ටෙහෙරානය - විදෙස් පුවත් සේවා
ලෝකයේ ප්රධානතම බලශක්ති ප්රවාහන මාර්ගයක් වන හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) වසා දැමිය හැකි බවට
ඉරාන විද්වතුන් සහ දේශපාලන විශ්ලේෂකයින් අනතුරු අඟවමින් සිටී. ඉරාන විශ්වවිද්යාල ආචාර්ය ෆෝඩ් ඉසාඩි (Foad Izadi) ප්රකාශ කර ඇත්තේ, ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරානයට එල්ල කරන ලද ප්රහාරවලින් සිදු වූ හානි සඳහා නිසි වන්දි ලබා දෙන තෙක් මෙම තීරණය ක්රියාත්මක කළ හැකි බවයි.
වන්දි නොගෙවන්නේ නම් මාර්ගය වසා දැමීමේ තර්ජනය
ආචාර්ය ඉසාඩිගේ ප්රකාශයට අනුව, ඉරානයේ ස්වෛරීභාවයට සහ දේපළවලට හානි කළ රටවල් ඊට වගකීම භාරගෙන වන්දි ගෙවිය යුතුය. එම වන්දි මුදල් ගෙවන තෙක් හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා සිදුවන නාවික ගමනාගමනය නැවත විවෘත කිරීම සම්බන්ධයෙන් ස්ථිර තීරණයක් ගත නොහැකි බව ඔහු අවධාරණය කළේය.
කෙසේ වෙතත්, මේ සම්බන්ධයෙන් නිල ප්රකාශයක් කරන ඉරාන විදේශ කටයුතු අමාත්යාංශය සඳහන් කරන්නේ, ඉරාන රජය මෙතෙක් හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දැමීමට පියවර ගෙන නොමැති බවයි. නමුත් කලාපීය ආරක්ෂාව සහ ඉරානයට එල්ල වන තර්ජන සැලකිල්ලට ගනිමින් ඕනෑම අවස්ථාවක දැඩි තීරණයක් ගැනීමට ඉරානය සූදානම් බව ඉරාන ආරක්ෂක අංශ වක්රව ඉඟි කර තිබේ.
ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළට එල්ල වන බලපෑම
හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය යනු ලෝකයේ තෙල් සැපයුමෙන් සැලකිය යුතු ප්රතිශතයක් (දළ වශයෙන් 20%ක් පමණ) ප්රවාහනය කෙරෙන අතිශය වැදගත් මර්මස්ථානයකි. මෙම මාර්ගය අවහිර වුවහොත් ඇති විය හැකි බලපෑම් කිහිපයක් පහත දැක්වේ:
- බලශක්ති මිල ඉහළ යාම: බොරතෙල් මිල ලෝක වෙළඳපොළේ සීඝ්රයෙන් ඉහළ යාම සහ ඉන්ධන හිඟයක් ඇති වීම.
- ගෝලීය සැපයුම් දාම බිඳවැටීම: මැදපෙරදිග සිට යුරෝපයට සහ ආසියාවට ගෙන යන තෙල් හා ස්වභාවික වායු ප්රවාහනය අඩාල වීම.
- ආර්ථික අවන්දිය: නැව් ගාස්තු සහ රක්ෂණ වාරික ඉහළ යාම හේතුවෙන් ජාත්යන්තර වෙළඳාමට එල්ල වන දැඩි පීඩනය.
ජාත්යන්තර ප්රතිචාර
ඇමරිකානු ආරක්ෂක අංශ සහ ජාත්යන්තර බලවත්තු මෙම තත්ත්වය දැඩි අවධානයෙන් නිරීක්ෂණය කරති. හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය යනු ජාත්යන්තර මුහුදු මාර්ගයක් බැවින්, එය වසා දැමීම ජාත්යන්තර නීති උල්ලංඝනය කිරීමක් බවත්, නාවික ගමනාගමනයේ නිදහස තහවුරු කිරීමට තමන් ඕනෑම ක්රියාමාර්ගයක් ගන්නා බවත් ඇමරිකාව මීට පෙර ප්රකාශ කර ඇත.
පවතින භූ-දේශපාලනික අස්ථාවරත්වය හමුවේ, මැදපෙරදිග කලාපයේ යුධමය තත්ත්වයක් වළක්වා ගැනීමට රුසියාව සහ චීනය ඇතුළු රටවල් ද මැදිහත් වෙමින් සිටින බව විදෙස් මාධ්ය වාර්තා කරයි.
