ඉරානය සහ ඊශ්රායලය අතර ගැටුම අතිශය තීරණාත්මක සහ අවිනිශ්චිත හැරවුම් ලක්ෂයකට පැමිණ තිබේ.
පෙබරවාරි 28 වැනිදා රාත්රියේ සහ මාර්තු 1 වැනිදා අලුයම ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව ඉරානයට එල්ල කළ දැවැන්ත හමුදා ප්රහාරයකින් පසු, ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි (Ayatollah Ali Khamenei) මියගිය බව ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් නිල වශයෙන් නිවේදනය කර ඇත.
කෙසේ වෙතත් ඉරානය මෙම ප්රකාශය ප්රතික්ෂේප කර ඇති අතර, දෙපාර්ශවය අතර පවතින දැඩි මිසයිල හුවමාරුව හේතුවෙන් සමස්ත මැදපෙරදිග කලාපයම දැඩි යුද උණුසුමකට මැදිවී සිටී.
ප්රධාන කරුණු කෙටියෙන්:
- උත්තරීතර නායකයාගේ ඉරණම: කමේනි මියගිය බව ට්රම්ප් සහ ඊශ්රායලය පවසන අතර, ඉරාන රාජ්ය මාධ්ය එය ප්රතික්ෂේප කරයි.
- දැවැන්ත ජීවිත හානි: ඉරාන රතු අඩසඳ සංවිධානයට අනුව ප්රහාරවලින් මේ දක්වා පුද්ගලයින් 201ක් මියගොස් 747කට තුවාල සිදුව ඇත.
- ඉරානයෙන් ප්රතිප්රහාර: ඊශ්රායලයට, ඩුබායි සහ මැදපෙරදිග කලාපය පුරා පිහිටි ඇමෙරිකානු හමුදා කඳවුරුවලට ඉරානයෙන් දැවැන්ත මිසයිල ප්රහාර එල්ල වී තිබේ.
- ශ්රී ලංකාවට බලපෑම: හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීමේ ඉරාන තර්ජනය හේතුවෙන් ගෝලීය ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී.
අයතුල්ලා අලි කමේනි මියගොස් ද?
ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සිය 'Truth Social' ගිණුමේ සටහනක් තබමින් ප්රකාශ කර ඇත්තේ "ඉතිහාසයේ වඩාත්ම නපුරු මිනිසුන්ගෙන් කෙනෙකු වූ කමේනි මිය ගොස් ඇත" යනුවෙනි. මෙය ඇමෙරිකානුවන්ට මෙන්ම ඉරාන ජනතාවට ඉටුවූ යුක්තියක් බවත්, මෙය ඉරාන ජනතාවට තම රට ආපසු ලබා ගැනීමට ඇති එකම සහ විශාලතම අවස්ථාව බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් එහි දක්වා ඇත. ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ද ප්රකාශ කළේ කමේනි තවදුරටත් ජීවතුන් අතර නොමැති බවට "පැහැදිලි සලකුණු" පවතින බවයි.
නමුත් ඉරාන රාජ්ය මාධ්ය (Tasnim සහ Mehr ප්රවෘත්ති ඒජන්සි) මෙය ප්රතික්ෂේප කරමින් පවසන්නේ උත්තරීතර නායකයා නිරුපද්රිතව සිටින බවයි. කෙසේ වෙතත්, ටෙහෙරානයේ පිහිටි ඔහුගේ නිල සංකීර්ණයට දැඩි හානි සිදුව ඇති බව චන්ද්රිකා ඡායාරූප මගින් තහවුරු වී ඇත. මීට අමතරව, කමේනිගේ දියණිය, මුණුබුරා, ලේලිය සහ බෑණා ඇතුළු පවුලේ සාමාජිකයින් පිරිසක් මෙම ප්රහාරයෙන් මියගොස් ඇති බවට ඉරාන රාජ්ය මාධ්ය ඊයේ (මාර්තු 01) වාර්තා කර තිබුණි.
ඇමෙරිකානු - ඊශ්රායල මෙහෙයුමේ තරම
ඊශ්රායල ආරක්ෂක අමාත්ය ඊශ්රායල් කැට්ස් පවසන්නේ මෙය ඉරානයෙන් එල්ල විය හැකි තර්ජන ඉවත් කිරීම සඳහා ගත් "පූර්ව ක්රියාමාර්ගයක්" (preemptive move) බවයි. ඊශ්රායල ආරක්ෂක බලකායට (IDF) අනුව, ප්රහාරක යානා 200ක් පමණ යොදාගනිමින් ඉරානය පුරා ඉලක්ක 500කට පමණ මෙම ප්රහාර එල්ල කර ඇති අතර, මෙය ඊශ්රායල ගුවන් හමුදා ඉතිහාසයේ විශාලතම හමුදා ගුවන් මෙහෙයුම ලෙස සැලකේ. ඉරානය සමඟ පැවති න්යෂ්ටික සාකච්ඡාවල වේගය පිළිබඳව තමා සෑහීමකට පත් නොවන බැවින් මෙම හමුදා ක්රියාමාර්ගය අනුමත කළ බව ජනාධිපති ට්රම්ප් ප්රකාශ කර ඇත.
ඉරානය තුළ වත්මන් තත්ත්වය සහ දැවැන්ත ජීවිත හානි
ටෙහෙරාන්, කරාජ්, ඉස්ෆහාන්, කොම් සහ කර්මන්ෂා යන නගරවල හමුදා සහ නායකත්ව ඉලක්ක වෙත දැඩි ප්රහාර එල්ල වී ඇත. ඉරාන රතු අඩසඳ සංවිධානයේ ප්රකාශිකා මොජ්තාබා කලීඩි පවසන්නේ මේ දක්වා පුද්ගලයින් 201 දෙනෙකු මියගොස් 747 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති බවයි.
මෙම ප්රහාර අතරතුර මිනාබ් හි බාලිකා පාසලකට ද ප්රහාරයක් එල්ල වී ඇති අතර, ඉන් පුද්ගලයින් 108 දෙනෙකු මියගොස් ඇති බව ප්රාදේශීය බලධාරීන් වාර්තා කරයි. ටෙහෙරාන් අගනුවර වැසියන් ආරක්ෂිත ස්ථාන කරා පලායන අයුරු සහ ඉන්ධන පිරවුම්හල් අසල දිගු පෝලිම් නිර්මාණය වී ඇති අයුරු වීඩියෝ දර්ශනවලින් දැකගත හැකිය.
ඉරානයේ ප්රතිචාරය සහ ගෝලීය බලපෑම (ශ්රී ලංකාවට ඇති අවදානම)
ඇමෙරිකානු සහ ඊශ්රායල ප්රහාරවලට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය විසින් මැදපෙරදිග පුරා දැවැන්ත ඩ්රෝන සහ මිසයිල ප්රහාර දියත් කර ඇත. ටෙල් අවිව් හි සිදුවූ මිසයිල ප්රහාරයකින් එක් අයෙකු මියගොස් ඇති අතර, ඩුබායි නුවරින්ද පිපිරුම් ශබ්ද වාර්තා වේ. මීට අමතරව බහරේනය, කටාර්, කුවේට්, ඉරාකය සහ ජෝර්දානය යන රටවල පිහිටි එක්සත් ජනපද හමුදා කඳවුරු ඉරාන ප්රහාරවලට ලක්ව තිබේ.
වඩාත් කනගාටුදායක තත්ත්වය නම්, ප්රහාරවලට ප්රතිචාරයක් ලෙස ලෝකයේ වැදගත්ම තෙල් ප්රවාහන මාර්ගයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) වසා දමන බවට ඉරාන Tasnim පුවත් සේවය වාර්තා කිරීමයි. ලෝක බලශක්ති සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් (20% ක්) පමණ ගමන් කරන්නේ මෙම මාර්ගයෙනි. මෙය ක්රියාත්මක වුවහොත් ගෝලීය තෙල් මිල සහ නැව් ගාස්තු සීඝ්රයෙන් ඉහළ යනු ඇති අතර, ශ්රී ලංකාව වැනි ඍජුවම ඉන්ධන ආනයනය මත යැපෙන රටවල ආර්ථිකයට ඉන් දැඩි බලපෑමක් එල්ල වනු ඇත.
අලි කමේනි යනු කවුද?
1939 වසරේ ඉරානයේ මෂාඩ් නගරයේ උපත ලද අලි කමේනි, 1989 වසරේ සිට ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා ලෙස කටයුතු කරයි. 1979 විප්ලවයෙන් පසු රටේ දෙවන නායකයා බවට පත් වූ ඔහු, ඉරාන විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) ඇතුළු සමස්ත හමුදාවේම සේනාධිනායකයා වේ. රාජ්ය ප්රතිපත්ති නිෂේධ කිරීමේ සහ අපේක්ෂකයින් තෝරා ගැනීමේ අසීමිත බලයක් ඔහු සතු වන අතර, වර්තමාන තරුණ ඉරාන ජාතිකයින් ඔහු බලයේ නොමැති පාලනයක් කිසිදා දැක නොමැත.
