දිනපතා ලක්ෂ සංඛ්යාත මගී ජනතාවකගේ ප්රවාහන අවශ්යතා සපුරාලන
ශ්රී ලංකා දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව අද වන විට බරපතල ආයතනික සහ මූල්ය බිඳවැටීමකට ලක්ව තිබේ.
ජාතික විගණන කාර්යාලය, රජයේ ගිණුම් පිළිබඳ කාරක සභාව (COPA) සහ අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව (CIABOC) මගින් සිදුකරන ලද විමර්ශනවලින් අනාවරණය වන්නේ මෙය හුදෙක් කාර්මික දෝෂයක් නොව, ඉහළ සිට පහළට විහිදුණු දූෂණය, ප්රසම්පාදන වංචා සහ පරිපාලනමය අකාර්යක්ෂමතාවයේ ප්රතිඵලයක් බවයි.
ටෙන්ඩර් පෙට්ටි කැඩූ පසු වෙනස් කළ රුපියල් බිලියනයේ යකඩ ජාවාරම
2025 ජූලි මාසයේදී දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුවේ අබලි ද්රව්ය බැහැර කිරීම සඳහා කැඳවන ලද SRS/F 7984 දරන ටෙන්ඩරය හරහා මෙට්රික් ටොන් 6,000 ක දුම්රිය ලෝහ විකිණීමට පියවර ගැනිණි. මීට ඉවත් කරන ලද මගී මැදිරි, රේල් පීලි සහ දුම්රිය එන්ජින් 18 ක් ඇතුළත් විය.
මෙම ටෙන්ඩරය පිරිනැමීමේදී ජාතික ප්රසම්පාදන මාර්ගෝපදේශ සම්පූර්ණයෙන්ම උල්ලංඝනය කරමින්, නිල ටෙන්ඩර් පෙට්ටි විවෘත කිරීමෙන් පසුවද තෝරාගත් ලංසුකරුවන්ට ලේඛන සහ මිල ගණන් සංශෝධනය කිරීමට ප්රසම්පාදන නිලධාරීන් ඉඩ දී ඇති බවට අල්ලස් කොමිසම විමර්ශන ආරම්භ කර ඇත.
අමාත්ය මණ්ඩල අනුමැතිය හරහා රුපියල් මිලියන 888 ඉක්මවූ මුදලකට මෙම අබලි ලෝහ සමාගම් දෙකකට පැවරීමට කටයුතු සූදානම් කෙරුණද, නිසි ක්රමවේදයට පිටින් ලංසු සංශෝධනය කිරීමට ඉඩ දීමෙන් රජයට විශාල පාඩුවක් සිදු වූ බවට චෝදනා එල්ල වී තිබේ.
පීලිවලට නොගැලපෙන එන්ජින් සහ වේදිකාවට නොගැලපෙන මැදිරි
ඉන්දීය ණය ආධාර ක්රමය යටතේ 2019 දී රුපියල් මිලියන 765 බැගින් වූ M11 කාණ්ඩයේ ඩීසල්-විදුලි එන්ජින් 10 ක් ආනයනය කර ඇත්තේ නිසි තාක්ෂණික ඇගයීමකින් තොරවය. මෙම අධික බරින් යුත් එන්ජින් මෙරට දුම්රිය මාර්ගවල ධාවනයට නොගැළපීම හේතුවෙන්, රුපියල් බිලියන 3.825 කට අධික වටිනාකමකින් යුත් එන්ජින් 5 ක්ම වසර 5 කට වැඩි කාලයක් රත්මලාන වැඩබිමේ දිරාපත්වෙමින් පවතී.
එම ණය පහසුකම යටතේම ඩොලර් මිලියන 82.6 කට ආනයනය කරන ලද මගී මැදිරි 160 න් 150 ක්ම කිසිදු පූර්ව පරීක්ෂාවකින් තොරව භාරගෙන ඇත.
මෙම මැදිරිවල උස සම්මත දුම්රිය වේදිකාවලට වඩා අඟල් 16 කින් ඉහළ බැවින් මගීන් නැගීමේදී හා බැසීමේදී බරපතල අනතුරුදායක තත්ත්වයන් මෙන්ම වේදිකාවල ගැටීමේ අවදානමක් නිර්මාණය වී තිබේ.
මේ අතර, 2023 වසර අවසන් වන විට දෙපාර්තමේන්තුව සතු M-කාණ්ඩයේ එන්ජින් 103 න් 47 ක් සහ S-කාණ්ඩයේ බලවේග කට්ටල 133 න් 31 ක්ම අලුත්වැඩියාවකින් තොරව වසර 1 සිට 7 දක්වා කාලයක් ධාවනයෙන් ඉවත් කර දමා ඇත.
තත්පර 42 න් ටිකට් අතුරුදහන් වන 'ඊ-ටිකට්' මාෆියාව සහ 'හිස් මැදිරි'
මගී පහසුව සඳහා හඳුන්වා දුන් මාර්ගගත ආසන වෙන්කිරීමේ පද්ධතිය කළු කඩ ජාවාරම්කරුවන්ගේ ග්රහණයට හසුව ඇත. ආරක්ෂක මෘදුකාංග පද්ධතිවල පවතින දුර්වලතා උපයෝගී කරගනිමින්, උඩරට මාර්ගයේ ආසන වෙන්කිරීම් විවෘත වී තත්පර 42 ක් ඇතුළත සියලුම ප්රවේශපත්ර එකවර ලබාගැනීමට සංවිධානාත්මක කණ්ඩායම් කටයුතු කරයි.
රුපියල් 2,000 ක් වටිනා නිල ප්රවේශපත්රයක් විදේශීය සංචාරකයින්ට සහ සංචාරක ආයතනවලට රුපියල් 16,000 සිට 27,000 දක්වා අධික මිලකට කළු කඩයේ අලෙවි කෙරේ.
අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) මගින් සිදුකළ මෙහෙයුම්වලදී ප්රවේශපත්ර විශාල සංඛ්යාවක් සමග දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුවේ තාක්ෂණික නිලධාරියෙකු ඇතුළු සැකකරුවන් කිහිපදෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත.
මෙම ජාවාරම හේතුවෙන් ප්රවේශපත්ර සියල්ල අලෙවි වී ඇති බවට පරිගණක පද්ධතියේ දැක්වුණද, 'පොඩි මැණිකේ' වැනි දුම්රියවල වෙන්කළ මැදිරි ඉතා සුළු මගීන් පිරිසක් සහිතව 'හිස් මැදිරි' ලෙස ධාවනය වන තත්ත්වයක් නිරීක්ෂණය වී තිබේ.
අතිකාල සටන්, අතිරික්ත සේවකයින් සහ නොමිලේ දුම්රිය ගමන්
දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුවේ මෙහෙයුම් ආදායමට වඩා වැඩි මුදලක් වැය වන්නේ සේවක පඩිනඩි සහ අතිකාල දීමනා සඳහාය. පාර්ලිමේන්තු කෝපා (COPA) කාරක සභාව හෙළි කර ඇති පරිදි, අනුමත සීමාව ඉක්මවා 1,588 ක අතිරික්ත සේවක පිරිසක් බඳවා ගෙන ඇතත්, නඩත්තු අංශවල පුහුණු කාර්මික ශිල්පීන්ගේ දැඩි හිඟයක් පවතී.
අතිකාල සීමා කිරීම් මුල් කරගනිමින් පරිපාලනය සහ දුම්රිය ස්ථානාධිපතිවරුන් අතර ඇති වූ ගැටුමක් හේතුවෙන්, 2026 වසරේ අප්රේල් සහ මැයි මාස සඳහා රාජ්ය සේවකයින්ගේ වාර ප්රවේශපත්ර බෙදාහැරීම අඩාල විය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස අප්රේල් මස කල් ඉකුත් වූ බලපත්රවලින් මැයි මාසය පුරාද මගීන්ට නොමිලේ ගමන් කිරීමට ඉඩ සැලසීමෙන් රජයට රුපියල් මිලියනයකට අධික සෘජු ආදායමක් අහිමි විය.
මීට අමතරව, නිසි ලුහුබැඳීමකින් තොරව වෘත්තීය සමිති නියෝජිතයින්ට සහ දේශපාලන හිතවතුන්ට නොමිලේ දුම්රිය වොරන්ට් සහ රාජකාරි බලපත්ර ලබා දීම නිසා වසරකට රුපියල් මිලියන ගණනක ආදායමක් අහිමි වන බව වාර්තා වේ.
අක්කර 12,000 ක නිදා සිටින ඉඩම් සහ රුපියල් බිලියන 1.8 ක හිඟ කුලී
දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව සතු අක්කර 12,000 කට අධික වටිනා ඉඩම් කිසිදු ප්රයෝජනයකට නොගෙන හෝ ආදායමක් නොලබා දශක ගණනාවක් පුරා අතහැර දමා ඇත.
පෞද්ගලික අංශයට බදු දී ඇති ඉඩම්වලින් දෙපාර්තමේන්තුව අයකර ගත යුතු හිඟ බදු මුදල රුපියල් බිලියන 1.8 ඉක්මවයි. විගණන වාර්තාවලට අනුව, ලැබිය යුතු රුපියල් මිලියන 260.36 ක හිඟ මුදල් ශේෂයක් ගිණුම්වලින් වසන් කර තිබූ බවද හෙළි වී තිබේ.
අනෙක් අතට, 'Viceroy II' වැනි සුඛෝපභෝගී සංචාරක මැදිරි පෞද්ගලික අංශයට බදු දීමේදී, පෞද්ගලික සමාගම් සංචාරකයින්ගෙන් එක් ආසනයකට රුපියල් දහස් ගණනක් අය කරමින් විශාල ලාභ උපයද්දී, රජයට ලැබෙන්නේ සත්ය ධාවන පිරිවැයවත් ආවරණය නොවන ඉතා සොච්චම් මුදලකි.
රුපියල් බිලියන 1.95 ක් ගිලගත් අක්රිය සන්නිවේදන ව්යාපෘතිය
දුම්රිය කාර්යක්ෂමතාව වැඩිදියුණු කිරීමේ ව්යාපෘතිය (REIP) යටතේ ඩිජිටල් සන්නිවේදන පද්ධතියක් ස්ථාපිත කිරීමට ආසියානු සංවර්ධන බැංකු ආධාර මත රුපියල් බිලියන 1.95 ක් වැය කර ඇත. එහෙත් වසර පහකට පසුවත් එම පද්ධතිය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ අක්රිය මට්ටමේ පවතී.
පුහුණුව සඳහා වෙන් කළ රුපියල් මිලියන 106 න් වියදම් කර ඇත්තේ 32% ක් පමණක් වන අතර, ප්රධාන මෙහෙයුම් කාර්ය මණ්ඩලයේ 587 දෙනෙකුට කිසිදු පුහුණුවක් ලබා දී නොතිබුණි.
එන්ජින් මත සවි කළ ඇන්ටෙනා හරහා රියදුරු කුටිය තුළට වැසි ජලය කාන්දු වීම සහ රියදුරුගේ ඉදිරිපස දෘෂ්ටියට බාධා වන පරිදි තිර සවි කර තිබීම වැනි බරපතල අඩුපාඩු නිවැරදි කර ගැනීමට පාලනාධිකාරිය අසමත් වී ඇත. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස තවමත් පැරණි ටැබ්ලට් ක්රමය සහ අනාරක්ෂිත සන්නිවේදනය මත දුම්රිය ධාවනය කිරීමට සිදුව තිබේ.
දුම්රියවලින් 72% ක්ම ප්රමාදයි
අර්බුදයෙන් ගොඩ ඒමට මගක් තිබේද?
දිරාපත් වූ යටිතල පහසුකම් සහ නඩත්තු නොකළ එන්ජින් හේතුවෙන් සැලසුම් කළ දුම්රිය ගමන් වාරවලින් 72% ක්ම ප්රමාද වී ධාවනය වන අතර, වසරකට දුම්රිය ගමන් වාර දසදහසකට වැඩි ප්රමාණයක් සම්පූර්ණයෙන්ම අවලංගු කෙරේ.
මෙම අර්බුදයෙන් ගොඩ ඒම සඳහා දෙපාර්තමේන්තු ක්රමවේදයෙන් බැහැරව ස්වාධීන ව්යවස්ථාපිත සංස්ථාවක් පිහිටුවීම, මිලදී ගැනීම් සඳහා ස්වාධීන ඉංජිනේරු කමිටු පත් කිරීම, ප්රවේශපත්ර වෙන්කිරීම ජාතික හැඳුනුම්පතට සම්බන්ධ කර ඩිජිටල් බාධක ක්රියාත්මක කිරීම සහ අක්රිය ඉඩම් විනිවිදභාවයකින් යුතුව ආයෝජනයට යෙදවීම කඩිනමින් සිදුකළ යුතු බව විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
