මැදපෙරදිග කලාපයේ උග්ර වෙමින් පවතින අර්බුදකාරී තත්ත්වය මධ්යයේ, ලෝකයේ
වැදගත්ම මුහුදු මාර්ගයක් වන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) හරහා ගමන් ගන්නා නෞකාවලින් ගාස්තු සහ බදු අය කිරීමේ විශේෂ නීතියක් ගෙන ඒමට ඉරාන පාර්ලිමේන්තුව සූදානම් වෙයි. විදෙස් මාධ්ය වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ මෙම පියවර හරහා ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමට සහ ආර්ථිකයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල වනු ඇති බවයි.
යෝජනාවේ ස්වභාවය සහ "ආරක්ෂක බද්ද"
ඉරාන ශිෂ්ය ප්රවෘත්ති ඒජන්සිය (ISNA) උපුටා දක්වමින් විදෙස් මාධ්ය වාර්තා කරන්නේ, මෙම නව පනත් කෙටුම්පතට අනුව නෞකා ආරක්ෂිතව ගමන් කිරීම, බලශක්ති ප්රවාහනය සහ ආහාර සැපයුම් ජාලයන් සඳහා අදාළ සමුද්ර සන්ධිය භාවිත කරන සියලුම රටවල් ඉරානයට බදු ගෙවීමට බැඳී සිටින බවයි.
ඉරාන පාර්ලිමේන්තු නියෝජිත සොමායේ රෆීයි (Somayeh Rafiei) ප්රකාශ කර ඇත්තේ, කලාපයේ සමුද්රීය ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම වෙනුවෙන් ඉරානය දරන කාර්යභාරයට වන්දියක් ලෙස මෙම ගාස්තු අය කළ යුතු බවයි. ඇය වැඩිදුරටත් අවධාරණය කර ඇත්තේ, මෙය ඉරාන ජාතික ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමේ උපායමාර්ගික පියවරක් බවත්, බටහිර සතුරන්ට මෙතෙක් කලාපය තුළ තිබූ නිදහස සහ වරප්රසාද මින් ඉදිරියට අහිමි වී යනු ඇති බවත්ය.
වත්මන් අර්බුදය සහ පසුබිම
මෙම යෝජනාව කරළියට පැමිණෙන්නේ මාර්තු මස මුල සිට කලාපය තුළ පවතින දැඩි යුදමය සහ නොසන්සුන්කාරී වාතාවරණය හේතුවෙනි. මේ වන විටත් ඉරානය විසින් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් ගන්නා නෞකා දැඩි සීමාවන්ට ලක් කර ඇති අතර, ඔවුන්ට හිතවත් රටවල නෞකාවලට පමණක් විශේෂ අවසරයක් මත ආරක්ෂිතව ගමන් කිරීමට ඉඩ ලබා දී ඇත. ලොයිඩ්ස් (Lloyd's) වැනි ජාත්යන්තර සමුද්රීය නිරීක්ෂණ ආයතන වාර්තා කරන්නේ මේ හේතුවෙන් අදාළ කලාපයේ නෞකා ගමනාගමනය සීඝ්රයෙන් පහත වැටී ඇති බවයි.
ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළට එල්ල වන අවාසිය
ජාත්යන්තර ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි, ඉරානයේ මෙම තීරණයේ බලපෑම මුළු ලෝකයටම දැනෙනු ඇත:
- බොරතෙල් සැපයුම අවදානමක: දෛනිකව ලෝකයේ බොරතෙල් බැරල් මිලියන 20ක් පමණ (එනම් ගෝලීය තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් පමණ) ප්රවාහනය කෙරෙන්නේ මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහාය.
- මිල ඉහළ යාම: සමුද්ර සන්ධියේ පවතින අවහිරතා සහ නව බදු පැනවීමේ අවදානම හේතුවෙන් මේ වන විටත් බ්රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 116 සීමාව ඉක්මවා ගොස් තිබේ.
- ස්වාභාවික වායු (LNG) අර්බුදයක්: ගෝලීය ද්රවකෘත ස්වාභාවික වායු වෙළඳාමෙන් 20% ක් පමණ ද මෙම මුහුදු මාර්ගය මත රඳා පවතී.
ඉරානයේ උපායමාර්ගික අරමුණ
විදෙස් දේශපාලන විශ්ලේෂකයන්ගේ මතය වී ඇත්තේ, වත්මන් යුද තත්ත්වයෙන් පසුව වුවද හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය මත තම පූර්ණ ආධිපත්යය තහවුරු කර ගැනීම ඉරානයේ දිගුකාලීන අරමුණ වී ඇති බවයි. තමන්ට එරෙහිව පනවා ඇති බටහිර සම්බාධකවලට එරෙහිව ආර්ථික ආයුධයක් ලෙස මෙම බදු ක්රමය යොදා ගැනීමට ඉරානය අපේක්ෂා කරයි. එමෙන්ම, ගෝලීය බලශක්ති සැපයුම පාලනය කිරීම හරහා ජාත්යන්තරය ඉදිරියේ ප්රබල ස්ථානයක් දිනා ගැනීම ඔවුන්ගේ අපේක්ෂාව බව ජාත්යන්තර මාධ්ය වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි.
(සටහන: මෙම ලිපිය රොයිටර්ස්, අල් ජසීරා සහ අනෙකුත් මැදපෙරදිග ප්රවෘත්ති සේවා මගින් පළ කර ඇති නවතම වාර්තා පදනම් කරගෙන සකස් කර ඇත.)
