ශ්රී ලංකාවේ නව විද්යුත් විදේශ ගමන් බලපත්ර (e-passport) පුද්ගලීකරණය කිරීමේ (personalization)
කටයුතු සඳහා වන රුපියල් බිලියන 5.5ක කොන්ත්රාත්තුව පිරිනැමීමේ සූදානමක් පවතින බව ආගමන හා විගමන දෙපාර්තමේන්තුව නිවේදනය කර ඇත.
මෙහි ජයග්රාහී ලංසුකරු ලෙස ෆින්ලන්තයේ Thales DIS Finland OY සමාගම සහ එහි දේශීය හවුල්කරු වන Just In Time (JIT) Technologies පත්ව ඇති බව වාර්තා වේ. මීට පෙර විදේශ ගමන් බලපත්ර පොත් සැපයීමේ ටෙන්ඩරය ද මොවුන් ජයග්රහණය කළ නමුත්, පවතින හිඟය පියවීමට තවමත් සාමාන්ය විදේශ ගමන් බලපත්ර (MRP) නිකුත් කෙරේ.
මේ අතර, පුද්ගලයින් ලියාපදිංචි කිරීමේ දෙපාර්තමේන්තුව (DRP) විසින් විද්යුත් හැඳුනුම්පත් (e-NIC) ව්යාපෘතිය සඳහා පොලිකාබනේට් කාඩ්පත් මිලියන 5ක් මිලදී ගැනීමේ ලංසු කැඳවීමේ කාලය 2026 ජනවාරි 22 දක්වා තෙවන වරටත් දීර්ඝ කර ඇත.
ශ්රී ලංකාවේ ඩිජිටල් අනන්යතා ගමනේ අභියෝග සහ ප්රගතිය
ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය සේවය ඩිජිටල්කරණය කිරීමේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකිය හැකි ඊ-විදේශ ගමන් බලපත්ර සහ ඊ-හැඳුනුම්පත් ව්යාපෘති මේ වන විට සංකීර්ණ මෙන්ම මතභේදාත්මක වටපිටාවක පවතී. මෙම ක්රියාවලිය දෙස බැලීමේදී ප්රධාන අංශ කිහිපයක් හඳුනාගත හැකිය.
1. තාක්ෂණික ප්රමිතිකරණය සහ ජාත්යන්තර සබඳතා
විද්යුත් විදේශ ගමන් බලපත්ර ව්යාපෘතියේ වැදගත්ම අංගය වන්නේ 'පුද්ගලීකරණය' (Personalization) හෙවත් PKI (Public Key Infrastructure) විසඳුමයි. මෙය හුදෙක් පොතක් මුද්රණය කිරීමෙන් ඔබ්බට ගිය, ජාත්යන්තර සිවිල් ගුවන් සේවා සංවිධානයේ (ICAO) ප්රමිතීන්ට අනුකූලව දත්ත සංකේතනය (Encryption) කිරීමේ ක්රියාවලියකි. මෙය සාර්ථක වීමෙන් ශ්රී ලාංකික ගමන් බලපත්රය ලොව ඕනෑම ගුවන් තොටුපළක ස්වයංක්රීයව පරීක්ෂා කිරීමේ හැකියාව ලැබෙන අතර, එමඟින් ශ්රී ලංකාවේ ජාත්යන්තර විශ්වසනීයත්වය ඉහළ යනු ඇත.
2. ප්රසම්පාදන ක්රියාවලියේ පමාව සහ බලපෑම
විදේශ ගමන් බලපත්ර හිඟය හේතුවෙන් පීඩාවට පත්ව සිටින ජනතාවට ඊ-විදේශ ගමන් බලපත්රය කඩිනමින් ලැබීම සහනදායී පුවතකි. කෙසේ වෙතත්, වාර්තාවලට අනුව මීට පෙර ඊ-විදේශ ගමන් බලපත්ර ටෙන්ඩරය "අඩාළ වීම" (bungled) නිසා තවමත් සාමාන්ය ගමන් බලපත්ර නිකුත් කිරීමට සිදුව තිබීම පරිපාලනමය දුර්වලතාවක් පෙන්නුම් කරයි. රුපියල් බිලියන 5.5ක මෙම නව කොන්ත්රාත්තුව පිරිනැමීමෙන් පසුව ද අසාර්ථක ලංසුකරුවන් අභියාචනා ඉදිරිපත් කිරීමට සූදානම් වීම නිසා ක්රියාවලිය තවදුරටත් ප්රමාද වීමේ අවදානමක් පවතී.
3. e-NIC සහ MOSIP අතර පරස්පරතාව
පුද්ගලයින් ලියාපදිංචි කිරීමේ දෙපාර්තමේන්තුව සිදු කරන කාඩ්පත් මිලදී ගැනීම සහ ඉන්දීය ආධාර යටතේ ක්රියාත්මක වන ඩිජිටල් හැඳුනුම්පත් (MOSIP) ව්යාපෘතිය යන දෙකම සමාන්තරව සිදුවීම අවධානයට ලක්විය යුතුය.
- e-NIC ව්යාපෘතිය: භෞතික පොලිකාබනේට් කාඩ්පතක් ලබා දීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.
- MOSIP ව්යාපෘතිය: ඉන්දීය මෘදුකාංග පද්ධතියක් මත පදනම් වූ ඩිජිටල් අනන්යතාවක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කරයි. මෙම ව්යාපෘති දෙකම එකිනෙකට වෙනස් වුවද, රටේ ජාතික දත්ත පද්ධති කළමනාකරණයේදී මේවා අතර මනා සම්බන්ධීකරණයක් නොමැති වුවහොත් එය මහජන මුදල් නාස්තියක් විය හැකිය.
ශ්රී ලංකාව ඩිජිටල්කරණය දෙසට තැබූ පියවර පැසසිය යුතු වුවත්, ටෙන්ඩර් පටිපාටිවල පවතින විනිවිදභාවය පිළිබඳ ගැටලු සහ නීතිමය අභියෝග ව්යාපෘතිවල වේගය අඩාල කරයි. 2026 වසරේදී මෙම විද්යුත් ලේඛන ජනතාව අතට පත්වීමට නම්, අභියාචනා ක්රියාවලිය කඩිනමින් නිමා කර තාක්ෂණික ක්රියාත්මක කිරීමේ අදියර වෙත එළඹීම අත්යවශ්ය වේ.
