ශ්රී ලංකාවේ බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ හැරවුම් ලක්ෂ්යයක් සනිටුහන් කරමින්, පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සම්බන්ධයෙන්
ගොනු කරන ලද ඓතිහාසික මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සමක් අද දින ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේදී විභාගයට ගැනිණි. පුනර්ජනනීය බලශක්ති සුරැකීමේ පෙරමුණේ කැඳවුම්කරු සංඛ චන්දිම අභයවර්ධන විසින් ගොනු කර ඇති මෙම පෙත්සම, හුදෙක් විදුලි ගාස්තු පිළිබඳ නෛතික ගැටලුවක් පමණක් නොව, ශ්රී ලාංකික පුරවැසියාගේ "බලශක්ති ස්වෛරීභාවය" (Energy Sovereignty) සහ ආර්ථික නිදහස පිළිබඳ ගැඹුරු කතිකාවතක් නිර්මාණය කර ඇත.
මෙම ලිපිය මඟින් එකී නඩුකරයේ පසුබිම, එහි නෛතික තර්ක සහ අනාගත ශ්රී ලංකාවට ඉන් ඇතිවිය හැකි සමාජ-ආර්ථික බලපෑම පිළිබඳව විශ්ලේෂණාත්මකව විමසා බලමු.
නඩුවේ මූලික පදනම සහ නෛතික ගැටුම
මෙම නඩුවේ කේන්ද්රීය ගැටලුව වන්නේ, ශ්රී ලංකා මහජන උපයෝගීතා කොමිෂන් සභාවේ (PUCSL) විධිමත් අනුමැතියකින් තොරව, අමාත්ය මණ්ඩල තීරණ සහ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ (CEB) චක්රලේඛ හරහා සූර්ය බලශක්ති මිලදී ගැනීමේ ගාස්තු (Feed-in tariffs) අත්තනෝමතික ලෙස අඩු කිරීමයි.
හිටපු ජනාධිපති රනිල් වික්රමසිංහ සහ වත්මන් ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක යන පාලන සමයන්හිදී සිදුවූ මෙම ගාස්තු සංශෝධනයන්, විදුලිබල පනතට පටහැනි බව පෙත්සම්කරුගේ තර්කයයි. නීති විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන පරිදි, ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය මෙම පෙත්සම පිළිගතහොත්, විදුලි ගාස්තු තීරණය කිරීමේ එකම නීත්යානුකූල නියාමකයා ලෙස PUCSL හි බලය යළිත් වරක් අවිවාදිතව තහවුරු වනු ඇත.
ප්රොසුමර් (Prosumer) සංකල්පය සහ ආර්ථික බලපෑම
මෙම පෙත්සම සාමාන්ය පාරිභෝගිකයා සෘජුවම විදුලි නිෂ්පාදකයෙකු බවට පත් කරන "ප්රොසුමර්" (Prosumer - Producer + Consumer) ආකෘතිය මත පදනම් වේ.
දැනටමත් ශ්රී ලංකාව තුළ ලක්ෂයකට අධික ගෘහස්ථ සහ ව්යාපාරික ප්රොසුමර්වරුන් පිරිසක් සිටින අතර, ඔවුන් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට මෙගාවොට් 1,700 කට අධික ධාරිතාවක් එක් කර ඇත. මෙම නඩුවේ තීන්දුව පහත සඳහන් ආර්ථික හා සමාජීය සාධක කෙරෙහි සෘජු බලපෑමක් ඇති කරනු ඇත:
- ආයෝජන සුරක්ෂිතභාවය: වසර 20 ක ගිවිසුම් මත පදනම්ව සූර්ය පැනල සඳහා ආයෝජනය කළ කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාරිකයන්ගේ සහ ගෘහස්ථ පාරිභෝගිකයන්ගේ ප්රතිලාභ ආරක්ෂා වීම.
- රැකියා සුරක්ෂිතභාවය: ඉංජිනේරු, තාක්ෂණික, ස්ථාපන සහ නඩත්තු ක්ෂේත්රවල නියුතු 60,000 කට අධික ශ්රමිකයන්ගේ රැකියා අවදානමෙන් මුදවා ගැනීම.
- බැංකු පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය: සූර්ය බලශක්ති ව්යාපෘති සඳහා ලබා දී ඇති ණය අයකර ගැනීමේ අවදානම මඟහැරීම හරහා මූල්ය අංශයේ ස්ථාවරත්වය තහවුරු වීම.
- විදේශ විනිමය ඉතිරිය: ආනයනික පොසිල ඉන්ධන මත යැපීම අවම කිරීමෙන් රටේ විදේශ විනිමය සංචිත ආරක්ෂා වීම.
පාරිසරික දැක්ම සහ ජාත්යන්තර බැඳීම්
2030 වසර වන විට ශ්රී ලංකාවේ විදුලි අවශ්යතාවයෙන් 70% ක් පුනර්ජනනීය බලශක්ති මූලාශ්ර හරහා සපුරා ගැනීමේ ජාතික ඉලක්කයක් රජය සතුව පවතී. අඩු පිරිවැය සූර්ය බලශක්ති නිෂ්පාදනය අධෛර්යමත් කෙරෙන ප්රතිපත්ති හරහා එම ජාත්යන්තර දේශගුණික බැඳීම් (Climate Commitments) ඉටු කිරීම ප්රායෝගිකව කළ නොහැක්කක් බව පරිසරවේදීන්ගේ අදහසයි.
පාරිභෝගික සංවිධාන අවධාරණය කරන්නේ, සූර්ය බලශක්තිය වර්ධනය වීම අඩාල වුවහොත්, එහි අවසාන ප්රතිඵලය වන්නේ මිල අධික ඩීසල් සහ ගල්අඟුරු බලාගාර මත යැපීමට සිදුවීමත්, ඒ හරහා සමස්ත ජනතාවගේම විදුලි බිල ඉහළ යාමත් බවයි.
මධ්යගත පාලනයෙන් ජනතා අධිපත්යයට
මෙම මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම හුදෙක් ගාස්තු පිළිබඳ සටනකට වඩා බෙහෙවින් ඔබ්බට ගිය එකකි. ජනතාවට තමන්ගේම බලශක්තිය නිපදවා ගැනීමේ සහ ඉන් ප්රතිලාභ ලැබීමේ අයිතිය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් තහවුරු කෙරුණහොත්, එය ශ්රී ලංකාවේ බලශක්ති ඉතිහාසයේ දැවැන්ත පෙරළියක් වනු ඇත. දශක ගණනාවක් පුරා පැවති ඒකාධිකාරී සහ මධ්යගත විදුලිබල පාලන ආකෘතියෙන් මිදී, පුරවැසියා කේන්ද්ර කරගත්, පරිසර හිතකාමී සහ ස්වෛරී බලශක්ති ආර්ථිකයක් කරා ශ්රී ලංකාව මෙහෙයවීමට මෙම නඩු තීන්දුවට හැකියාව පවතී.
