ශ්රී ලංකාව යළිත් වරක් බරපතළ විදුලි අර්බුදයක අද්දරට පැමිණ සිටින බවට
පෙරනිමිති පහළ වෙමින් පවතී. මේ අතරතුර, එම අර්බුදයට පිළියම් සෙවීම වෙනුවට ජනතා මුදල් අවභාවිතා කරමින්, අසාර්ථක වූ විදේශීය සමාගමකටම යළිත් වරක් වාසි සහගත වන අයුරින් ප්රසම්පාදන රෙගුලාසි පවා වෙනස් කර ඇති බවට බරපතළ හෙළිදරව්වක් පෙරටුගාමී සමාජවාදී පක්ෂයේ අධ්යාපන ලේකම් පුබුදු ජයගොඩ විසින් සිදු කර ඇත.
ඒ අද (මාර්තු 12 වැනිදා) පැවති මාධ්ය හමුවකදී ය.
අර්බුදයේ ආරම්භය:
2025 ටෙන්ඩරය සහ 'ට්රයිඩෙන්ට් කෙම්ෆර්' සමාගමේ අසාර්ථකත්වය
2026 වසරේ විදුලි නිෂ්පාදනයට අවශ්ය ගල් අඟුරු නැව් 25ක් ආනයනය කිරීම සඳහා 2025 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ටෙන්ඩරය හිමිවූයේ ඉන්දියානු සමාගමක් වන 'ට්රයිඩෙන්ට් කෙම්ෆර්' (Trident Chemphar) වෙතය. එම අවස්ථාවේදීත් මෙම සමාගමට විශේෂ අනුග්රහයක් දැක්වූ බවට චෝදනා එල්ල විය.
ඔවුන්ගේ සැපයුම් කාලසටහනට අනුව පළමු නැව 2025 දෙසැම්බර් දෙවන සතියේ පැමිණිය යුතු වුවත්, එය පැමිණියේ දෙසැම්බර් අවසානයේදීය. අද වන විට (මාර්තු මැද භාගය) ගෙන්වා ඇත්තේ නැව් 12ක් පමණි. පසුගිය සති දෙකක පමණ කාලය තුළ ගල් අඟුරු සැපයුම මුළුමනින්ම අඩාල වී ඇති අතර, මේ හේතුවෙන් ලක්විජය බලාගාරයේ මෙහෙයුම් සහ සමස්ත විදුලි සැපයුම අවදානමකට ලක්ව ඇත. මීට අමතරව, ඔවුන් විසින් සපයන ලද ගල් අඟුරු වල ප්රමිතිය බාල වීම හේතුවෙන් ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයට විශාල පාඩුවක් ද සිදුවී තිබේ.
හදිසි ටෙන්ඩරයේ මුවාවෙන් යළිත් වරදම කිරීම
ගල් අඟුරු සැපයුම අඩාල වීම නිසා ඇතිවූ හිඩැස පියවා ගැනීමට, රජය විසින් මාර්තු 11 වැනිදා ගල් අඟුරු නැව් 05ක් සඳහා හදිසි ස්ථානීය ටෙන්ඩරයක් (Emergency Spot Tender) කැඳවා ඇත. මෙහි ඇති ආන්දෝලනාත්මක කරුණ නම්, මීට පෙර ගිවිසුම කඩ කළ, ප්රමිතියෙන් බාල ගල් අඟුරු සැපයූ 'ට්රයිඩෙන්ට් කෙම්ෆර්' සමාගමම මෙම හදිසි ටෙන්ඩරය ලබාගැනීමේ පෙරමුණේ පසුවීමයි.
මෙම හදිසි ටෙන්ඩරය සඳහා සමාගම් 4ක් ලංසු තබා ඇති අතර, එහි මිල ගණන් මෙසේය:
- Trident Chemphar, India: ඩොලර් 121.40 (අඩුම ලංසුව)
- Taranjot Resources: ඩොලර් 142.00
- Aditya Birla: ඩොලර් 146.95
- A2A, UAE: ඩොලර් 173.30
මෙහිදී බැලූ බැල්මට ට්රයිඩෙන්ට් සමාගමේ ලංසුව ලාභදායී බව පෙනී ගියද, අර්බුදය සැඟවී ඇත්තේ ඔවුන්ගේ මිල ගණන් තුළ නොව, ඔවුන් ගෙන ඒමට සූදානම් වන ගල් අඟුරු වල ප්රමිතිය සහ ඒ වෙනුවෙන් රජය ටෙන්ඩර් කොන්දේසි වෙනස් කළ ආකාරය තුළය.
බාල ගල් අඟුරු ගෙන ඒමට ටෙන්ඩර් කොන්දේසි වෙනස් කළ හැටි
මෙම ගල් අඟුරු වංචාවේ දරුණුතම පැතිකඩ මෙයයි. සාමාන්යයෙන් ගල් අඟුරු ටෙන්ඩරයකදී (Term Tender - ඇමුණුම 3), යම් ගල් අඟුරු තොගයක් බාරගැනීම ප්රතික්ෂේප කරන නිශ්චිත සීමාවක් (Reject Value) පවතී.
- උදාහරණයක් ලෙස, ගල් අඟුරු කිලෝග්රෑමයකින් උත්පාදනය වන ශක්තිය කිලෝ කැලරි 5900 ට වඩා අඩු නම්, එම තොගය ප්රතික්ෂේප කෙරේ.
- එසේම, අළු ප්රතිශතය (Ash Percentage) 16% ට වඩා වැඩි නම් එයද ප්රතික්ෂේප වේ.
නමුත් නව හදිසි ටෙන්ඩරයේදී (Emergency Tender), මෙම 'ප්රතික්ෂේපිත සීමාව' (Reject Value) යන වගන්තිය ඉවත් කර හෝ එය 'අවම අගය' (Minimum Value) ලෙස සංශෝධනය කර ඇත. මෙහි සරල අර්ථය නම්, මින් ඉදිරියට කොතරම් බාල ගල් අඟුරු ගෙන ආවත් එය ප්රතික්ෂේප කිරීමට බලධාරීන්ට නීතිමය පසුබිමක් නොමැති බවයි. මෙය පැහැදිලිවම ට්රයිඩෙන්ට් සමාගමට සිය බාල ගල් අඟුරු තොග ලංකාවට පටවා, නීතිමය ගැටලුවලින් ගැලවීම සඳහා සකසා දුන් 'ප්රසම්පාදන ලූපයක්' බව පෙනී යයි.
ආර්ථික සහ සමාජීය බලපෑම: ජනතාවට අඳුර සහ බර
ගල් අඟුරු හිඟය හේතුවෙන් විදුලිය නිපදවීම සඳහා ඉදිරියේදී ඩීසල් බලාගාර මත යැපීමට සිදුවනු ඇත. ඇමුණුම 5 මගින් පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙම සතිය තුළ ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවටද (CPC Cargo) ඉන්ධන නැව් පැමිණීමේ ප්රමාදයක් පවතී.
ගෝලීය වශයෙන් ඉන්ධන අර්බුදයක අවදානමක් පවතින මොහොතක, ගිලන් රථ, පාසල් බස් රථ සහ පොදු ප්රවාහනයට මෙන්ම නිෂ්පාදන කර්මාන්තයට යොදාගත යුතු ඩීසල් ටික විදුලිය නිපදවීම සඳහා දහනය කිරීමට සිදුවීම බරපතළ ඛේදවාචකයකි. අවසානයේදී:
- රට දැඩි විදුලි කප්පාදුවකට ලක්වීමේ අවදානමක් ඇත.
- ඩීසල් මගින් විදුලිය නිපදවීම නිසා සිදුවන අධික පිරිවැය පියවා ගැනීමට නැවතත් විදුලි බිල ඉහළ දැමීමට සිදුවනු ඇත.
- බාල ගල් අඟුරු භාවිතය නිසා බලාගාරවල යන්ත්ර සූත්ර වලට සිදුවන හානිය අනාගතයේදී විශාල නඩත්තු වියදමක් නිර්මාණය කරනු ඇත.
නිගමනය
මෙම හෙළිදරව්ව මගින් පෙන්වා දෙන්නේ හුදු පරිපාලනමය දුර්වලතාවයක් පමණක් නොව, හිතාමතාම සිදුකරන මහා පරිමාණ දූෂණයකි. අසාර්ථක වූ සමාගමකටම යළිත් අවස්ථාව දීම සඳහා රටේ ප්රසම්පාදන නීති (Procurement Guidelines) කණපිට හැරවීම අතිශය කනගාටුදායක තත්ත්වයකි. විපක්ෂය සහ වගකිවයුතු ආයතන නිසි මැදිහත්වීමක් නොකළහොත්, මෙම දූෂිත ක්රියාවලියේ සම්පූර්ණ බර සහ අඳුර ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ ශ්රී ලාංකික ජනතාවට භුක්ති විඳීමට සිදුවනු නොඅනුමානය.
#නිරෝමී සුබ්රමනියම්
