විරෝධයට ලක් විය. ඉන් අනතුරුව විදේශීය පර්යේෂණ නෞකා සඳහා වසරක තහනමක් පැනවීමට ශ්‍රී ලංකාව පියවර ගත්තේය. කොළඹ වරායේ මෙම චීන ලොජිස්ටික් ව්‍යාපෘතිය අත්හැරීමද එම සමතුලිත කිරීමේ ක්‍රියාවලියේම තවත් එක් පියවරකි. චීනයට වසර 50ක ආර්ථික ඒකාධිකාරියක් වරාය තුළ ලබාදීම හරහා අනාගතයේදී ඇතිවිය හැකි ඉන්දියානු රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ගැටුම් වළක්වා ගැනීමට ශ්‍රී ලංකා රජය උත්සාහ කර ඇති බව පෙනේ.
ඩොලර් මිලියන 21.9ක (රුපියල් බිලියන 6.5කට අධික) විශාල මුදලක් වන්දි ලෙස ගෙවා හෝ මෙම ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීමට ශ්‍රී ලංකා වරාය අධිකාරිය එකඟ වීමෙන් පෙනී යන්නේ, කොළඹ වරාය තුළ චීන අධිකාරියක් නිර්මාණය වීම වැළැක්වීමට රජය කොතරම් උත්සාහ කරන්නේද යන්නයි. මෙය හුදෙක් වාණිජ ගනුදෙනුවක් අවලංගු කිරීමක් නොව, ඉන්දියානු සාගරයේ බල අරගලය තුළ ශ්‍රී ලංකාව තම ප්‍රබල අසල්වැසියාගේ ආරක්ෂක සහ උපායමාර්ගික අභිලාෂයන්ට අනුකූලව සිය තීරණ හැඩගස්වා ගනිමින් සිටින බව ලෝකයට ලබා දෙන ප්‍රබල සංඥාවකි.
